Terwijl wereldleiders deze week in Armenië bijeenkomen voor de conferentie van de partijen van het VN-Verdrag over Biologische Diversiteit (CBD) (COP17), is het moeilijk te negeren hoe de onderdrukking van vrouwen diep verweven is met de uitbuiting van ecosystemen. Na bijna twintig jaar van toezeggingen blijft biodiversiteitsactie ondergefinancierd, blijft bosverlies een steeds grotere bedreiging vormen, hebben sociaal-ecologische transities een lage prioriteit, en zijn ecosystemen in een spiraal richting ineenstorting.
De gevolgen van de daaruit voortvloeiende klimaatrampen en de vernietiging van de biodiversiteit worden niet in gelijke mate gevoeld, maar toch blijven kwesties op het gebied van genderrechtvaardigheid binnen deze internationale gesprekken ook onopgelost.
In Yerevan, Armenië, zullen landen de eerste mondiale herziening van het Kunming-Montreal Global Biodiversity Framework (KMGBF) overwegen, de eerste formele beoordeling om de vooruitgang te meten sinds de goedkeuring ervan in 2022. COP17 staat ook klaar om de inspanningen op het gebied van de financiering van biodiversiteit te bevorderen onder de paraplu van gemeenschappelijke maar gedifferentieerde verantwoordelijkheden.
Maar vooruitgang kan niet alleen worden gemeten aan de hand van doelstellingen, financiële toezeggingen en internationale mechanismen. We moeten ook een fundamentelere vraag stellen: wat kunnen we leren van de mensen die de biodiversiteit op hun grondgebied al beschermen?
Terwijl honderden beleidsmakers lange uren besteden aan het onderhandelen over beslissingen om valse oplossingen te bevorderen en machtige bedrijfsactoren lobbyen om te blijven profiteren van de vernietiging van de biodiversiteit en om milieuregelgeving te belemmeren, blijven vrouwen uit het Mondiale Zuiden werken zonder grote camera’s of fancy sociale media-aanwezigheden om te beschermen wat er nog over is van hun territorium. Zij verzekeren de voortzetting van het leven op aarde voor jou, mij en toekomstige generaties.
De realiteit in de onderhandelingscorridors zal heel anders zijn dan het geweld, de afpersing en de vernietiging van het milieu in de mijngebieden rond El Callao, bijvoorbeeld in de staat Bolívar in Venezuela, een van de epicentra van de goudkoorts die werd bevorderd na de Amerikaanse militaire invasie van het land eerder dit jaar. Omdat ik geboren en getogen ben in Bolívar, zal het voor mij moeilijk zijn om het er in Jerevan mee eens te zijn dat regeringen ‘actie ondernemen voor de natuur’.
En nadat we de afgelopen maanden van vrienden en collega’s uit het Mondiale Zuiden hebben gehoord over de mensenrechtenschendingen en de vernietiging van ecosystemen waarmee ze worden geconfronteerd, is het belangrijk om iedereen te herinneren aan een onweerlegbaar feit: zolang regeringen er niet in slagen de systemische oorzaken van de vernietiging van biodiversiteit aan te pakken – vooral in het Mondiale Zuiden – en doorgaan met het gebruik van binnenlands beleid om extractivistische sectoren uit te breiden en tegelijkertijd de status quo-afhankelijkheid te vergroten, zullen deze mislukkingen voortduren.
Een van de meest controversiële onderwerpen is de financiering van biodiversiteit. Biodiversiteitscompensaties en -kredieten, schulden-voor-natuurruil en op de natuur gebaseerde oplossingen zijn slechts enkele van de gebrekkige, op de markt gebaseerde instrumenten die worden gepresenteerd om financiering te mobiliseren voor de landen van het Zuiden. Ondanks alle algemeen bekende controverses, slechte prestaties en mensenrechtenschendingen, domineren ze steeds meer de aandacht, terwijl urgente prioriteiten – waaronder de toewijzing van directe middelen voor door de gemeenschap geleide natuurbehoudsacties en het geven van volledige beslissingsmacht aan gemeenschappen in institutionele financiële structuren – onopgemerkt blijven.
Marktgebaseerde regelingen moeten worden uitgesloten. Ze instrumentaliseren greenwashing en stellen makelaars, ontwikkelaars, tussenpersonen en grote NGO’s in staat financiering te verkrijgen die gemeenschappen ten goede zou moeten komen.
Vrouwen en jongeren die het verschil maken
De afgelopen maanden heb ik met vrienden en collega’s uit Afrika, Latijns-Amerika, het Caribisch gebied en Zuidoost-Azië samengewerkt om te begrijpen hoe echte oplossingen voor de klimaat- en biodiversiteitscrises eruit zien. We hebben allemaal een diepe eerbied voor het leven, respect voor traditionele wijsheid, veel technische boskennis, ervaring met belangenbehartiging en een sterke toewijding aan het verdedigen van gebieden gemeen. En natuurlijk een onvermoeibare koppigheid om te vechten voor systemische veranderingen in het huidige ontwikkelingsmodel.
