De Quechua-gemeenschap in Peru bouwt een Andes-berencameravalproject op in hun eigen reservaat

Maribel Pacco grijnst als ze terugdenkt aan de eerste keer dat ze een Andesbeer van dichtbij in het wild zag. Aan de bosrand snuffelden een moeder en haar welpen bromelia’s, terwijl de vrijwillige boswachter urenlang vol ontzag toekeek.

“Ik ben geen bioloog, maar op dat moment besloot ik natuurbeschermer te worden”, zegt ze.

Tegenwoordig leidt Pacco een cameravalproject om de aantallen en bewegingen van beren te schatten in Pumataki, een particulier reservaat in de bufferzone van Manu National Park, in het zuidoosten van Peru. Met de hulp van haar inheemse Quechua-gemeenschap van Pillco Grande heeft het project enkele van de eerste lokale gegevens over Andesberen opgeleverd (Tremarctos ornatus) in Pumataki. Tot nu toe hebben ze tien individuele Andesberen geïdentificeerd, te onderscheiden door het unieke patroon van gezichtsmarkeringen.

Hoewel bescheiden en slechts drie jaar oud, helpt de informatie verzameld door de cameravallen bij het opzetten van een Quechua-taal milieueducatieprogramma voor jongeren en wordt gedeeld op gemeenschapsbijeenkomsten om de biodiversiteit van het gebied onder de aandacht te brengen.

“De afgelopen jaren heb ik veel meer betrokkenheid van vrouwen gezien bij het behoud van beren in de Andes, wat fantastisch is om te zien”, zegt Rebecca Zug, hoogleraar biologie aan de Universidad San Francisco de Quito, die niet bij het project betrokken is. “Er zit ook zoveel meer kracht in inheemse gemeenschappen die van binnenuit natuurbehoud opbouwen en over hun eigen biodiversiteit leren van iemand als Maribel dan wanneer er een stem van buitenaf binnenkomt.”

Voorlopig heeft de beperkte financiering het project gedwongen een aantal van zijn toekomstplannen terug te schroeven. De milieueducatie en het monitoren van cameravallen gaan echter door, waarbij leden van de gemeenschap om beurten in groepen van vijf het reservaat bezoeken en de camera’s onderhouden.

Maribel Pacco (zittend, tweede van links) poseert voor een foto met haar team en bezoekers. Afbeelding met dank aan de Pillco Grande-gemeenschap.

Het team dat Pacco heeft verzameld, analyseert de gedrags- en activiteitspatronen van verschillende soorten om een ​​biodiversiteitsinventaris samen te stellen. Ze hopen dat de verzamelde informatie over het aantal Andesberen en hun territoria door universiteiten zal worden gebruikt in toekomstig onderzoek.

De Andesbeer, ook wel de brilbeer genoemd, zwerft van Venezuela en Colombia in het noorden tot Noord-Argentinië in het zuiden, terwijl hij onderweg met een reeks bedreigingen te maken krijgt. Ondanks dat ze als kwetsbaar zijn geclassificeerd op de Rode Lijst van de Internationale Unie voor het Behoud van de Natuur (IUCN), worden de Andesberenpopulaties geconfronteerd met druk door verlies en fragmentatie van leefgebieden, stroperij, vergeldingsmoorden als gevolg van oogsten en de gevolgen van klimaatverandering.

Peru, vooral in het zuidoosten van Peru, waar Pumataki zich bevindt, is een van de bolwerken van de soort. Er wordt aangenomen dat naar schatting 5.000 beren door de nevelwouden, droge bossen en de páramo- en puna-graslanden door het hele land zwerven.

“Peru heeft in zijn hele verspreidingsgebied enkele van de grootste leefgebieden voor deze soort, maar dit is een bosafhankelijke soort, dus habitatverlies en habitatfragmentatie vormen grote bedreigingen”, zegt Russ Van Horn van de San Diego Zoo Wildlife Alliance en medevoorzitter van het IUCN Andes Bear Expert Team.

Er blijven belangrijke toevluchtsoorden bestaan ​​waar uitgestrekte beschermde bossen de berenpopulaties in de Andes blijven ondersteunen. Pumataki – een particulier nevelwoudreservaat – is zo’n toevluchtsoord in de regio Cusco.

