De Iraanse spinstaarthoornadder, een zeldzame slang die endemisch is in West-Iran, jaagt door zijn lichaam volledig stil te houden terwijl hij met zijn staart beweegt. Zijn lichaam camoufleert tussen de rotsen van zijn semi-droge leefgebied in het Zagrosgebergte, maar zijn bolvormige staart met bijbehorende pootachtige schubben lijkt opmerkelijk veel op een grote, dikke spin.
De slang, Pseudocerastes urarachnoides, gebruikt zijn spinnenstaart om nietsvermoedende zoogdieren en vogels naar hun laatste maaltijd te lokken. Scans van een exemplaar dat in 1968 werd verzameld en bewaard in het Field Museum of Natural History in Illinois, Verenigde Staten, onthult nu waaruit het kunstaas is gemaakt.
“De punt bestaat eigenlijk uit vergrote, langwerpige en gewijzigde schubben, die uniek zijn onder alle levende reptielen,” vertelde hoofdauteur Georgios Georgalis, universitair hoofddocent aan het Instituut voor Systematiek en Evolutie van Dieren van de Poolse Academie van Wetenschappen in Krakau, Polen, per e-mail aan Mongabay.
Adders trekken al eeuwenlang de aandacht van onderzoekers, zei Georgalis, maar de kennis van de morfologie van de groep is nog steeds beperkt. Wetenschappers beschreven P. urarachnoides voor de wetenschap in 2006, maar pas dit jaar publiceerden ze een 3D-scan met hoge resolutie om het mechanisme in de staart van de slang te zien als onderdeel van een wetenschappelijk onderzoek.
De staartfilamenten lijken volgens de auteurs enigszins op die van sommige ornithodiran-archosauriërs en andere vormen uit het Trias en het Jura. Dit betekent niet dat ze verwant zijn; het is waarschijnlijker dat er sprake is van convergente evolutie: vergelijkbare omgevingseisen die de evolutionaire ontwikkeling van vergelijkbare kenmerken stimuleren.
De bevindingen suggereren dat de huid en schubben van reptielen een “zeer hoog” evolutionair potentieel hebben om complexe aanhangselachtige structuren te ontwikkelen, aldus Hossein Nabizadeh, een herpetoloog aan de Razi Universiteit in Iran die niet bij het onderzoek betrokken was.
Nabizadeh, die ook lid is van de IUCN SSC Snake Specialist Group, vertelde Mongabay per e-mail dat Wetenschappers hebben minder uitgebreide, ‘tussenliggende’ staartmodificaties waargenomen bij verwante adders in het wild, wat aanwijzingen biedt voor de evolutie van het complexe lokmiddel van de spinstaartadder.
De recente bevinding, zegt Nabizadeh, versterkt de hypothese dat slangenstaarten dit lokgedrag geleidelijk hebben ontwikkeld. “Eerst een kleurverandering of een eenvoudige staartbeweging, daarna het verschijnen van een paar draadvormige schubben.”
Onderzoekers hebben de skeletten van de twee andere soorten van het geslacht, de Iraanse gehoornde adder, nog niet bestudeerd.P. persicus), en Fields gehoornde adder (P. fieldi), met soortgelijke details.
Maar veldwaarnemingen suggereren dat de Iraanse gehoornde adder, een van de naaste verwanten van de spinstaartadder, ook een licht gewijzigde staart heeft, zij het veel minder ontwikkeld en complex, zei Nabizadeh.
“Caudaal lokgedrag wordt ook waargenomen bij andere adders, maar in P. urarachnoïden het heeft de top van morfologische complexiteit bereikt.”
Bannerafbeelding: De spinnenstaarthoornadder (Pseudocerastes urarachnoides) in West-Iran. Afbeelding met dank aan Hossein Nabizadeh.
