Het grote bereik van El Niño heeft gevolgen voor de primaten in Zuidoost-Azië

Terwijl de door El-Niño veroorzaakte branden in Indonesië een race ontketenen om bedreigde orang-oetans en andere wilde dieren te redden, blijkt uit een recent overzichtsartikel, gepubliceerd in het tijdschrift Oryxleidt tot bezorgdheid over zowel de korte- als langetermijneffecten op primaten van dergelijke klimaatgebeurtenissen in Zuidoost-Azië.

“Primaten overleven misschien een brand, maar dat zegt ons niet noodzakelijkerwijs of ze genoeg voedsel of een geschikt leefgebied zullen hebben, of wat er de komende maanden en jaren gebeurt met hun gezondheid en vermogen om zich voort te planten”, zegt Elizabeth Barrow, hoofdauteur van het artikel en directeur natuurbescherming bij het Gunung Palung Orangutan Conservation Program (GPOCP), Indonesië.

Nu 94% van de primaten in Zuidoost-Azië met uitsterven wordt bedreigd, is de impact van El Niño volgens de onderzoekers een slecht begrepen maar significante bedreiging voor de bevolking. “Vanuit mijn perspectief is dit een enorm probleem voor het behoud van primaten in Zuidoost-Azië,” zei Barrow.

Het verlies en de achteruitgang van habitats als gevolg van droogte en brand houden verband met verschillende zorgwekkende gevolgen. Ze kunnen veranderingen in het dieet, het gedrag en de fysieke conditie van primaten veroorzaken, zo blijkt uit de review. Primatenpopulaties kunnen dichtbevolkt raken naarmate de bosgebieden kleiner worden, terwijl andere kunnen worden ontheemd, plaatselijk worden uitgeroeid of de kindersterfte toeneemt.

In totaal identificeerde de review echter slechts 15 artikelen over de gevolgen van El Niño-gerelateerde droogte, brand en rook voor primaten. Het onderzoek bleef beperkt tot slechts zeven van de 105 soorten primaten en was volledig gericht op Indonesië, waardoor er grote leemten in de kennis achterbleven.

“Hoewel er maar heel weinig artikelen zijn, zijn de effecten op primaten vrij duidelijk,” zei Barrow. “Ze zijn overwegend negatief.”

Een lange blik

Uit het handjevol uitgevoerde langetermijnstudies zijn er bemoedigende tekenen dat primaten zich na verloop van tijd kunnen herstellen van de gevolgen van El Niño, zei Barrow. “Maar ze laten ook deze langetermijneffecten zien en dat er veel is dat we nog steeds niet weten.”

Susan Lappan, een professor aan de Appalachian State University, VS, maakte deel uit van een team dat siamanggibbons volgde (Symphalangus syndactylus) na wijdverbreide branden tijdens de El Niño van 1997-1998. Deze specifieke populaties begonnen na 18 jaar terug te keren naar verbrande gebieden, maar vermeden nog steeds zwaar beschadigde bosgebieden. Hoewel de bossen zich tegen die tijd hadden hersteld, veranderde hun samenstelling.

“De effecten op de leefgebieden bleven ruim tien jaar na een brand het gedrag van dieren beïnvloeden”, zegt Lappan, die niet betrokken was bij het onderzoek. Oryx papier. “De gegevens die we tot nu toe niet hebben, zijn wat er twintig, dertig of veertig jaar na de brand gebeurt, of, denk ik nog belangrijker, na meerdere brandcycli.”

Een ander belangrijk punt van zorg is de mogelijke langetermijnimpact op de voortplanting. Uit het onderzoek van Lappan en haar team bleek ook dat siamangs die in de buurt van verbrande gebieden woonden, jarenlang na de gebeurtenis een veel hogere kindersterfte hadden, en daardoor hun reproductief succes verminderden.

Ze zei dat ze gelooft dat een combinatie van brand en droogte resulteerde in een langdurige vermindering van de habitatkwaliteit, waardoor de nakomelingen kwetsbaarder werden. Ze voegde eraan toe dat het ook mogelijk is dat stress of blootstelling aan gifstoffen, of beide, ook aan het probleem hebben bijgedragen.

“Dat heeft een netto-effect op de bevolking doordat het het voor kleinere en meer geïsoleerde populaties moeilijker maakt om zich op de lange termijn te herstellen”, zei ze.

Een orang-oetan is ontheemd door bosbranden in West-Kalimantan. Afbeelding door Erik Sulidra.