Het overbruggen van verschillende gemeenschappen

Hoewel klein van omvang, wordt dit reservaat erkend door een juridisch kader dat landeigenaren de mogelijkheid biedt hun bezit om te zetten in een natuurreservaat dat Private Conservation Areas (ACS) wordt genoemd. Erkenning kan worden verleend voor een periode van minimaal 10 jaar, met de mogelijkheid tot verlenging, of voor eeuwigdurend.

Pumataki ligt op de oostelijke hellingen van de Andes, grenzend aan het uitgestrekte Manu National Park. Het bos is vaak gehuld in mist en wemelt van de wilde dieren. Het is de thuisbasis van de inheemse Quechua-gemeenschap van Pillco Grande, waarvan de leden het reservaat bezitten en beheren.

Voor de lokale bevolking heeft dit ruige landschap traditioneel een diepe spirituele betekenis. Het is de verblijfplaats van Apu Kañaqway, een heilige berg die in het Quechua-wereldbeeld wordt vereerd als een beschermende geest.

Kinderen van een plaatselijke school nemen deel aan een milieueducatiesessie. Afbeelding met dank aan de Pillco Grande-gemeenschap.
Een milieueducatiereis naar het Pumataki-reservaat. Afbeelding met dank aan de Pillco Grande-gemeenschap.

Voor Pacco, die tussen deze bossen opgroeide, is natuurbehoud verweven met een spirituele verbinding met het land.

“In mijn jeugd hoorde ik verhalen over de Apu, wat erg belangrijk is in onze cultuur, en mijn vader nam me mee naar het reservaat waar hij als vrijwillige bewaker werkte”, zegt ze.

Pacco’s vroege connectie met het landschap trok haar uiteindelijk tot natuurbehoudswerk. Tijdens haar studie werd ze vrijwillig boswachter in het Manu National Park, waar ze een van de meest ongrijpbare bewoners ontmoette: de Andesbeer. Ze ontwikkelde al snel een fascinatie voor de soort, vertelt ze aan Mongabay.

“Ik werd verliefd op beren, hun gedrag, alles wat met hen te maken heeft, en de rol die ze spelen in het bosecosysteem. De andere rangers leerden me hoe ik hun voetafdrukken kon volgen en cameravallen kon gebruiken, en ik heb veel geleerd”, zegt ze.

Die ervaringen legden de basis voor haar eigen natuurbehoudsproject. In 2023 ontving Pacco een Conservamos por Naturaleza-subsidie ​​(We Conserve for Nature) van de Peruvian Society for Environmental Law (SPDA) om een ​​door de gemeenschap geleid initiatief te lanceren om Andesberen in Pumataki te monitoren en milieueducatie te geven.

Volgens de SPDA was Pacco’s vermogen om verschillende gemeenschappen te overbruggen een kracht.

“Maribel kan contact maken met verschillende mensen. Ze spreekt Quechua en kan communiceren met lokale gemeenschappen, maar ze spreekt ook Spaans en Engels en kan communiceren met mensen uit het buitenland”, zegt Carolina Butrich, manager bij de SPDA.

Een paar Andesberen gefotografeerd door het cameravalproject. Afbeelding met dank aan de Pillco Grande-gemeenschap.

Een inspanning van de gemeenschap

Het volgen van een van de meest ongrijpbare grote zoogdieren in het nevelwoud is geen eenvoudige opgave. Met cameravallen, een GPS-apparaat en training van de San Diego Zoo Wildlife Alliance begon Pacco het bos te onderzoeken en contact op te nemen met haar gemeenschap om de aanwezigheid van beren te documenteren.

Een van de belangrijkste hindernissen was echter om meer lokale mensen te overtuigen om deel te nemen.

“De grootste uitdaging was om meer mensen uit de gemeenschap erbij te betrekken, omdat de meesten van ons alleen maar op zoek zijn naar manieren om te werken en onze gezinnen te ondersteunen”, zegt Justa Peña Condori, een vroege rekruut voor het team.

Geleidelijk aan kon Pacco, door volharding en groepsbijeenkomsten, meer leden van de gemeenschap overtuigen om haar te vergezellen op excursies met camerabeelden in het bos. Ze begon ook met het geven van milieueducatie in Quechua op de plaatselijke school, waarbij ze kinderen over de ecologie van beren in de Andes leerde met behulp van afbeeldingen en videobeelden die met de cameravallen waren vastgelegd.

