In 2013 maakten functionarissen in Honduras de ontwikkeling van hernieuwbare energie tot een ‘nationale prioriteit’, met een bijzondere belangstelling voor het aantrekken van buitenlandse investeringen in nieuwe zonne-energietechnologie. De afgelopen twintig jaar heeft de regering belastingverlagingen en andere economische voordelen ingevoerd om de creatie van zonne-energieprojecten te versnellen, waarbij in één geval 23 zonneparken in een wetgevende zitting van één nacht werden goedgekeurd.
Maar de snelheid waarmee deze projecten worden goedgekeurd, heeft kritiek gekregen van mensenrechten- en natuurbeschermingsorganisaties die zeggen dat de staat contracten heeft gegund die een strenger milieutoezicht hebben vermeden. Tegelijkertijd blijven de energiebedrijven buitenproportionele winsten boeken in vergelijking met de lokale gemeenschappen die in de buurt van de projecten wonen, vaak zonder zelf toegang tot elektriciteit te hebben.
Volgens een nieuw rapport van het Institute for Policy Studies hebben zonne-energieprojecten in het zuiden van Honduras een negatieve invloed gehad op de lokale economie en de gezondheid van omliggende gemeenschappen. De projecten hebben ook weinig bijgedragen aan de transitie van het land naar fossiele brandstoffen, waardoor vragen rijzen over wie er werkelijk van profiteert, aldus het rapport.
“Ongeveer tien jaar geleden werd in het zuiden van Honduras een glanzend mozaïek van zonneparken geïnstalleerd, vergezeld van beloften van een transitie naar groene energie die zou zorgen voor banen, overvloedige goedkope energie en gemeenschapsontwikkeling”, aldus het rapport, dat ook werd gepubliceerd door het Transnational Institute, TerraJusta en Honduras Solidarity Network, naast andere milieu- en mensenrechtenorganisaties. “Maar de impact tot nu toe is griezelig vergelijkbaar met het heersende ontwikkelingsmodel in Honduras, dat de voordelen concentreert op de rijken en de impact op de armen externaliseert.”
Het zonne-energieproject Los Prados
In 2014 keurde het congres negen contracten goed voor het zonne-energieproject Los Prados in het zuidelijke departement Choluteca. Dankzij deze contracten konden de bedrijven vijftig jaar lang opereren en twintig jaar lang energie leveren aan de overheid.
Los Prados is één complex, maar de contracten werden in delen gegund – bedrijf voor bedrijf – waardoor ze klein genoeg waren om mildere milieuvergunningen nodig te hebben, aldus het rapport. Dit betekende dat voor de projecten geen milieueffectbeoordelingen nodig waren om de schade aan de omliggende ecosystemen te beperken.
Als gevolg hiervan zijn grote delen van oude kalebasbomen (Crescentia cujete) werden volgens het rapport vernietigd om ruimte te maken voor het 145,61 hectare grote complex. De ligging nabij beken, rivieren en estuaria beperkte ook de toegang tot drinkwater en doodde vissen.
Zonnepanelen worden schoongemaakt en onkruidvrij gehouden met schadelijke chemicaliën, aldus bewoners.
“Mensen die op traditionele wijze vissen, kunnen niet langer vissen daar waar de estuaria hun gemeenschappen bereiken, maar moeten zelfs nog verder landinwaarts gaan. Waarom? Omdat de wateren vervuild zijn, komt de vis niet”, zegt Darwin Pineda, lid van de Social Environmental Movement of the South for Life (MASSVida), een van de organisaties die het rapport heeft gepubliceerd.
Bewoners zeiden ook dat ze niet voldoende waren geraadpleegd over de mogelijke gevolgen van het project.
De bedrijven die de aandelen van de oorspronkelijke contracten kochten – Scatec Solar, Norfund en KLP Norfund Investments – ontmoetten de gemeenschap ‘per boerderij’, in plaats van bijeenkomsten voor de hele gemeenschap te organiseren, volgens een juridische analyse uit 2024 door EcoJuris, een milieuadviesbureau.
Scatec Solar en KLP Norfund Investments hebben niet gereageerd op het verzoek van Mongabay om commentaar.
In een e-mail vertelde een woordvoerder aan Mongabay dat Norfund milieu- en sociale risico’s en gevolgen, bestuursstructuren, integriteitsoverwegingen en bredere contextuele risico’s beoordeelt.
“We verwachten van de bedrijven waarin we investeren dat ze milieu- en sociale risico’s identificeren, beheren en beperken in overeenstemming met deze normen”, aldus de woordvoerder.
Ze voegden eraan toe: “Investeren in uitdagende en onderbediende markten is een kernonderdeel van het mandaat van Norfund. Dergelijke markten brengen vaak verhoogde milieu-, sociale en bestuursrisico’s met zich mee. Daarom staan robuuste due diligence en actief aandeelhouderschap centraal in onze aanpak.”
