Drijfnetten, verticaal hangende netten die met de zeestroming meedrijven en zich kilometers kunnen uitstrekken, worden gebruikt om grote pelagische soorten zoals zwaardvis en tonijn te vangen. Ze krijgen echter al lang kritiek van natuurbeschermers omdat ze ook haaien, schildpadden, dolfijnen en andere zeedieren vangen en doden.
Decennia lang woedde er discussie over het gebruik van de grote netten. Het is een bijzonder omstreden onderwerp in de Middellandse Zee, een belangrijke migratiecorridor die onder aanzienlijke druk staat door overbevissing, vervuiling en klimaatverandering.
Nu hebben de internationale inspanningen om de wetgeving inzake drijfnetten in de Middellandse Zee aan te scherpen een nieuwe impuls gekregen nu lidstaten van de Internationale Commissie voor de Instandhouding van Atlantische Tonijn (ICCAT) een voorstel overwegen dat erop gericht is de mazen in de bestaande regels te dichten.
ICCAT is ’s werelds grootste regionale organisatie voor visserijbeheer en beheert de bestanden van over grote afstanden migrerende soorten, waaronder tonijn, zwaardvis (Xiphias gladius) en enkele haaiensoorten in de Atlantische Oceaan en aangrenzende zeeën. Tijdens de technische bijeenkomsten van de ICCAT die in juni in Brussel werden gehouden, presenteerde de Europese Unie een voorstel (zie IMM_09_ENG.docx in link) dat tot doel heeft de huidige drijfnetregels te versterken.
Het EU-voorstel zou duidelijkere definities voor drijfnetten vaststellen, het bezit ervan verbieden op schepen die zich op bepaalde soorten richten, en de beperkingen uitbreiden tot buiten de Middellandse Zee tot delen van de Atlantische Oceaan.
“De EU heeft de duidelijke ambitie om tijdens de jaarlijkse bijeenkomst van de ICCAT (in november) dit jaar aan te dringen op de goedkeuring van deze maatregel”, vertelde een EU-functionaris via e-mail aan Mongabay.
ICCAT heeft 52 aangesloten partijen, waaronder de EU, en vier extra samenwerkende landen. De meerderheid van de aangesloten partijen was voorstander van strengere drijfnetregels. Omdat besluiten echter via consensus worden genomen, kan elke oppositie van een aangesloten partij voorkomen dat een voorstel wordt aangenomen.
Nieuw bewijs van illegaal gebruik van drijfnetten
Regeringen debatteren al tientallen jaren over drijfnetten. Het huidige voorstel komt te midden van hernieuwde beschuldigingen dat, ondanks bestaande beperkingen, drijfnetten nog steeds op grote schaal worden gebruikt in de Middellandse Zee.
In mei heeft de in Groot-Brittannië gevestigde non-profitorganisatie Environmental Justice Foundation (EJF) beelden vrijgegeven die de impact van deze netten op wilde dieren in de Alboranzee, tussen Marokko en Spanje, laten zien. De zee wordt beschouwd als een belangrijke ecologische corridor die de Atlantische Oceaan met het Middellandse-Zeegebied verbindt. Wetenschappers en natuurbeschermingsorganisaties hebben al lang de zorg geuit dat de bijvangst van drijfnetten een bedreiging vormt voor trekkende soorten die al onder druk staan door overbevissing, aantasting van habitats en klimaatverandering.
EJF documenteerde haaien, dolfijnen en walvissen die gevangen zaten in grote drijfnetten, evenals zogenaamde ‘spooknetten’ – netten die verloren of verlaten waren en nog steeds dieren vangen. Een onderzoek uitgevoerd door EJF tussen augustus en september 2024 documenteerde 843 Marokkaanse schepen met drijfnetten die opereerden vanuit de Marokkaanse havensteden Tanger, Al Hoceima, Sidi Hsaïn, Nador en M’Diq.
“We kunnen zien dat het een impact heeft op kostbare ecosystemen in een uniek gebied, namelijk de Alboran Zee”, vertelde Jesús Urios Culiañez, een oceaanbeleidsfunctionaris bij EJF en hoofdonderzoeker van het onderzoek, aan Mongabay in een telefonisch interview.
EJF riep op tot actie van meerdere belanghebbenden, waaronder de EU en de regeringen van Spanje en Marokko. Volgens EJF is de EU de grootste importeur van Marokkaanse zwaardvis, voornamelijk via Spanje. Hoewel Spaanse schepen niet bij het onderzoek betrokken waren, trof het EJF Marokkaanse schepen aan die grote drijfnetten gebruikten in zowel de Spaanse als de Marokkaanse exclusieve economische zones.
De beschuldigingen komen op het moment dat Marokko naar voren is gekomen als een van de sterkste voorstanders van strengere drijfnetregulering. Tijdens de jaarvergadering van de ICCAT in 2025 was het Noord-Afrikaanse land – samen met de Europese Unie en Zuid-Korea – een belangrijke aanjager van een eerder voorstel om drijfnetten aan banden te leggen, dat niet tot een consensusstemming leidde.
Mongabay nam contact op met het Marokkaanse Ministerie van Maritieme Visserij over de aantijgingen van het EJF, de betrokkenheid van het land bij het EU-voorstel en de maatregelen die het heeft genomen om de bestaande regels af te dwingen, maar ontving op het moment van publicatie nog geen reactie.
