Wereldwijd komt ongeveer de helft van het drinkwater en een kwart van het irrigatiewater uit de grond. Toch zien veel kustgebieden over de hele wereld een opmerkelijke daling van hun grondwaterstanden, waardoor ze het risico lopen op het binnendringen van zout water, aldus een nieuwe studie.
De studie, gepubliceerd op 14 april in het tijdschrift NatuurwaterUit onderzoek bleek dat meer dan 10% van de gemonitorde locaties een aanzienlijke jarenlange daling van de grondwaterstanden vertoonde, wat wijst op een gevoeligheid voor het binnendringen van zout water, waardoor water onbruikbaar kan worden.
Annika Nolte, een datawetenschapper aan de Universiteit van Bremen in Duitsland en hoofdauteur van de studie, zei dat de resultaten neerkwamen op een “waarschuwing” en dat het werk een “brede mondiale kijk op de bestaande risico’s” bood, terwijl het ook “specifieke regio’s identificeerde waar we prioriteit moeten geven aan beheer en monitoring.”
De rol van grondwater als belangrijke zoetwaterbron maakt het essentieel voor het menselijk bestaan, aldus co-auteur Robert Reinecke, hoogleraar aardwetenschappen aan de Johannes Gutenberg Universiteit Mainz in Duitsland.
“Over het algemeen is de beschikbaarheid van drinkwater een voorwaarde voor mensen om overal te kunnen leven, voedsel te verbouwen en voor ons om gezonde ecosystemen te hebben”, vertelde Reinecke aan het Duitse nieuwsprogramma Tagesschau.
Het verraderlijke sluipende zoute water is voor mensen niet altijd gemakkelijk te zien, zegt Nolte, die het onderzoek uitvoerde als onderdeel van haar PhD-werk aan de Universiteit van Hamburg in Duitsland.
“Eén punt over grondwater is zeker: het zit verborgen in de grond en is dus niet direct zichtbaar: het probleem”, vertelde Nolte aan Mongabay. “(En) het zoutgehalte in het bijzonder is niet zichtbaar. Het is dus moeilijk om het probleem in dubbele zin te zien.”
Veranderingen in het grondwaterpeil en het binnendringen van zeewater worden al sinds de 19e eeuw academisch bestudeerd. De meeste onderzoeken die op continentale of mondiale schaal zijn uitgevoerd, zijn echter op modellen gebaseerd.
Nolte en haar co-auteurs gebruikten daarentegen observaties van ongeveer 480.000 kustlocaties in de periode 1990-2024 en stelden een dataset samen uit meer dan twintig bronnen, voornamelijk Global North-instellingen zoals het European Environment Agency en het International Groundwater Resources Assessment Centre, een aan de Verenigde Naties gelieerd onderzoeksinstituut. Nolte zei dat een beperking van het onderzoek was dat er minder gegevens waren voor locaties in het Zuiden van de Wereld.
Alle waarnemingen vonden plaats bij putten die niet dieper waren dan 100 meter (ongeveer 330 voet) en binnen 100 kilometer (60 mijl) van de kust.
Omdat veel van de locaties niet over volledige gegevens beschikten, keken de onderzoekers naar negenjarige en, waar mogelijk, 19-jarige vensters voor meer dan 50.000 van de locaties. Ze ontdekten dat 24% in de loop van de tijd significante veranderingen vertoonde; daarvan bestond 54% uit trends van dalend grondwater, terwijl de rest uit stijgend grondwater bestond. Op sommige locaties zijn dalingen van meer dan 50 centimeter (20 inch) per jaar waargenomen.
Dalend grondwater wordt vaak veroorzaakt doordat mensen putten overbelasten en verminderde aanvulling in drogere klimaten, vaak als gevolg van beperkte regen of smeltende sneeuw. Hogere grondwaterstanden ten opzichte van de zeespiegel hebben de neiging een uitwaartse druk te creëren die het binnendringen van zout water blokkeert. Wanneer de grondwaterstanden dalen, wacht er gevaar.
“Het binnendringen van zout water is een zeer ernstige bedreiging in kustgebieden”, vertelde Holly Michael, hoogleraar aardwetenschappen aan de Universiteit van Delaware in de VS, in een e-mail aan Mongabay. Michael heeft eerder andere artikelen met de auteurs van het onderzoek gepubliceerd, maar was niet betrokken bij dit onderzoek. “Slechts 1% zeewater is genoeg om de drinkwatervoorziening te ruïneren, en dit is dus een grote zorg voor waterbeheerders in kustgebieden.”
