Volgens de Saola Foundation, die de zoektocht organiseert, strompelt de zoektocht naar het enigmatische wezen dat vaak de Aziatische eenhoorn wordt genoemd, van maand tot maand voort. De groep zegt dat ze nu verwoed geld inzamelt om de zoektocht naar de saola in Laos gaande te houden.
“Het team komt elk jaar in juli het bos uit voor het natte seizoen. Dit jaar betekende een scherpe inkrimping van onze financiering dat we niet konden bevestigen dat ze in oktober terug zouden gaan”, zegt Lorraine Scotson, CEO van de Saola Foundation for the Conservation of the Annamite Mountains.
De financiering voor oktober is nog maar net rond, grotendeels dankzij donaties van een aantal dierentuinen, maar de fondsenwerving gaat door voor de komende maanden.
De saola (Pseudoryx nghetinhensis) is misschien wel het meest bedreigde grote dier ter wereld. De soort, het enige lid van zijn geslacht, is een tropisch rund dat oppervlakkig lijkt op een antilope met zijn lange, gebogen hoorns, dun gezicht en elegante gezichtsmarkeringen. Aangenomen wordt dat dit gedurende 15 miljoen jaar grotendeels onveranderd is gebleven. Gevonden in het biodiverse Annamite-gebergte, dat zich uitstrekt over het grensgebied van Laos, Vietnam en een klein deel van Cambodja, werd de saola pas in 1992 door wetenschappers ontdekt.
“Men denkt dat er minder dan 50 over zijn, geen enkele wordt in gevangenschap gehouden, en het laatste bevestigde record waar dan ook was een foto met een cameraval uit 2013. Zeer weinig mensen hebben er ooit één levend gezien,” zei Scotson.
Daarom lanceerde de Saola Foundation in 2025 een zoektocht in Laos naar de Aziatische eenhoorn. De zoektocht omvat deskundige spoorzoekers uit lokale gemeenschappen, speurhonden getraind door Working Dogs for Conservation, en DNA-testapparatuur in het basiskamp.
Scotson zei dat de DNA-testen “binnen een paar uur kunnen uitwijzen of een mestmonster afkomstig is van een saola of een serow.” De westelijke serow (Capricornis sumatraensis) is een ander vreemd groot zoogdier, ook een rund, gevonden in het Annamitegebergte.
Het team heeft zich gericht op 300 vierkante kilometer bosrijk bos in de provincie Bolikhamxay in Laos, aan de grens met Vietnam. Scotson zei dat ze het gebied kozen omdat het “relatief lage jachtniveaus” had en een hoge dichtheid aan serow en muntjac, een klein hert afkomstig uit Azië.
De grootste bedreiging voor de saola is niet het verlies van leefgebied, maar de jacht. Vooral de dieren lopen gevaar door de mondiale strikcrisis. Metalen of draadgaten doden zonder onderscheid en massaal. Voor zo’n zeldzaam dier kunnen een paar sterfgevallen in strikken existentieel blijken. Voor sommige natuurbeschermers roept dat de vraag op of de saola überhaupt nog bestaat? Wetenschappers hebben de soort al dertien jaar niet meer ontdekt, wat de vrees wekt dat de soort uitgestorven is.
Barney Long, senior directeur voor natuurbehoudsstrategieën bij natuurbeschermings-ngo Re:wild, zei dat de overlevingskansen van de soort klein zijn. Re:wild was een van de vele partners die onlangs op zoek waren naar de saola in Vietnam. De inspanning, geleid door WWF-Vietnam, liep van 2022 tot 2024 en heeft volgens Long ‘niets opgeleverd’.
“Helaas denk ik persoonlijk dat we de saola verloren hebben”, zei Long. “Het is al dertien jaar niet meer gezien, en zelfs als er een of twee verborgen blijven in een stukje afgelegen regenwoud, is de kans dat ze een levensvatbare bevolking in stand kunnen houden bijna nul.”
Scott was het daar niet mee eens.
“We zien geen goede wetenschappelijke reden om te concluderen dat de saola uitgestorven is. Jaren zonder gegevens betekenen niet dat de soort verdwenen is”, zei ze. “Saola-tekens lijken veel op die van andere hoefzoogdieren, en bij zeer lage dichtheden wordt elk dier extreem moeilijk te detecteren.”
Scotson zei dat de saola-dichtheid waarschijnlijk slechts één dier per 300 km2 zal zijn.
Maar ze voegde eraan toe dat het team van de Saola Foundation “bekwamer en veelzijdiger is dan ooit tevoren in de regio.” Ze zei dat “ze met gereedschappen en technologie van wereldklasse in de positie zijn om de komende jaren een toonaangevende technische hulpbron voor het Annamite-gebergte te zijn.”
Naast de saola herbergen de Annamite Mountains tientallen soorten die nergens anders voorkomen, zoals de gigantische muntjac (Muntiacus vuquangensis), het Annamitische gestreepte konijn (Nesolagus timminsi), twee soorten gibbon, drie soorten douc-langoeren en de Laotiaanse rotsrat, of kha-nyou (Laonastes aenigmamus). Scotson zei dat de bergketen “minder dan 0,2% van het landoppervlak van de aarde beslaat … maar toch meer dan 3% van de gewervelde soorten op het land herbergt.”
Long noemde het Annamitegebergte ook ‘een van de belangrijkste landschappen voor het behoud van de biologische diversiteit in de wereld’.
Naast het zoeken naar de saola helpt het Laos-team die rijke biodiversiteit te documenteren. Als de zoektocht naar de saola stopt, stopt ook deze essentiële documentatie, zei Scotson.
“Over de hele wereld worstelen organisaties zoals de onze met zo’n onzeker financieringsklimaat, met als gevolg dat veel banen verloren gaan en projecten eindigen”, zei ze. “Onze ervaring wordt door velen gedeeld.”
De zoektocht naar de saola kan de laatste kans zijn om zijn bestaan te bewijzen, terwijl er nog tijd is om actie te ondernemen om zijn voortbestaan te verzekeren. Een dergelijke actie zou het vangen van saola kunnen omvatten voor een fokprogramma in gevangenschap, hebben natuurbeschermers voorgesteld. Maar eerst, zeggen ze, moeten ze ze vinden.
‘Als we niet zoeken,’ zei Scotson, ‘zoekt niemand naar de saola.’
Om een eenhoorn op te sporen: het team van Laos doet er alles aan om de laatste saola’s te vinden
FEEDBACK: Gebruik dit formulier om een bericht te sturen naar de redacteur die verantwoordelijk is voor dit verhaal. Als u een openbare reactie wilt plaatsen, kunt u dat onderaan de pagina doen.
