De Spaanse regering is een overlegproces gestart om 23 nieuwe beschermde mariene gebieden (MPA’s) in te stellen in de wateren van de Canarische Eilanden en de Middellandse Zee, als onderdeel van de inspanningen om te voldoen aan de nationale verplichting om tegen 2030 30% van de wateren te beschermen.
Het voorstel, dat in juli door het Spaanse Ministerie voor de Ecologische Transitie en de Demografische Uitdaging (MITECO) werd ingediend, heeft tot doel 22.405 vierkante kilometer (8.651 vierkante mijl) mariene wateren te beschermen, voornamelijk in de oostelijke Noord-Atlantische Oceaan rond de Canarische Eilanden, onderdeel van een regio die bekend staat als Macaronesië. Het bestrijkt ook gebieden van de Middellandse Zee voor de kust van Valencia, Almería, Granada en het Baleareneiland Mallorca.
Het voorstel omvat 21 nieuwe gebieden van communautair belang (GCB) onder het Natura 2000-netwerk. Zeventien hiervan bevinden zich in de wateren van de Canarische Eilanden, die 2.209 km beslaan2 (853 mijl2), terwijl nog vier in de Middellandse Zee 5.341 km zullen bestrijken2 (2.062 mijl2). Bovendien zullen twee nieuwe speciale beschermingsgebieden (SBZ’s) een oppervlakte van 14.855 km bestrijken2 (5.736 mijl2) van de offshore wateren rond de Canarische Eilanden.
Het plan, zo schrijft het ministerie in het voorstel, “zal het gebied van de mariene wateren onder Spaanse soevereiniteit of jurisdictie die worden beschermd met 2,08 procentpunten vergroten, waardoor het totaal op 24,53% komt.” Het voorstel staat nu open voor publieke consultatie tot 15 september.
Natura 2000 GCB’s en SBZ’s zijn instrumenten die zijn vastgesteld in het kader van de Habitatrichtlijn, een belangrijk instrument waarmee de EU zich heeft gecommitteerd aan de bescherming van natuurlijke habitats die worden bedreigd door menselijke activiteiten als onderdeel van haar biodiversiteitsstrategie voor 2030. De voorgestelde gebieden zijn bedoeld om een reeks mariene habitats en soorten te beschermen.
De 21 GCB’s richten zich op planten en niet-vogelsoorten, waaronder zeegrasweiden (Posidonia oceanica En Cymodocea nodosa), riffen en onderzeese canyons, evenals gebieden waar walvisachtigen, zeeschildpadden en andere soorten van natuurbehoud voorkomen. De twee SBZ’s richten zich op zeevogels, zoals de Barolo-pijlstormvogel (Puffinus baroli) en Bulwers stormvogel (Bulweria bulwerii), evenals belangrijke voedselgebieden voor extra zeevogels en andere beschermde soorten.
“De Canarische Eilanden liggen in het hart van de Macaronesische wateren”, vertelde Carlos Mallo Molina, oprichter van de op de Canarische Eilanden gevestigde NGO Innoceana en lid van het MPA’s Canarische Eilandenproject, aan Mongabay.
Volgens Molina is het Spaanse voorstel een belangrijke mijlpaal in de richting van de bescherming van dit gebied, dat een uitzonderlijke biodiversiteit kent. “De hele regio is een hotspot voor walvissen,” zei hij. “De eilanden zelf liggen midden in de oceaan, dus het lijken bijna gigantische pinakels die tevoorschijn komen, en er zijn veel haaien, er is zeegras, we hebben diepe koralen, we hebben veel soorten.”
Beschermde mariene gebieden versus paper parken
Om te voldoen aan zijn internationale verplichting om tegen 2030 ten minste 30% van zijn zeeën en oceanen te beschermen, zoals uiteengezet in het Kunming-Montreal Global Biodiversity Framework, heeft Spanje tot nu toe beschermde mariene gebieden (MPA’s) aangewezen die ongeveer 240.000 km2 bestrijken.2 (bijna 92.700 mijl2), wat overeenkomt met 22,5% van de totale oppervlakte van de wateren.
In 2023 startte de Europese Commissie een inbreukprocedure tegen Spanje wegens overtreding van de Habitatrichtlijn, waarbij zij oordeelde dat het aantal, de omvang en de locatie van de door het land voorgestelde gebieden voor het Natura 2000-netwerk onvoldoende waren. Datzelfde jaar keurde MITECO de aanleg goed van zeven nieuwe mariene locaties binnen het Natura 2000-netwerk, gevolgd door nog eens vijf in 2025.
