Montañita is een plaats waar veel mensen doorheen willen. Ze komen voor surfen, zon, muziek en een deel van de kust van Ecuador dat bekend staat om surfen, muziek en zijn vrijgevochten karakter. Sommigen blijven langer. Ze openen kleine bedrijfjes, leren hoe de gemeenten werken, plaatsen kinderen in lokale scholen en beginnen op te merken wat bezoekers vaak niet zien: het rioolwater dat niet op de juiste manier wordt behandeld, de openbare werken die zonder antwoorden arriveren, het land waarvan de eigendom onzeker wordt, en de schildpadden waarvan de broedstranden worden behandeld als beschikbare grond.
Voor een vrouw uit Noord-Polen werd de verandering van land iets dat verder ging dan het leven als expat. Ecuador was de plek waar ze een huis bouwde, een hostel runde, twee dochters grootbracht en onderdeel werd van de geschillen en loyaliteiten van Santa Elena. Monika Silva Koniuszek, die op 8 juni dood werd aangetroffen in haar huis in Montañita, was 41 jaar oud. De omstandigheden van haar dood worden nog onderzocht. In de weken voor haar dood had ze publiekelijk gewaarschuwd dat er een plan was om haar te vermoorden. Ze had de autoriteiten gewaarschuwd en bescherming gezocht. Na haar dood riepen Poolse diplomaten, de Europese Unie, mensenrechtengroeperingen en de Inter-Amerikaanse Commissie voor de Rechten van de Mens op tot een grondig en onafhankelijk onderzoek.
Haar openbare werk begon met lokale problemen. Montañita’s ontoereikende rioleringssysteem baarde haar zorgen. Dat gold ook voor de manier waarop beslissingen over stranden, mangroven, openbaar land en diensten dezelfde machtsnetwerken ten goede leken te komen. Ze begon armoede, ondervoeding, slechte infrastructuur en milieuschade te zien als verbonden door corruptie en zwakke verantwoordelijkheid. Dat werd het werk van Fundación La Integridad, de organisatie die zij oprichtte en leidde.
In Santa Elena stond ze bekend als burgerwaakhond, milieubeschermer en buurvrouw die zich bleef afvragen waarom publieke beslissingen werden genomen zoals ze waren. Ze hekelde vermeende onregelmatigheden bij de verkoop van grond, overheidsopdrachten, lokaal bestuur en kustontwikkeling. Ze maakte bezwaar tegen een geplande promenade die, zo zei ze, de broedgebieden van karetschildpadden en olijfschildpadden zou aantasten. Ze sprak over mangroven, beschermde soorten en de rechten van plattelandsgemeenschappen. Ze hielp ook mensen wier problemen kleiner en urgenter waren, van het soort dat zelden in het nieuws komt, zoals een gezin dat een kantoor probeert te krijgen om op een verzoek te reageren.
Die breedte maakte haar moeilijk te categoriseren. Voor sommigen was ze een anti-corruptie-activiste. Voor anderen was ze een milieuactivist. In haar eigen beschrijving was ze een verdediger van Moeder Aarde en kwetsbare groepen. Ze was ook een moeder die twee meisjes probeerde te beschermen in een provincie waar maatschappelijk werk gevaarlijk was geworden. Ze kon onbevreesd klinken, maar in interviews gaf ze toe dat de angst haar had gevonden. Ze omschreef zichzelf als praktisch, oplossingsgericht, gevoelig en menselijk. Moed kwam in haar geval niet over als de afwezigheid van angst. Het leek op de volgende boodschap, de volgende klacht, de volgende vergadering, of de volgende poging om instellingen zich te laten gedragen alsof burgers er toe deden.
Polen bleef deel uitmaken van het verhaal. Ze kwam uit Reszel, in Ermland-Mazurië, en droeg herinneringen aan een jeugd gevormd door leraren, fabrieken, communisme, beweging en de lange zoektocht naar een plek waar ze thuishoorde. In Ecuador vond ze er een. Op haar sociale mediaprofiel schreef ze dat iemand niet in Ecuador geboren hoeft te zijn om ervan te houden en te verdedigen wat juist is.
Het onderzoek moet nog vaststellen wat er in Montañita is gebeurd. Haar leven is gemakkelijker te zien. Ze stak een oceaan over, koos een kust en maakte zich de problemen ervan eigen: riolering, openbare grond, mangroven, schildpadden en buren die geen antwoord konden krijgen op een kantoor. Voor Monika Silva was erbij horen geen kwestie van geboorte. Het werd gemeten in wat iemand bereid was te verdedigen.