Er zijn ruim dertig klachten over voorafgaand overleg en andere onregelmatigheden ingediend door bewoners, MASSVida en het Netwerk van Vrouwelijke Mensenrechtenadvocaten. Volgens het rapport zijn de klachten niet gevorderd.
Het Openbaar Ministerie was voor Mongabay niet bereikbaar voor commentaar.
In 2016 verhinderden bewoners dat zware machines het gebied binnenkwamen en richtten ze een verzetskamp op tegen de bouw. De betrokken bedrijven dienden strafrechtelijke klachten in tegen de demonstranten en herhaaldelijk werd de politie ingezet om de kampen te ontruimen.
Voor sommige mensen gelden nog steeds reisbeperkingen, aldus het rapport, inclusief verplichte check-ins bij de rechtbank en ander juridisch toezicht op de lange termijn.
Protesten slaagden erin zes van de negen projecten ervan te weerhouden om verder te gaan met de bouw, aldus het rapport. Maar bewoners zeggen dat de dreiging van ontwikkeling blijft bestaan.
“Mensen geloven dat het probleem is verdwenen omdat het project niet is uitgevoerd. Maar de bedrijven hebben de vergunningen. Ze kunnen op elk moment komen”, vertelde Leonardo Amador, een lokale leider in Choluteca, aan de auteurs van het rapport. “Als het niet is gedaan, als het niet is geïmplementeerd, komt dat door weerstand.”
Ongelijkheid en schaarste
Sinds 2014 is de elektriciteitsopwekking uit zonne-energie in Honduras voortdurend gestegen, waarbij de enige daling kortstondig plaatsvond tijdens de COVID-19-pandemie.
In 2024 genereerde het land 1.020,04 GWh uit zonne-energie, wat neerkomt op ongeveer 8% van de totale energieopwekking, volgens het directoraat-generaal Elektriciteit en Markten van het Ministerie van Energie.
Maar tegelijkertijd genereerden fossiele brandstoffen 5.028,71 GWh, oftewel ongeveer 40,50% van de totale nationale elektriciteitsopwekking, vergelijkbaar met de jaarlijkse bijdrage die ze de afgelopen tien jaar hebben geleverd.
De cijfers suggereren dat de ontwikkeling van zonne-energie niet heeft geleid tot een geplande terugtrekking van elektriciteitscentrales op fossiele brandstoffen, aldus het IPS-rapport. In plaats daarvan creëerde het een nieuwe markt voor rijke nationale en transnationale investeerders.
“Het internationale streven naar meer investeringen in hernieuwbare energiebronnen markeerde niet het begin van een transitie weg van de opwekking van energie op basis van fossiele brandstoffen, noch maakte het de beloften van werkgelegenheid en ontwikkeling voor de meest direct getroffenen waar”, aldus het rapport.
Honduras worstelt nog steeds met toegang tot elektriciteit, aldus het rapport. Veel huishoudens koken niet met “moderne energie” zoals elektriciteit uit het elektriciteitsnet, hernieuwbare energie en elektriciteit uit fossiele brandstoffen.
Volgens het rapport hebben sommige gemeenschappen rond de zonneparken nog steeds geen consistente toegang tot elektriciteit of betalen ze hogere prijzen dan voordat de parken werden gebouwd – in sommige gevallen zelfs 60% hoger.
Toen de zonneparken werden goedgekeurd, kwamen bedrijven overeen om gemeenschappen maar liefst 7.000 dollar per jaar te betalen voor ‘gemeenschapsontwikkeling’. Maar bewoners zeggen dat de betalingen niet altijd zijn gekomen. Het geld is volgens het rapport ook alleen naar kleine reparaties aan de sport- en onderwijsinfrastructuur gegaan.
Wat de gemeenschappen nodig hebben zijn betere wegen en bruggen, zeiden bewoners.
“Ze boden ons veel dingen aan, ze zongen heel mooi voor ons om deze zonnecentrales te bouwen, en nu is geen van die mooie beloften uitgekomen”, vertelde een inwoner van Choluteca aan de auteurs van het rapport.
Bannerafbeelding: Zonnepanelen zitten achter prikkeldraad in Agua Fria, Honduras. Afbeelding met dank aan het Institute of Policy Studies.
Zie gerelateerd van deze verslaggever:
In Guatemala zal nieuwe AI-technologie ‘luisteren’ naar illegale ontbossing
FEEDBACK: Gebruik dit formulier om een bericht te sturen naar de auteur van dit bericht. Als u een openbare reactie wilt plaatsen, kunt u dat onderaan de pagina doen.