Dergelijke ‘subtiele effecten’ kunnen over het hoofd worden gezien vanwege de dramatische aard van branden of rook. “Maar het kunnen wel eens de belangrijkste en meest impactvolle processen voor het hele ecosysteem blijken te zijn,” zei Lappan.

Een ander onderzoek dat tien jaar na de branden van 1997 in het Kutai National Park, Oost-Kalimantan, Indonesië, werd uitgevoerd, suggereert Millers grijze langoer (Presbytis canicrus) werd uit het gebied uitgeroeid omdat onderzoeken ze niet konden vinden. Uit onderzoek in het gebied van het Mega Rice Project, eveneens in Oost-Kalimantan, is een dramatische toename van de orang-oetanpopulatiedichtheid gebleken, omdat ze opeengepakt raakten in bosfragmenten die door eerdere branden geïsoleerd waren geraakt.

Onderzoek naar de gezondheidseffecten op de lange termijn van El Niño-gerelateerde droogte, brand, rook en nevel op primaten ontbreekt. Maar het is bekend dat kortdurende blootstelling aan rook van natuurbranden gedragsveranderingen en gewichtsverlies veroorzaakt, het risico op ziekten vergroot en de roep van primaten beïnvloedt.

“Ik denk dat het redelijk is om te concluderen dat een dier dat voldoende rook heeft ingeademd om deze gedragseffecten te vertonen, zeer waarschijnlijk ook meer negatieve gevolgen voor de gezondheid zal hebben,” zei Lappan. “Het is echt zorgwekkend.”

Vuur brandt in het Gunung Palung National Park tijdens de El Niño van 2026. Afbeelding door Wahyu Susanto.

Van bewijs naar actie

Susan Cheyne, mededirecteur van de non-profit natuurbeschermings- en onderzoeksorganisatie Borneo Nature Foundation, zei dat ze het overzichtsartikel ziet als een oproep tot actie voor zowel onderzoekers als natuurbeschermers. “We moeten nu beginnen te begrijpen wat er gebeurt met de potentiële gevolgen voor gedrag, voortplanting, bevolkingsgroei en dichtheid”, vertelde ze Mongabay in een interview.

Sommige gibbonpopulaties die door de Borneo Nature Foundation worden gemonitord, ervaren hun tweede sterke El Niño in iets meer dan tien jaar, zei ze. “Ze hebben hun hele leven te maken gehad met meerdere, minder ernstige brandgebeurtenissen”, zei ze. “Gaat dat een impact hebben op de levensverwachting?”

Barrow van GCOCP, die het ermee eens is dat verder onderzoek nodig is om kennislacunes op te vullen, zei dat ze gelooft dat er ook dringend stappen nodig zijn om de bossen in Zuidoost-Azië veerkrachtiger te maken in het licht van de klimaatverandering en mogelijk de intensivering van El Niño-gebeurtenissen. Dat omvat het opnieuw bevochtigen van uitgelekte veenbossen en het tegengaan van de fragmentatie en degradatie van bossen.

“We moeten proberen een deel van de schade die we hebben veroorzaakt ongedaan te maken, en dat is niet eenvoudig,” zei Barrow. “We kunnen proberen de veerkracht van de primatenhabitats zelf te vergroten, en ik denk dat dit de belangrijkste focus moet zijn in de toekomst.”

Bannerafbeelding: Een gibbon in het Tanjung Puting National Park. Uit onderzoek naar gibbons blijkt dat ze na meer dan tien jaar terugkeren naar verbrande gebieden naarmate de bossen zich herstellen, maar er kunnen ook blijvende gevolgen zijn. Afbeelding door Elizabeth Barrow.

De verborgen tol van El Niño aan de bomen duikt jaren later op in het regenwoud van Papoea-Nieuw-Guinea

Citaat:

Barrow, EJ, & Erb, WM (2026). Een systematische review van de gevolgen van door El Niño veroorzaakte droogte, vuur en rook op niet-menselijke primaten in Zuidoost-Azië. Oryx1-11. doi:10.1017/s0030605325102445

Setiawan, A., Nugroho, TS, Djuwantoko, & Pudyatmoko, S. (2009). Een overzicht van Miller’s grijze surili, Presbytis Hosei Canicrusin Oost-Kalimantan, Indonesië. Bescherming van primaten, 24(1):139-143. doi:10.1896/052.024.0112

Cattau, ME, Husson, S., en Vheyne, SM (2014). Bevolkingsstatus van de Borneose orang-oetan Pongo pygmaeus in een verdwijnend bos in Indonesië: het voormalige Mega Rice Project. Oryx, 49(3):473-480. doi:10.1017/S003060531300104X