Vangen van meer plastic dan vis in Mahera, aan de kust van Sierra Leone

PORT LOKO, Sierra Leone – Op een regenachtige zaterdagochtend zat de 57-jarige visser Sheriff Kamara tussen andere leden van de gemeenschap in een houten geïmproviseerd onderkomen aan het Mahera-strand in Sierra Leone, wachtend tot het weer zou verbeteren.

Langs de kustlijn lagen afgedankte plastic flessen, waterzakjes, tassen en voedselverpakkingen verspreid tussen oud schoeisel en schuim.

Voor Kamara is plasticafval een regelmatig probleem geworden, dat steeds meer invloed heeft op zijn vermogen om te vissen en in zijn levensonderhoud te voorzien.

“Toen ik begon met vissen, vond ik zelden iets anders in mijn net dan vis. Maar nu is het een wekelijks, soms dagelijks probleem”, vertelt hij aan Mongabay.

Volgens Kamara komt er regelmatig veel plastic afval voor eenmalig gebruik in zijn visnetten terecht, vooral aan de kust na hevige regenval. Het verwijderen van het verstrikte plastic afval kost veel tijd en moeite.

“Ik vind bijna wekelijks allerlei soorten plastic in mijn net. Het verwijderen van de plastics met de hulp van mijn leerling kost veel tijd”, zegt hij.

Voor vissers zoals hij is plasticvervuiling niet alleen een zorg voor het milieu, maar ook een extra last voor hun dagelijkse werk en levensonderhoud.

Om de vissersgemeenschappen te ondersteunen heeft de regering in 2025 een visserij- en mariene hulpbronnenstrategie gelanceerd, die een tienjarig kader biedt voor het bevorderen van duurzaam visserijbeheer, het beschermen van mariene ecosystemen en het verbeteren van de levensstandaard. Het roept ook op tot een duurzaam gebruik van de mariene hulpbronnen en een sterkere bescherming van de visserijsector.

Financiële kosten van plasticvervuiling

In Mahera, een kustgemeenschap in Lungi, in het district Port Loko, reikt het probleem verder dan alleen het uiterlijk van het strand. Plasticvervuiling beïnvloedt de visserijactiviteiten, verhoogt de bedrijfskosten en creëert extra financiële druk voor degenen die afhankelijk zijn van de visserij.

Plastic afval blijft Kamara’s visnetten beschadigen, waardoor hij geld moet uitgeven aan herstel en vervanging. Hij zegt dat een recente scheur hem 80 leones (ongeveer $3,50) heeft gekost om te repareren, waardoor zijn visserijactiviteiten voor twee dagen zijn stopgezet.

“Op bepaalde dagen vangt mijn net alleen plastic en geen vis”, zegt hij.

Voor een typische visreis is ongeveer 20 liter benzine nodig, wat volgens Kamara ongeveer 800 leone ($34,70) kost. De extra tijd die besteed wordt aan het verwijderen van plastic materialen en het repareren van beschadigde netten verhoogt de viskosten van de vissers.

Voor Kamara, wiens dagelijkse inkomsten afhankelijk zijn van de hoeveelheid vis die hij mee naar huis neemt, verminderen deze extra uitgaven zijn netto-inkomen, waardoor een toch al veeleisende bezigheid moeilijker wordt.

In Mahera zijn sommige gezinnen niet alleen afhankelijk van de visserij, maar ook van andere aanverwante activiteiten, waaronder zandwinning en kleine handel, en plasticvervuiling bedreigt deze bronnen van inkomsten.

Volgens het nationale ontwikkelingsplan voor de middellange termijn (2024-2030) van Sierra Leone biedt de visserijsector van het land werk aan ongeveer 1 miljoen mensen, oftewel ongeveer 14% van de bevolking. De industrie produceert jaarlijks ongeveer 150.000 ton vis en draagt ​​bij aan ongeveer 12% van het bruto binnenlands product (bbp) van het land.

