De Europese Unie is al vele jaren een belangrijke speler in de internationale onderhandelingen over biodiversiteit en dringt er hard op aan dat de landen van de wereld tegen 2030 30% van hun land en zee beschermen – bekend als het 30×30-initiatief. Toch blijkt uit een nieuwe audit dat de EU zelf niet op koers ligt om deze belofte na te komen, tenminste als het om haar mariene milieu gaat.
De Europese Rekenkamer (ERK), het onafhankelijke controleorgaan van de EU, heeft een rapport gepubliceerd rapport op 26 oktober staat dat de EU “geen netwerk van beschermde mariene gebieden heeft opgezet dat het mariene milieu effectief beschermt” en dat het “zeer onwaarschijnlijk” is dat het blok zijn doelstelling van 30% in 2030 zal halen.
De controleurs meldden dat in het soort beschermde mariene gebied (MPA) van de EU dat het grootste gebied bestrijkt, Natura 2000-gebieden, de schijnbare visserijactiviteit 72% hoger is dan in andere Europese wateren. Het overgrote deel van die visserij-inspanning, ongeveer 85%, had betrekking op het ‘meest destructieve vistuig dat met de bodem in contact komt’, zoals bodemtrawls die verzwaarde netten voortslepen, waardoor de habitats op de zeebodem worden beschadigd.
De audit wijst op een al lang bestaand probleem met MPA’s in Europa en daarbuiten: aanwijzing leidt niet noodzakelijkerwijs tot zinvolle bescherming. Velen zijn ‘papieren parken’ zonder sterke regels, beheer of handhaving.
“Het rapport versterkt de groeiende kritiek op de ‘papierparken’ van de EU – campagnevoerders hebben gewezen op de wijdverbreidheid van destructieve visserijpraktijken, in het bijzonder bodemtrawls, binnen MPA’s,” vertelde John Condon, hoofd voor mariene ecosystemen bij ClientEarth, een NGO met hoofdkantoor in Groot-Brittannië, in een e-mail aan Mongabay. ClientEarth maakt deel uit van een overkoepelende groep van elf NGO’s genaamd MPA Legal Coalition gelanceerd in juli; zelfs vóór de lancering waren ze bezig juridische actie tegen EU-landen vanwege de bodemtrawlvisserij in MPA’s. “Ondanks dat de EU-leiders de urgentie benadrukken van het bevorderen van 30×30 op het wereldtoneel … gaat dit niet gepaard met een ambitieuze implementatie en handhaving van die bescherming hier in Europa.”
Uit koers
Tweeëntwintig van de 27 EU-lidstaten zijn kuststaten. De Europese wateren die onder de controle vallen, beslaan ongeveer 5 miljoen vierkante kilometer (2 miljoen vierkante mijl) – groter dan het landoppervlak van de EU. De controle heeft doorgaans geen betrekking op de overzeese gebiedsdelen van de lidstaten; Frankrijk heeft bijvoorbeeld het grootste deel van zijn mariene 30×30-vooruitgang geboekt in zijn uitgestrekte overzeese wateren, voornamelijk in de Stille en Indische Oceaan, maar deze aanduidingen worden niet meegeteld in de berekeningen van de audit.
In 2020 heeft de Europese Commissie, de uitvoerende macht van de EU, een Biodiversiteitsstrategie voor 2030 dat stelt zich ten doel om in 2030 30% van het land en de zee van het blok juridisch te beschermen. Een derde daarvan moet strikt worden beschermd, wat op zee doorgaans een volledig verbod op visserij, mijnbouw en baggeren betekent. Deze toezeggingen vielen onder de commissie die diende van 2019-2024 en wiens milieuagenda was ongewoon ambitieusleidende wetenschappers noemen het de “groenstecommissie ooit.
In 2022 volgden de meeste landen van de wereld dit voorbeeld, zich te houden aan het 30×30 raamwerk op de VN-biodiversiteitsconferentie in Montreal. Tot nu toe alleen ongeveer 10% van de mondiale oceaan is aangewezen als beschermd, waarbij ongeveer 3,5% “effectief beschermd” is (een losse analogie voor strikt beschermd), volgens een belangrijk, door NGO’s gesteund rapport uitgebracht in september. De EU heeft aangedrongen op meer internationale implementatie: in oktober heeft de Europese Raad – bestaande uit de staatshoofden en regeringsleiders van de lidstaten, die de algemene politieke koers en prioriteiten van de EU bepaalt – een rapport uitgebracht stelling zei dat de focus voorafgaand aan de VN-topconferenties over biodiversiteit en klimaat in 2026 lag op het ‘vertalen van toezeggingen in concrete acties’.
Toch loopt de EU niet noodzakelijkerwijs voorop op de rest van de wereld: 13,7% van haar wateren is aangewezen als MPA’s, en minder dan 1% wordt strikt beschermd, zo blijkt uit de audit. Het cijfer van 13,7% komt uit a Rapport 2025 van het Europees Milieuagentschap (EEA) van het blok; het cijfer van 1% komt van a recent rapport door onderzoekers verbonden aan het EEA.
De auditors bezochten MPA-locaties, interviewden managers en analyseerden onder meer de visserijactiviteit. Ze ontdekten dat veel sites met personeels- en financieringsproblemen kampen; dat de EU geen gestandaardiseerde manier heeft om de effectiviteit van MPA te beoordelen; dat offshore- en diepzeehabitats onderbeschermd zijn; en dat er niet genoeg ecologische connectiviteit in het netwerk is om een samenhangend systeem te vormen, vooral in de Middellandse Zee en de Atlantische Oceaan, waar veel EU-MPA’s ‘ecologische eilanden’ zijn.
