‘S Nachts was het eerste bewijs op het strand van Mansouri vaak een spoor in het zand. Het strand ligt ten zuiden van Tyrus, vlak bij de grens met Israël, waar controleposten, beschietingen en evacuatiebevelen het dagelijks leven al lange tijd bepalen. Het is ook een van de belangrijkste broedgebieden van Libanon voor onechte karetschildpadden en groene zeeschildpadden. De schildpadden komen in het donker aan land. Ze graven, leggen, bedekken en keren terug naar het water.
Voor de jongen is de afstand van het nest tot de zee slechts enkele meters. Het is nog steeds gevaarlijk. Honden en vossen graven eieren. Krabben en vogels nemen de jongen mee. Lichten van wegen en resorts trekken ze weg van het water. Plastic drijft voor de kust. Visnetten vangen volwassenen die tientallen jaren hebben overleefd. Zelfs een voetafdruk kan een schildpad vangen die niet groter is dan de handpalm van een kind.
Mona Khalil gaf een groot deel van haar leven aan die smalle strook strand. Ze was 76 toen ze op 19 juni stierf aan de verwondingen die ze had opgelopen nadat een Israëlische luchtaanval eerder die maand haar huis op het strand van Mansouri trof. Haar assistent raakte ook gewond en liep ernstige brandwonden op. Het huis, bij bezoekers en vrijwilligers bekend als het Oranje Huis, was al meer dan 25 jaar de basis van haar natuurbehoudswerk.
Het was niet haar bedoeling natuurbeschermer te worden. Geboren in Lagos uit Libanese ouders, verliet ze later Libanon tijdens de burgeroorlog. In Nederland werkte ze als porseleinrestaurateur, een vak dat geduld, precisie en zorg voor beschadigde spullen vereiste. Ze had daar kunnen blijven. In plaats daarvan keerde ze steeds terug naar het familieland aan de zuidkust van Libanon.
Op een nacht in 1999, terwijl ze langs de kust liep, hoorde ze een geluid in het zand en zag ze een schildpad naar boven komen om haar eieren te leggen. Ze ontdekte dat het strand een van de laatste belangrijke broedplaatsen in Zuid-Libanon was. In 2000, nadat Israël zich uit het gebied had teruggetrokken, keerde het land permanent terug. Samen met Habiba Fayed restaureerde ze de familieboerderij en begon ze de nesten te beschermen.
Het Oranje Huis is vernoemd naar het land dat haar onderdak had geboden. Het hielp ook bij het betalen van het werk. Gasten kwamen voor een bed aan zee en werden vaak bij het project betrokken. Ze raapten bij zonsopgang afval op, keken naar sporen van schildpadden, hielpen bij het monitoren van nesten en leerden waarom een licht dat ’s nachts aan bleef, jongen uit de zee kon wegsturen, of waarom een plastic zak op zee een schildpad kon doden die het voor voedsel aanzag. Sommige bezoekers klaagden over stroomstoringen en het ontbreken van airconditioning. Anderen kwamen terug en herinnerden zich jonge jongen die richting de Middellandse Zee trokken onder de ogen van kinderen, vrijwilligers en een vrouw die verwachtte dat mensen het strand serieus zouden nemen.
Haar werk was direct en veeleisend. Ze plaatste metalen roosters over de nesten om roofdieren buiten te houden en tegelijkertijd ruimte te laten voor de jongen om te ontsnappen. Ze verplaatste eieren hogerop het strand toen ze door overstromingen werden bedreigd. Ze mat nesten, telde eieren, registreerde afstanden tot de zee en de vegetatie, en deelde gegevens met natuurbeschermingsgroepen. Ze leerde van wetenschappers en gaf vervolgens les aan anderen. Een groot deel van het werk kwam neer op het aanwezig zijn op het juiste uur, voordat er een nest verloren ging.
Hierdoor kwam ze in conflict met mensen die de kust als wegwerpbaar beschouwden. Ze daagde de dynamietvisserij, de vervuiling en de bouwwerkzaamheden op het strand uit. Ze zei dat er op haar was geschoten en dat mensen hadden geprobeerd haar huis in brand te steken. Ze hield geredde dieren op de binnenplaats en verdedigde schildpadden met dezelfde kracht waarmee ze ruzie maakte met ambtenaren en ontwikkelaars.
De oorlog keerde steeds terug naar Mansouri. Tijdens het conflict tussen Israël en Hezbollah in 2006 werd haar huis getroffen en verloor ze een deel van haar gehoor. Het door gevechten leeggemaakte strand produceerde dat jaar een ongewoon hoog aantal nesten. In 2020, toen de resorts sloten en de lichten uitgingen tijdens de pandemie, keerden de schildpadden opnieuw in grotere aantallen terug. De afwezigheid van mensen, zelfs onder erbarmelijke omstandigheden, gaf de schildpadden een beetje ruimte.
De afgelopen jaren had ze zich teruggetrokken uit het publieke werk, en jongere vrijwilligers namen een groter deel van de dagelijkse bescherming op zich. Ze noemden zichzelf haar kinderen, getraind door haar voorbeeld en door haar volharding dat het strand toebehoorde aan wezens met een oudere claim dan welke ontwikkelaar of leger dan ook. Ze hielp Mansouri onderdeel te maken van een door de gemeenschap beschermd gebied en veranderde een gezinswoning in een plek waar mensen de gewoonten van een bedreigde soort leerden door deze te dienen.
Tijdens de laatste oorlog weigerde ze te vertrekken. Vrienden zeiden dat ze geloofde dat haar burgerstatus haar zou beschermen. De inslag trof de zijkant van het huis waar haar slaapkamer was. Ze werd eerst naar een ziekenhuis in het zuiden gebracht en vervolgens naar Beiroet, waar artsen haar probeerden te redden. Haar vrienden bleven achter met het beschadigde huis, de gewonde assistent en het strand dat ze had moeten bewaken.
De schildpadden zullen terugkomen zonder hiervan iets te weten. Een vrouwtje dat daar tientallen jaren geleden is uitgekomen, kan op een donkere nacht nog steeds uit de zee opstijgen, dezelfde strook zand vinden en beginnen te graven. De eieren hebben schaduw, afstand, geluk en bescherming tegen tanden, licht, golven en onzorgvuldigheid nodig. Ergens boven hen kan er, als het werk standhoudt, een vierkant metalen rooster in het zand liggen door een van de mensen die Khalil lesgaf.
Kopafbeelding: Mona Khalil in 2004 op Mansouri Beach in Libanon. Foto door Joseph Barrak/AFP/Getty Images