Visser Sheriff Kamara zit in de geïmproviseerde schuilplaats in Mahera

Sheku Sei, waarnemend directeur visserij bij het Ministerie van Visserij en Mariene Hulpbronnen, is het ermee eens dat er meerdere kosten zijn als gevolg van plasticvervuiling.

“Plasticvervuiling vormt een groeiende bedreiging voor de visserij in Sierra Leone, beschadigt de mariene habitats, bedreigt het leven in het water en beïnvloedt mogelijk de broedplaatsen en de productiviteit van vissen. Gecombineerd met overbevissing, illegale visserij en andere milieudruk vergroot het de kwetsbaarheid van de visbestanden en vissersgemeenschappen”, zegt hij.

Het ministerie van Visserij, zegt hij, erkent de noodzaak van een sterkere bescherming van de zee, verbeterd afvalbeheer en samenwerking tussen meerdere belanghebbenden om de vervuiling aan te pakken en een duurzame visserij en voedselzekerheid voor de huidige en toekomstige generaties te garanderen, vertelt hij aan Mongabay.

Vrouwen die financiële lasten dragen

De economische gevolgen van plasticvervuiling beperken zich echter niet tot vissers. Vrouwen die in Mahera vis kopen, verwerken en verkopen, moeten extra kosten dragen als de visserijactiviteiten worden verstoord.

Sommige vrouwen kopen verse vis rechtstreeks van vissers om door te verkopen, terwijl anderen de vis roken en deze verder landinwaarts verkopen.

Isatu Jalloh is al meer dan tien jaar betrokken bij de lokale visserij. Ze zegt dat de verkoop vertraging oploopt omdat vissers tijd moeten besteden aan het verwijderen van plastic afval uit hun netten, wat gevolgen heeft voor de vrouwen die afhankelijk zijn van tijdige levering.

Als de boten te laat terugkomen, moeten vrouwen die verse vis kopen voor wederverkoop soms eerst ijs kopen om de vis te conserveren. Degenen die betrokken zijn bij het roken van vis hebben ook brandhout nodig, wat de kosten voor hun bedrijf verhoogt.

“Ik geef tussen de 80 en 90 leones ($3,47-$3,90) uit aan ijsblokken, terwijl brandhout tussen de 50-60 leones ($2,17-2,60) kan kosten”, zegt ze.

Deze extra kosten verminderen de inkomsten van de verkoper, vooral wanneer de hoeveelheid vis die voor verkoop beschikbaar is beperkt is.

Jalloh vertelt Mongabay dat vertragingen en kleinere vangsten ook de visprijzen kunnen beïnvloeden. Wanneer vissers meer tijd op zee doorbrengen, extra brandstof verbruiken maar met minder visbestanden terugkeren, verhogen ze de verkoopprijs om hun verliezen terug te verdienen.

“Als handelaren betalen we meer, maar kopers betalen uiteindelijk veel meer”, merkt ze op.

Weggegooide plastic flessen, zakjes en ander afval liggen op een stuk strand

Wijdverbreide kustvervuiling

De situatie in Mahera wijst op een veel breder probleem van plasticafval dat kustgemeenschappen in Sierra Leone treft.

Een onderzoek uit 2024 registreerde 72.901 stuks zwerfvuil met een gewicht van 1.246 kilogram (2.746 pond) verspreid over vier stranden: Bailor, Tintafor, Kent en Chepo gedurende een periode van 11 maanden. Ongeveer 70% van de artikelen bestond uit plastic, voornamelijk flessen, doppen en waterzakjes.

De studie besloeg vier stranden in het land en de bevindingen leverden bewijs van de bredere uitdaging van kustvervuiling waarmee Sierra Leone wordt geconfronteerd.

