Het Noordpoolgebied is bezaaid met miljoenen meren die zich bevinden op aanhoudend bevroren grond die permafrost wordt genoemd. Deze meren zijn van cruciaal belang voor de wilde dieren en lokale gemeenschappen in de regio. Naarmate de temperatuur echter stijgt, ontdooit de permafrost, waardoor nieuwe meren ontstaan of bestaande meren abrupt verdwijnen als het water van het meer door nieuw gecreëerde kanalen wegstroomt.
Onderzoekers hebben nu een interactieve kaart gemaakt met de naam Lost Lakes waarmee mensen veranderingen in ongeveer 4 miljoen Arctische meren in bijna realtime kunnen volgen. Het kan ook laten zien hoe de meren sinds 2016 zijn veranderd. Het monitoren van de dynamiek van meren kan belangrijke aanwijzingen opleveren voor de onderliggende permafrost, zeggen de onderzoekers.
“LostLakes is volledig gratis en ontworpen om tegelijkertijd door experts en niet-experts te worden gebruikt”, vertelde Ingmar Nitze, een onderzoeker op het gebied van teledetectie bij het Duitse Alfred Wegener Instituut, dat hielp bij het opzetten van de database, per e-mail aan Mongabay.
Een groot deel van de bodem van het Noordpoolgebied ligt op ijsrijke permafrost. Gedurende honderden en duizenden jaren heeft deze permafrost enorme hoeveelheden koolstof verzameld doordat planten-, dieren- en microbenmateriaal vast kwamen te zitten in de bevroren grond. Omdat het Noordpoolgebied echter sneller opwarmt dan het mondiale gemiddelde als gevolg van de klimaatverandering, is een groot deel van de permafrost in de regio aan het ontdooien.
“Zodra de permafrost ontdooit, kan een deel van deze koolstof, die daar duizenden jaren lang vastzat, naar de atmosfeer gaan en de opwarming verder aanwakkeren, wat kan leiden tot een snellere dooi van de permafrost,” zei Nitze.
Permafrost zelf is een uitdaging om rechtstreeks op grote schaal te monitoren, omdat het onder de grond ligt en onderzoekers er doorgaans in graven voor metingen. De meren, die vaak ontstaan of verdwijnen als gevolg van veranderingen in de onderliggende permafrost, kunnen echter eenvoudig worden gevolgd met behulp van satellietbeelden.
Wanneer de bodemtemperatuur boven het vriespunt (0° Celsius of 32° Fahrenheit) stijgt, begint het ijs te ontdooien, waardoor de grond zakt en water zich verzamelt. Dit vormt een poel, die in de loop der jaren en eeuwen een meer kan worden, zei Nitze. “In West-Alaska hebben we enkele vijvers die zich halverwege de 20e eeuw begonnen te vormen. Veel Arctische meren begonnen zich ongeveer 12.000 jaar geleden te vormen.”
Naarmate meer omringende permafrost ontdooit, kunnen er kanalen verschijnen waardoor water uit meren kan wegvloeien. In het noordwesten van Alaska bijvoorbeeld krompen bijna 200 meren in de zomer van 2018, na een ongewoon warme winter, schreven Nitze en Anna Liljedahl van de Universiteit van Alaska Fairbanks in The Conversation.
De vorming en drainage van Arctische meren is een natuurlijk proces. Het aantal meren en de snelheid waarmee ze in de loop van de tijd veranderen, kunnen echter wijzen op degradatie van de permafrost, vertelde Nitze aan Mongabay.
Het begrijpen van permafrost kan ook gemeenschappen helpen: regio’s met meer ijsrijke permafrost kunnen instabieler zijn en een slechte keuze voor bouwlocaties, terwijl regio’s met minder grondijs veiliger zouden kunnen zijn, schreven Nitze en Liljedahl.
Bannerafbeelding: Luchtfoto van een meer dat onlangs is drooggelegd, met geërodeerde ijswigpolygonen en het uitlaatkanaal, rechtsboven. Afbeelding met dank aan het Alfred Wegener Instituut/Ingmar Nitze.