In augustus 2025 stuurde Zakia Driouich, de Marokkaanse staatssecretaris bij het Ministerie van Landbouw, Maritieme Visserij, Plattelandsontwikkeling en Water en Bossen, een e-mail naar de Europese Commissie als reactie op beschuldigingen van illegaal gebruik van drijfnetten door Marokkaanse schepen. In de e-mail schreef Driouich dat Marokko meerdere maatregelen heeft genomen “om de effectieve implementatie van het nationale programma voor de uitroeiing van drijfnetten te garanderen.”
“We zien dit als een zeer positieve stap waar Marokko constructief en positief mee bezig is, maar we hopen ook dat dit zich vertaalt in een echt verbod”, zei Urios Culiañez.
Wetgevende mazen in de wet
Het hernieuwde debat binnen de ICCAT over drijfnetten in de Middellandse Zee is zeer technisch, omdat het tot doel heeft de mazen in de wetgeving te identificeren die de handhaving bemoeilijken. Een van die lacunes ligt in het feit dat drijfnetten in de Middellandse Zee niet volledig verboden zijn.
Momenteel is het ICCAT-verbod alleen van toepassing op het gebruik van drijfnetten in de grote pelagische visserij op over grote afstanden trekkende soorten zoals zwaardvis en tonijn in de Middellandse Zee. De Algemene Visserijcommissie voor de Middellandse Zee (GFCM), die de verantwoordelijkheid voor het visserijbeheer in de Middellandse Zee deelt met de ICCAT, verbiedt afzonderlijk het gebruik of het vervoeren van drijfnetten met een lengte van meer dan 2,5 kilometer (1,55 mijl). Volgens de EU-functionaris is noch ‘grote pelagische visserij’, noch ‘drijfnet’ duidelijk gedefinieerd onder de bestaande maatregelen, en kunnen drijfnetten worden gebruikt bij de visserij op kleine pelagische soorten, zolang de netten minder dan 2,5 km lang zijn.
Volgens de Europese Commissie zijn bij inspecties die zijn uitgevoerd in het kader van de ICCAT-monitoringsystemen herhaaldelijk vaartuigen met drijfnetten aan het licht gekomen, maar handhavingsmaatregelen bleken moeilijk omdat de inspecteurs geen voldoende duidelijke rechtsgrondslag hadden.
“Het ontbreken van een definitie van drijfnetten maakt het moeilijk om de inbreuk vast te stellen wanneer dit vistuig aan boord wordt gedetecteerd”, aldus de EU-woordvoerder.
Een andere uitdaging is dat de huidige ICCAT-regels het gebruik van grote pelagische netten verbieden, maar niet het bezit van dergelijke drijfnetten aan boord van schepen. Het EU-voorstel dringt erop aan dat ook daarin verandering komt.
In het ontwerpvoorstel dat bij de ICCAT lag, erkenden functionarissen dat “er zwakke punten zijn vastgesteld in de afdwingbaarheid van het huidige verbod.” Het voorstel beoogt het bestaande raamwerk inzake drijfnetten te versterken door de geografische reikwijdte uit te breiden en termen en de lijst van verboden soorten te definiëren. Ook zou er een verbod komen op het bezit aan boord en het gebruik van drijfnetten voor grote pelagische soorten.
Van papier naar praktijk
Voor milieugroeperingen als EJF vereist een echte oplossing echter dat verder wordt gegaan dan de wettelijke definities.
“De Europese Unie moet samenwerken met Marokko om ervoor te zorgen dat dit verbod volledig wordt uitgevoerd en ondersteund”, aldus Urios Culiañez, eraan toevoegend dat de EU ook haar bestaande controles moet versterken om ervoor te zorgen dat er geen zwaardvis of tonijn gevangen met het dodelijke vistuig op de Europese markt terechtkomt.
In zijn rapport stelde EJF dat “de EU-lidstaten mogelijk zwaardvis importeren die illegaal is gevangen door drijfnetvaartuigen, wat mogelijk de EU-regels overtreedt”, en riep op tot strengere handhavings- en importregels.
Urios Culiañez zei ook dat de zwaardvisvisserij een belangrijke bron van inkomsten is voor veel kustgemeenschappen in Marokko. Hij vertelde Mongabay dat sommige vissers waarmee EJF sprak openstaan voor een transitie, en dat strengere handhavingsinspanningen idealiter gepaard zouden gaan met steun voor vissers die overstappen op alternatief vistuig en middelen van bestaan.
Na de technische bijeenkomsten in juni spraken EU-functionarissen Mongabay met de verdragsluitende partijen die in grote lijnen het huidige ICCAT-voorstel bleven steunen, waarover op de jaarvergadering in november zal worden gestemd.
Het soortgelijke voorstel dat op de jaarvergadering van de ICCAT in 2025 werd gepresenteerd, bereikte bijna de consensus die nodig was om een verordening aan te nemen. Volgens Urios Culiañez kon dat voorstel geen consensus bereiken na bezwaren van de Verenigde Staten.
Mongabay nam voor commentaar contact op met de Amerikaanse National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA), maar had op het moment van publicatie nog geen reactie ontvangen.
Bannerafbeelding: Een gestreepte dolfijn (Stenella coeruleoalba) gevangen in een Frans drijfnet voor de Azoren, Noord-Atlantische Oceaan. Afbeelding © Peter Rowlands/Greenpeace.
Natuurbeschermers zien vooruitgang voor zwaardvis en problemen voor haaien op de Atlantische Visserijtop
Feedback: Gebruik dit formulier om een bericht te sturen naar de redacteur van dit bericht. Als u een openbare reactie wilt plaatsen, kunt u dat onderaan de pagina doen.