“Wij denken dat Spanje op de goede weg is wat betreft de aanwijzing”, vertelde Helena Álvarez, een senior mariene wetenschapper bij de in de VS gevestigde NGO Oceana, aan Mongabay. “Het probleem ontstaat als je het aangewezen gebied vergelijkt met de gebieden waar een daadwerkelijk beheerplan ligt.”
Oceana en andere natuurbeschermingsgroepen hebben herhaaldelijk hun zorgen geuit over de toestand van de Spaanse MPA’s, waarbij ze de nadruk legden op een aanzienlijke discrepantie tussen gebieden die “op papier” zijn aangewezen en de gebieden die effectieve bescherming genieten.
Volgens Álvarez kan die discrepantie aan twee dingen worden toegeschreven: vertragingen bij de goedkeuring van beheersplannen voor reeds aangewezen MPA’s; en onvoldoende beschermingsmaatregelen, zelfs in gebieden waar beheersplannen zijn opgesteld, waardoor destructieve activiteiten zoals bodemtrawls kunnen worden voortgezet.
“Soms vissen ze meer binnen aangewezen Natura 2000-gebieden dan daarbuiten, wat onzin is in termen van natuurbehoud,” zei ze.
Oceana heeft samen met de in Groot-Brittannië gevestigde ngo ClientEarth de Spaanse regering in 2024 en opnieuw in 2025 aangeklaagd wegens de afgifte van vergunningen die systematisch bodemtrawls in MPA’s toestaan zonder de milieueffectrapportages uit te voeren die vereist zijn onder de EU-wetgeving. “Voor ons is dit een verkeerde interpretatie van de Habitatrichtlijn”, zegt Álvarez.
Volgens een onderzoek uit 2025 gepubliceerd in Maritiem beleidwordt 63% van het gebied dat onder de Spaanse MPA’s valt in de Middellandse Zee niet strikt genoeg beschermd om de biodiversiteit effectief te beschermen.
Álvarez benadrukte ook de vertraging van Spanje bij het behalen van een ander doel dat is vastgelegd in de biodiversiteitsstrategie van de EU: het plaatsen van 10% van de Spaanse wateren onder “strikte bescherming”, wat betekent dat de gebieden ongestoord worden gelaten door menselijke druk. “Spanje is nog heel ver verwijderd van het behalen van dit doel”, zei ze. “Op dit moment wordt minder dan 0,1% van de wateren als strikt beschermd beschouwd.”
Volgens een rapport dat in januari door MPA’s Canarische Eilanden is gepubliceerd, is de situatie op de Canarische Eilanden nog erger. Er zijn al 39 mariene gebieden verbonden met het Natura 2000-netwerk binnen de mariene afbakening van de Canarische Eilanden, een gebied van ongeveer 486.000 km2 (187.646 mi2), waarover Spanje jurisdictie uitoefent. Maar slechts 11% hiervan wordt actief beheerd en minder dan 1% kan worden geclassificeerd als “volledig beschermd”.
“Ze staan in de krant, maar we wachten tot de managementplannen effectief zijn en dat de budgetten worden ingezet”, aldus Molina van Innoceana. De campagnevoerder voegde eraan toe dat hij hoopt dat de nieuwe voorgestelde MPA’s na de goedkeuring een participatief proces zullen ondergaan om de betrokkenheid van verschillende lokale en nationale instellingen, de particuliere sector en maatschappelijke groeperingen te garanderen.
Mongabay nam contact op met MITECO voor commentaar, maar ontving op het moment van publicatie geen reactie.
Op grond van de Habitatrichtlijn zal de Europese Commissie, zodra de formele consultatieperiode van de Spaanse regering in september afloopt, de aanwijzing moeten goedkeuren. Spanje heeft dan zes jaar de tijd om de bijbehorende beheersplannen te ontwikkelen.
Bannerafbeelding: Gevonden op de Canarische Eilanden, de dieprode zeewaaier (Leptogorgia ruberrima) is een zacht octocoraal dat onderdak en voedsel biedt aan veel vissen en andere mariene organismen. Afbeelding door thorsten72 via iNaturalist (CC BY-NC 4.0).
De Azoren ontwijken het voorstel om visverbodzones in hun gigantische nieuwe MPA-netwerk af te schaffen
Citaat:
Castro-Cadenas, MD, Barreiros, M., Bas, M., Ortega, M., Claudet, J., Coll, M., & Sbragaglia, V. (2025). Visserijactiviteiten in Spaanse beschermde mariene gebieden in de Middellandse Zee. Maritiem beleid, 177106686. doi:10.1016/j.marpol.2025.106686
Feedback: Gebruik dit formulier om een bericht te sturen naar de redacteur van dit bericht. Als u een openbare reactie wilt plaatsen, kunt u dat onderaan de pagina doen.