Stephanie Lavelle, hoofdauteur van het onderzoek, beveelt betaalbare strandmonitoring aan waarbij scholen, universiteiten en lokale organisaties betrokken zijn om de plasticvervuiling te verminderen. Ze pleit ook voor inspanningen om vissers te helpen het afval dat in hun netten zit, aan land te brengen.

In haar onderzoek wordt verwezen naar de schadelijke praktijk van het verbranden van plastic afval, waarbij chemicaliën in de atmosfeer terechtkomen.

Plasticvervuiling is bijzonder moeilijk aan te pakken omdat afgedankte materialen door riolen en rivieren kunnen reizen of langs kustlijnen kunnen bewegen door vloedgolven en oceaanstromingen, waardoor het moeilijk wordt om hun oorsprong te traceren, zegt Lavelle in een video-interview.

Bredere gevolgen van plasticvervuiling

Naast de impact op de lokale visserij draagt ​​plasticvervuiling ook bij aan bredere milieu- en volksgezondheidsproblemen in Mahera.

“Plasticvervuiling bedreigt onze ecosystemen, biodiversiteit en volksgezondheid. Om dit aan te pakken zijn sterkere afvalbeheersystemen en collectieve actie nodig”, zegt de minister van Milieu en Klimaatverandering van Sierra Leone, Jiwoh Emmanuel Abdulai, tegen Mongabay.

Onjuiste afvalverwerking draagt ​​bij aan overstromingen, terwijl plasticafval in de zee ecosystemen en het levensonderhoud van de visserij bedreigt, zegt Mohamed Bah, communicatiedirecteur bij de National Disaster Management Agency van Sierra Leone. Het bureau voerde in 2025 schoonmaakcampagnes uit in Susan’s Bay, Kroo Bay en Dwarzark, gericht op afval, waaronder plastic, terwijl in 2026 overstromingen werden tegengegaan in Makeni, Bo en Kenema, vertelt Bah aan Mongabay.

Hij roept op tot samenwerking tussen milieuautoriteiten, visserij-instellingen, lokale raden en recyclingbedrijven om inzamelpunten op te zetten voor teruggewonnen plastic en beschadigde visnetten, en roept op tot regelmatig onderhoud van de riolering, betrouwbare afvalinzameling en strengere handhaving van de milieuregels.

Een strandopruiming op Lumley Beach, dichtbij Mahera, door de NGO Propel Organization, 2022.

Hoewel de interventies die hij beschrijft in andere gemeenschappen werden ondernomen, is Bah het ermee eens dat de beoordeling van het agentschap de bredere verbanden benadrukt tussen onjuiste afvalverwerking, overstromingen, zeevervuiling en levensonderhoud in kustnederzettingen zoals Mahera.

Sierra Leone genereert jaarlijks naar schatting 130.000 ton plastic afval, waarvan meer dan de helft in het milieu terechtkomt.

Op een overheidsmediabriefing in april verwees Mohamed Jaward Nyallay, strategisch communicatieadviseur van het ministerie van Informatie en Burgereducatie, naar de toeristische sector alleen al die jaarlijks ongeveer 42 miljoen wegwerpplastic consumeert, waarvan slechts 6% wordt gerecycled.

“Plastic afval moet niet alleen worden gezien als een milieuprobleem, maar ook als een economische kans. Met de juiste overheidssteun, beleid en investeringen kunnen we afgedankte kunststoffen omzetten in waardevolle bouwmaterialen en tegelijkertijd banen creëren en de vervuiling verminderen”, zegt Walid Bahsoon, directeur van Premier Enviro Solutions Ltd., een bedrijf dat afgedankte kunststoffen omzet in trottoirtegels en bouwstenen.

In 2024 begon PLANT Sierra Leone aan een vrijwillige milieuschoonmaakactie in de gemeente Port Loko om de plasticzwerfvuil terug te dringen. De organisatie drong er bij de bewoners op aan hun gemeenschappen schoon te houden en benadrukte dat individuele inspanningen belangrijk zijn bij het aanpakken van plasticvervuiling.