Individuele beren kunnen worden onderscheiden door hun eigen ‘vingerafdruk’: een uniek patroon van gezichtsmarkeringen rond de ogen, die vaak op een bril lijken. Met deze markeringen kan het team individuele beren identificeren die op camera zijn vastgelegd. Het proces is ook een manier geweest om schoolkinderen erbij te betrekken, die elke beer een naam kunnen geven en op een meer persoonlijke manier over natuurbehoud kunnen leren.

De cameravallen hebben tot nu toe tien individuele Andesberen geïdentificeerd, wat de eerste gegevens van de soort in het gebied oplevert. De vallen hebben ook beelden vastgelegd van andere nevelwoudsoorten, zoals de neveloncilla (Leopardus pardinoides), dwergbrochethert (Subulo chunyi), poema (Conkleur puma), opossums en neusbeertjes helpen de lokale houding ten opzichte van wilde dieren te veranderen.

Maribel Pacco en haar team lokaliseren cameravallen via GPS. Afbeelding met dank aan de Pillco Grande-gemeenschap.

“Het heeft binnen de gemeenschap het bewustzijn vergroot over de biodiversiteit die we hebben, en het heeft de houding ten opzichte van de bescherming van het bos veranderd. Vroeger keken mensen hier anders naar natuurbehoud, maar dankzij de beelden en video’s is hun perspectief veranderd”, zegt Juan Cristomo Pacco Ccora, lid van het project.

Voor Pacco betekent het beschermen van beren echter ook het aanpakken van een deel van de dagelijkse druk waarmee gezinnen in Pillco Grande worden geconfronteerd. Om natuurbehoud relevanter te maken voor het leven van de lokale bevolking, startte ze een biologische moestuin op de school, waar kinderen groenten zoals wortelen, sla, uien en bloemkool konden verbouwen.

De verse producten helpen de voedselvoorziening in Pillco Grande aan te vullen, terwijl moeders groenten verkopen op lokale markten om een ​​klein inkomen te genereren. Op deze manier verbindt het project milieueducatie met praktische voordelen voor de gemeenschap.

Terwijl ze worstelen met de beperkte financiering waar ze aan moeten werken, zegt Pacco dat het project nog steeds helpt bij het versterken van de inspanningen van de gemeenschap om Pumataki te beheren en te beschermen.

“Als gevolg hiervan hebben we een managementcomité gevormd, en we organiseren ons nu om het te formaliseren”, zegt Alberto Jancco Tacu, penningmeester van het managementcomité van het Pumataki Private Conservation Area en lid van het project.

Pacco blijft optimistisch en vastbesloten om ondanks de uitdagingen door te gaan. “Ik heb goede hoop dat we in Pumataki kunnen blijven werken, en ik ben op zoek naar nieuwe partnerschappen en allianties voor het project”, zegt ze. “We moeten blijven bouwen aan waar we mee begonnen zijn.”

Bannerafbeelding: Maribel Pacco (zittend, tweede van links) poseert voor een foto met haar team en bezoekers. Afbeelding met dank aan de Pillco Grande-gemeenschap.

Hoe een leuke vrouwenbijeenkomst leidde tot het behoud van kleine wilde katten in de Peruaanse Andes

Inheemse bewakers sluiten een heilig pact om de laaglandtapir in Colombia te beschermen

Citaties:

Arrieta-García, MM, & Katona, K. (2025). Conflicten tussen mens en natuur in Latijns-Amerika: een systematische review van jaguars (Panthera onca) en Andesberen (Tremarctos ornatus). Biota Colombiana, 26. doi:10.21068/2539200x.1247

Castrillón-Hoyos, L., Rincón, L., Troncoso-Saavedra, J., Giraldo-Rojas, M., Hernández-Rincón, J., Velásquez-Vázquez, A., … Márquez, R. (2023). Bezetting en habitatgebruik door de Andesbeer worden negatief beïnvloed door menselijke aanwezigheid en bosverlies. Tijdschrift voor Natuurbehoud, 73, 126409. doi:10.1016/j.jnc.2023.126409

FEEDBACK: Gebruik dit formulier om een ​​bericht te sturen naar de auteur van dit bericht. Als u een openbare reactie wilt plaatsen, kunt u dat onderaan de pagina doen.