“De meeste beschermde gebieden in de Middellandse Zee worden van elkaar gescheiden door meer dan 100 km aan zwaar geëxploiteerde wateren, waardoor de genetische uitwisseling die nodig is voor de veerkracht van ecosystemen wordt verhinderd”, aldus het rapport.
De ECA heeft satellietgegevens van Global Fishing Watch, een platform voor het volgen van schepen, gebruikt om vast te stellen dat de schijnbare visserijactiviteit in Natura 2000-gebieden tussen 2020 en 2024 ruim anderhalf maal zo hoog was als in andere Europese wateren. Op veel gebieden is de visserij legaal.
“De belangrijkste voorwaarde die bepaalt of een MPA effectief is … is de eliminatie van activiteiten die de grootste impact hebben op de mariene biodiversiteit, zoals bodemtrawls”, vertelde Joachim Claudet, een onderzoeker bij het Franse Nationale Centrum voor Wetenschappelijk Onderzoek (CNRS) die gespecialiseerd is in MPA’s, in een e-mail aan Mongabay. Hij wees op het feit dat de IUCN, de mondiale natuurbeschermingsautoriteit, dit heeft gedaan verklaard activiteiten zoals bodemtrawls zijn onverenigbaar met de bescherming van de zee. “Maar in veel Europese landen geloven we nog steeds dat ze compatibel zijn, of doen we alsof.”
Claudet voegde eraan toe dat de bevindingen van de audit consistent waren met de wetenschappelijke literatuur.
Iliana Ivanova, het ECA-lid dat de controle leidde, vertelde Mongabay in een per e-mail verzonden verklaring dat “een beschermd gebied duidelijke instandhoudingsdoelstellingen nodig heeft, passende maatregelen om schadelijke activiteiten aan te pakken, effectief beheer, betrouwbare hulpbronnen en monitoring die beslissingen onderbouwt. Onze controle bracht zwakke punten in die keten aan het licht. De bredere boodschap is daarom niet simpelweg dat Europa meer zeeën moet beschermen, maar dat het de bescherming onder de oppervlakte moet laten werken, in plaats van het succes primair te meten aan de hand van grenzen op een kaart.”
In reactie op de audit vertelde een naamloze woordvoerder van de Europese Commissie aan Mongabay in een verklaring per e-mail dat “de lidstaten verantwoordelijk zijn voor het implementeren van maatregelen en het bereiken van de doelstellingen die in de EU-wetgeving zijn vastgelegd. De Commissie zal hen indien nodig blijven ondersteunen met technische, financiële en beleidsondersteuning.”
De woordvoerder zei dat de commissie 1,6 miljoen euro ($1,8 miljoen) heeft toegewezen aan het LIFE-PAME Europe-project om de beoordeling van de MPA-effectiviteit te verbeteren, en de resulterende methodologie zal gebruiken om een digitale rapportagetool te ontwikkelen die vergelijkbare beoordelingen mogelijk maakt.
De controleurs adviseerden de EU om het proces voor het aannemen van instandhoudingsmaatregelen, waaronder visserijbeperkingen, binnen MPA’s te stroomlijnen. Sinds de EU zijn er maar weinig van dergelijke regels uitgevaardigd Gemeenschappelijk Visserijbeleid (GVB) is volgens de audit in 2013 van kracht geworden. Het GVB schrijft voor dat visserijbeperkingen in het algemeen moeten worden goedgekeurd door alle landen die een visserijbelang hebben in het gebied – een controversieel en tijdrovend proces dat tot frustratie heeft geleid onder natuurbeschermers.
Veel natuurbeschermings-NGO’s steunen echter het Gemeenschappelijk Visserijbeleid Ik wil niet dat het opengesteld wordt voor hervormingen uit angst dat ander milieubeleid daarbinnen zal worden teruggedraaid. De Europese Commissie heeft op 4 november aangekondigd dat zij het GVB voorlopig niet zal openstellen voor hervormingen interesse van de visserijsector en het Europees Parlement, de wetgevende macht van de EU.
In haar rapport heeft de ERK geen standpunt ingenomen over de vraag of de prioriteit moet liggen bij het uitbreiden van het MPA-netwerk of bij het versterken van de reeds bestaande MPA’s.
“We hebben expansie en management niet als concurrerende uitdagingen aangemerkt: beide zijn onmisbaar”, vertelde Ivanova, de auditor, aan Mongabay. “Het uitbreiden van de kaart zonder de capaciteit om nieuwe locaties te beheren zou bestaande zwakheden reproduceren, terwijl het verbeteren van alleen de huidige locaties belangrijke habitats onbeschermd zou laten.”
Claudet, de onderzoeker in Frankrijk, van zijn kant zei: “Laten we beginnen met het één voor één van onze MPA’s echte MPA’s te maken, voordat we erover nadenken om er nog meer te maken.”
Bannerafbeelding: Een industrieel vissersvaartuig van 126 meter (413 voet) onder Nederlandse vlag in de Vlaamse Banken, een reeks zandbanken voor de kust van Frankrijk en België, in november 2024. Er zijn twee MPA’s in de Vlaamse Bank; beide laten industriële visserij toe. Afbeelding © Lorraine Turci/Greenpeace.
Een rechtszaak is de nieuwste poging om de bodemtrawlvisserij in beschermde Europese wateren aan banden te leggen
Feedback: Gebruik dit formulier om een bericht te sturen naar de auteur van dit bericht. Als u een openbare reactie wilt plaatsen, kunt u dat onderaan de pagina doen.