In een gesprek met Mongabay zegt Salieu Kabba Sankoh, een expert op het gebied van de zee, de visserij, het milieu en het klimaat, dat de strandomstandigheden in Sierra Leone diepere tekortkomingen in het afvalbeheersysteem van het land weerspiegelen.

Hij zegt dat om te voorkomen dat plastic in de oceaan terechtkomt, effectieve afvalinzamelings- en verwijderingssystemen nodig zijn. Om het probleem aan te pakken zijn volgens hem een ​​betere afvalinzameling, sterkere lokale regelgeving en actieve participatie van de gemeenschap nodig.

Het ondersteunen van schoonmaakinitiatieven

Een strandschoonmaakinitiatief uit 2024 in Mahera, gelanceerd door het ministerie van Milieu en Klimaatverandering, in samenwerking met de Wereldbank, is sindsdien beëindigd, waardoor de gemeenschap zonder hetzelfde niveau van steun achterblijft, zegt senior hoofdman Pa Morlai Kargbo.

Er zijn echter ook andere pogingen ondernomen om de plasticvervuiling aan te pakken door middel van recycling en participatie van de gemeenschap.

Het door de Wereldbank ondersteunde PROBLUE-programma ondersteunde, in het kader van het project Waste to Wealth: Leveraging Tourism for a Blue-Green Economy in Sierra Leone, inspanningen om bronnen van plastic afval te identificeren en het hergebruik ervan te bevorderen. Het programma introduceerde initiatieven ter vermindering van plastic in hotels, bars en restaurants, ondersteunde kleine bedrijven die werkten aan plasticalternatieven en recycling en zorgde voor mentorschap, vooral voor bedrijven in handen van vrouwen.

Op Mahera Beach registreerde het initiatief binnen drie maanden de terugwinning van 48 ton plastic afval. De teruggewonnen kunststoffen werden verkocht aan een lokale recycler, die meer dan 30 huishoudens ondersteunde, voornamelijk door vrouwen geleid.

Ondertussen heeft het district Port Loko recente inspanningen gezien om goed afvalbeheer en milieuzuiverheid te bevorderen. In 2025 lanceerde burgemeester Alie Badara Tarawallie een nieuwe fase van het ‘Clean the City’-project van de gemeente om een ​​goede afvalverwerking, milieueducatie en gemeenschapsparticipatie te bevorderen.

In een gesprek met Mongabay erkent burgemeester Tarawallie de impact van plasticvervuiling op vissersgemeenschappen en het leven in zee, maar merkt op dat het uitbreiden van de schoonmaakactiviteiten naar Mahera een sterkere coördinatie en extra financiële steun zou vergen.

Hij suggereert ook dat vissers de georganiseerde schoonmaakprogramma’s zouden kunnen aanvullen door deel te nemen aan inspanningen om zeeafval terug te winnen.

Terug in Mahera zegt visser Kamara dat vissers zouden kunnen helpen plastic afval uit de zee te verwijderen als ze toegang hadden tot aangewezen inzamelpunten en betrouwbare afvalinzamelingsdiensten. Dergelijke faciliteiten, zegt hij, zouden hen aanmoedigen om teruggewonnen plastic aan land te brengen. “Ik zou bereid zijn het terug te brengen als er een goede plek was om het neer te zetten”, zegt hij.

Bannerafbeelding: Vissers halen hun net binnen op Lumley Beach, vlakbij Mahera. Afbeelding door ODC-SIERRA-LEONE via Wikimedia Commons (openbaar domein).

Citaat:

Lavelle, S., Preston-Whyte, F., Lamin, PA, Sankoh, SK, Timbo, I., & Maes, T. (2024). Troebel water: het plastic getij op de stranden van Sierra Leone in kaart brengen. Cambridge-prisma’s: kunststoffen, 2. doi:10.1017/plc.2024.27