Echte oplossingen kunnen lijken op een agro-ecologisch landbouwsysteem dat geworteld is in traditionele kennis, of op een gemeenschap die zijn territorium verdedigt tegen extractivistische industrieën. Het kunnen vrouwen zijn die zich organiseren om bossen te beschermen, de voedselsoevereiniteit te versterken of rechtvaardigere vormen van gemeenschapsautonomie op te bouwen. Ik heb ook vrouwen uit Brazilië, Colombia, Chili, de Democratische Republiek Congo en Nepal gezien, plus onderzoekers uit Marokko en Zambia, een boer uit Uruguay, een inheemse leider uit Panama en juridische activisten uit Bangladesh die allemaal blijk gaven van veerkracht en concrete, door de gemeenschap geleide natuurbehoudsacties.
Ze herinneren ons er allemaal aan dat de waarde van voorouderlijke kennis, gemeenschapsautonomie en toegang tot beslissingsmacht niet vervangen kan worden door geld of ‘innovatieve plannen’. Hun echte, door de gemeenschap geleide oplossingen kunnen niet los worden gezien van de politieke dimensies van het leven en blijven beperkt tot de technische kant, waarbij de nadruk ligt op hervormingsgezinde benaderingen om urgente systeemveranderingen uit te stellen. Ze kunnen niet ‘opgeschaald’ worden, zoals de top-down generieke programma’s die in internationale gesprekken worden gepresenteerd.
Echte, door vrouwen geleide oplossingen zijn uniek, zoals elk complex ecosysteem, en vereisen dat de macht in handen komt van milieuverdedigers. De voorouderlijke ‘nainu‘ Het agroforestry-systeem in het autonome gebied Gunayala in Panama is een hoopvol voorbeeld dat ons kan leren hoe actie op het gebied van biodiversiteit er feitelijk uitziet, terwijl de Gunadule-bevolking een schild van verzet creëert met een concrete, door de gemeenschap geleide oplossing, gericht op traditionele kennis en vrouwelijk leiderschap. Het sterke begrip van deze vrouwen in het Mondiale Zuiden over de onderlinge verbanden tussen onderdrukking en de uitbuiting van ecosystemen is net zo inspirerend als de verfijnde strategieën die zij hebben ontwikkeld om de mijnbouw, de landbouwindustrie, koloniale wettelijke kaders en patriarchaal beleid het hoofd te bieden.
Het samenwerken met de vrouwen achter deze initiatieven heeft mij ook laten zien dat het documenteren van hun oplossingen slechts een deel van de taak is. Het punt is niet om van deze gemeenschappen inspirerende voorbeelden te maken voor een internationaal publiek, en ook niet om hun kennis te extraheren en deze in een ander mondiaal model te verpakken. Het gaat erom te erkennen dat deze gemeenschappen hun eigen kennis, prioriteiten en politieke macht hebben, en dat het biodiversiteitsbeleid de voorwaarden moet scheppen waarin deze oplossingen kunnen floreren.
Dat betekent veilige rechten op land en grondgebied. Het betekent ook directe, publieke en toegankelijke financiering. En het betekent het beschermen van gemeenschappen tegen destructieve winningsprojecten, het erkennen van traditionele kennis en het leiderschap van vrouwen, en het geven van betekenisvolle macht aan gemeenschappen over de beslissingen en financiële structuren die hen aangaan.
Het werken met deze groep vrouwen en mannen aan een Gender-Just Real Solutions Map voor gebieden en gemeenschappen is een leertraject om antwoorden te vinden op een complexe crisis. Eén ding is duidelijk: we moeten lokale acties steunen die werkelijk door de gemeenschap geleide oplossingen zijn die rechten, autonomie en sociaal-ecologische transities hooghouden en voorwaarden scheppen om sociale ongelijkheid te bestrijden.
De vraag voor COP17 is niet of deze oplossingen bestaan. Dat doen ze.
De vraag is of regeringen bereid zijn deze te erkennen, van middelen te voorzien en, belangrijker nog, te luisteren naar de mensen die ze al in de praktijk brengen.
Valentina Figuera Martínez is feministisch onderzoeker en campagnecoördinator bij de Global Forest Coalition, waar ze samenwerkt met gemeenschappen en maatschappelijke organisaties om genderrechtvaardigheid, bescherming van de biodiversiteit en de rechten van vrouwen en inheemse en lokale gemeenschappen te bevorderen.
Bannerafbeelding: Vrouwen uit de Ticuna-gemeenschap van San Francisco de Yahuma, in Loreto, Peru, gebruiken drones om hun bossen te monitoren en te beschermen. Afbeelding met dank aan Joseph Zegarra/Rainforest Foundation US.
Citaties:
Carmo, F.F., … Kamino, L.H. (2022). Controverses en verborgen risico’s in de compensatie van biodiversiteit in ernstig bedreigde Canga-ecosystemen (ijzersteen) in Brazilië. Oryx, 57(1), 63-71. doi:10.1017/s0030605322000333
Shmelev, SE (2025). Biodiversiteitscompensatieprogramma’s voor Indonesië: Pro et contra. Duurzaamheid, 17(14), 6283. doi:10.3390/su17146283
Morales, L.A., Castillo, G., … Madi Dias, D. (2025). Het bekende landbouwsysteem: Semillas de la memoria social en de la autonome alimentaria in Gunayala (Panama). Tipití: Publicatieblad van de Vereniging voor de Antropologie van Laagland Zuid-Amerika, 21(2), 233-248. doi:10.70845/2572-3626.1438