De mondiale zeespiegelstijging als gevolg van de klimaatverandering is een andere belangrijke factor. Het heeft van plaats tot plaats een verschillende invloed op het grondwater, maar over het algemeen verandert het de gradiënt tussen land en zee, zodat de uitwaartse druk van het grondwater, die nodig is om de verzilting op afstand te houden, wordt verminderd, wat de risico’s vergroot die gepaard gaan met overbevissing en verminderde aanvulling.
De locaties met het grootste risico op het binnendringen van zout water waren die met een vlakke of landwaartse gradiënt – dat wil zeggen een laag grondwaterpeil ten opzichte van de zeespiegel – en een droger klimaat, ontdekten de auteurs.
Nolte noemde op basis van de gegevens uit het onderzoek enkele voorbeelden van gebieden die zeer gevoelig lijken te zijn voor het binnendringen van zout water: de kust van Kerala-Karnataka in het zuidwesten van India, evenals de Golf van Khambhat verderop langs de kust; bepaalde gebieden nabij Perth en Melbourne in Australië; de kust van de Algarve in Portugal, de kust van Murcia-Alicante in Spanje en de regio Bordeaux in Frankrijk; en Los Angeles, San Francisco, Houston en het zuidoosten van Florida in de Verenigde Staten. Ze noemde deze gebieden in antwoord op vragen van Mongabay en waarschuwde dat het onderzoek niet bedoeld was om de gevoeligheid voor zoutwaterindringing op specifieke locaties met hoge zekerheid te beoordelen. Daarvoor zijn lokale hydrologische beoordelingen met goede diepte- en zoutgehaltegegevens nodig, zei ze.
Dalend grondwater is niet de enige trend die het onderzoek identificeert; op bijna evenveel plaatsen steeg het grondwaterpeil. Eén factor in deze stijgingen is de stijging van de zeespiegel.
“Naarmate de zeespiegel stijgt, stijgt ook het hydrologische basisniveau, wat betekent dat de grondwaterstanden zullen stijgen (als al het andere hetzelfde blijft),” zei Michael.
Deze trend levert, net als het tegenovergestelde, potentiële problemen op. Stijgende grondwaterstanden kunnen bijvoorbeeld grondwateroverstromingen veroorzaken, zei Michael. Ze zei dat de frequentie van stijgende grondwatertrends opviel toen ze het onderzoek las.
“Ik vond het interessant dat stijgende en dalende trends ongeveer even vaak voorkwamen,” zei Michael.
Zowel Michael als een andere deskundige die niet bij het onderzoek betrokken was, James Heiss, universitair hoofddocent aardwetenschappen aan de Universiteit van Massachusetts Lowell in de VS, zeiden dat het onderzoek sterk was vanwege de grote dataset die de auteurs hadden samengesteld.
“Het is gebaseerd op metingen van het echte waterpeil in plaats van te vertrouwen op mondiale modellen”, vertelde Heiss in een e-mail aan Mongabay.
“Er zijn belangrijke beperkingen aan de studie, die de auteurs erkennen”, voegde Heiss eraan toe. “De kwetsbaarheidsbeoordeling houdt bijvoorbeeld geen rekening met verzilting als gevolg van stormvloeden, getijdenoverstromingen of het oppompen van grondwater. Het onderzoek is echter een belangrijke stap voorwaarts in het karakteriseren van de kwetsbaarheid voor het binnendringen van zout water in watervoerende lagen aan de kust, die voor honderden miljoenen mensen een cruciale waterbron vormen.”
Bannerafbeelding: Een maïsveld overspoeld met zouten in het oosten van de Verenigde Staten. Gewassen overleefden niet in de laaggelegen delen van het veld, dat grenst aan een getijdenmoerasland. Afbeelding met dank aan Jarrod Miller/Delmarva zoutwaterinbraak.
Het binnendringen van zout in de Mekongdelta zorgt ervoor dat boeren en wetenschappers met elkaar in conflict komen
Citaat:
Nolte, A., Bender, S., Hartmann, J., Baltruschat, S., Moosdorf, N., & Reinecke, R. (2026). Trends in het grondwaterpeil aan de kust laten de mondiale gevoeligheid voor het binnendringen van zeewater zien. Natuurwater, 4(5), 673-682. doi:10.1038/s44221-026-00619-8
Feedback: Gebruik dit formulier om een bericht te sturen naar de auteur van dit bericht. Als u een openbare reactie wilt plaatsen, kunt u dat onderaan de pagina doen.
