Dit is een verkorte versie van een stuk dat ik vandaag kort na haar dood, een jaar geleden, schreef.
Ik vind het moeilijk te geloven dat Jane Goodall er niet meer is. Voor mij was ze meer dan een icoon. Ze was een vriendin, een mentor en iemand wiens aanwezigheid zowel als een geschenk als als een les voelde.
Onze vriendschap begon op de meest Jane-manier die mogelijk was: een e-mail die opende met de tekst ‘Ja, dit is de echte Jane Goodall’, gevolgd door een verzoek om haar ‘geheime e-mailadres’ niet te delen. Ze zei dat ze Mongabay bewonderde en elkaar wilde ontmoeten. Die boodschap was het begin van dertien jaar van lachen, tranen en gesprekken die vaak tot diep in de nacht duurden onder het genot van veganistisch Indiaas eten en een glas whisky in haar hotelkamer – ook al drink ik zelden en blijf ik zelden laat weg.
Jane had een manier om elke ontmoeting persoonlijk te laten voelen. Toen ze mijn kinderen voor het eerst ontmoette, straalde ze alsof ze haar hele leven had gewacht tot ze de kamer binnenkwamen. Ze hurkte op hun niveau, vertelde verhalen en haalde YouTube-video’s op van ratten die slimme trucs uitvoerden. “Zijn ze niet geweldig?” zei ze, met hetzelfde ontzag dat ze ooit uitte voor de chimpansees van Gombe. Ze vertelde mijn zoon dat hij een inspiratiebron was voor het starten van een afvalopruiming op zijn school.
Ze geloofde dat hoop niet alleen een gevoel was, maar ook een instrument. Hoop, zo vertelde ze me, schept keuzevrijheid. Hoe groter de crisis, hoe machtelozer mensen zich voelen. Maar kleine, lokale overwinningen – het vrijlaten van de chimpansee Wounda weer in het bos of soldaten die kinderen helpen bij het planten van bomen op een kale heuvel in Congo – bewijzen dat verandering mogelijk is. Ze maakte zich zorgen over het lot van een enkele makaak op een afgelegen Indonesisch eiland terwijl de verzorger herstelde van een operatie, omdat geen enkel probleem te klein was als het het welzijn van een dier in gevaar bracht. Deze momenten, zo hield ze vol, rimpelen naar buiten. Ze laten mensen zien dat hun daden er toe doen.
Die boodschap vond weerklank in mijn eigen familie. In 2024 wilde mijn toen zesjarige zoon iets speciaals doen voor de verjaardag van Jane. Zijn eerste idee was om cadeauzakjes te maken voor alle 1.700 mensen op een evenement waar zij en ik spraken. Toen ik uitlegde dat dat niet mogelijk was, dacht hij nog eens na en knipte er een uit Straathonden strip over Jane uit de zondagskrant. Hij vroeg mij om het bij haar te bezorgen. Toen ik dat deed, was ze opgetogen. We namen samen een foto terwijl we de strip vasthielden, en toen ik hem hem liet zien, gloeide hij. Jane gaf mensen, ongeacht hun leeftijd of postuur, het gevoel dat wat ze deden er toe deed.
Jane vertelde me ooit dat er twee Janes waren: de privépersoon die gewoon ‘ik, Jane’ wilde zijn, en het mondiale icoon zorgde voor media-aandacht. Ze heeft die roem nooit helemaal begrepen, maar ze koos ervoor om het ten goede te gebruiken. Als mensen om haar gaven, zo redeneerde ze, dan zouden ze zich misschien ook bekommeren om de doelen die zij met zich meedroeg.
Uiteindelijk wilde ze om twee dingen herinnerd worden: voor het starten van Roots & Shoots, haar mondiale jeugdprogramma, en voor het helpen van mensen begrijpen dat mensen niet de enige bewuste, verstandige wezens op deze planeet zijn. Ze herinnerde me er vaak aan dat ‘empathie en objectiviteit naast elkaar kunnen bestaan.’ En ze beschreef de mensheid als staande aan de monding van een lange, donkere tunnel met aan het uiteinde een zwakke ster. Die ster, zei ze, was hoop. We konden niet stilzitten en wachten tot het ons zou bereiken. Wij moesten ernaar toe werken.
Jane heeft mij, en talloze anderen, geleerd dat we elke dag dat we leven een impact hebben. De keuze is aan ons wat voor impact dit zal hebben.
