In de hooglanden boven Villa de Arma liepen gemeenschapsleiders ooit door ijs en sneeuw. Ze herinneren zich nog de verhalen van hun grootouders over de Apus, hooggebergtegeesten die het Andeslandschap bewaken. De lokale bevolking in deze centraal-Andes-gemeenschap, die ongeveer 3200 meter boven de zeespiegel ligt in de regio Huancavelica in Centraal-Zuid-Peru, zegt dat een groot deel van het ijs sindsdien plaats heeft gemaakt voor rotsen.
In de afgelopen zestig jaar heeft de klimaatverandering ongeveer 56% van de Peruaanse gletsjermassa weggevaagd, een cruciaal waterreservoir dat de steden en dorre gebieden van het land voedt. De lokale bevolking vreest dat het veranderende landschap van de Peruaanse Andes een breder patroon van klimaatverandering inluidt dat de hooggelegen regio’s van het land in een waterveiligheidscrisis dreigt te storten.
“Hun zorgen zijn dat ze later zonder water komen te zitten”, vertelt Edison Sánchez Toscano, een veldtechnicus die in Villa de Arma werkt voor de Peruaanse NGO Asociación Ecosistemas Andinos (ECOAN) en een inwoner van de regio Huancavelica, in een videogesprek aan Mongabay. “Als ze zonder water komen te zitten, hebben ze niets meer.”
Volgens ECOAN ligt Villa de Arma aan een kritieke waterscheiding die de Chincha-vallei voedt, die loopt van de hoge Andes tot de dorre Pacifische kust van Peru en grotendeels afhankelijk is van water dat uit de bergen neerdaalt. Nu gletsjerijs in het hele land snel verdwijnt, kijken natuurbeschermers steeds meer naar oude Andes-ecosystemen, zoals wetlands en inheemse bossen, die water kunnen opslaan en vrijgeven.
In 2025 werkte ECOAN samen met een nieuw project dat was ontworpen om deze watervoorraden in de Chincha-regio veilig te stellen. Onder leiding van de internationale NGO Global Forest Generation heeft het Yaku Pacha-project (wat ‘land van water’ betekent in het Quechua) tot doel op de natuur gebaseerde oplossingen te gebruiken om waterveiligheidsproblemen aan te pakken.
Het primaire doel van het project is om de capaciteit van het stroomgebied als reservoir te versterken, door het herstel van twee ecosystemen te combineren: een natuurlijk moerasgebied en bossen van polylepiseen boomsoort op grote hoogte afkomstig uit de Andes.
“We moeten leren deze ecosystemen niet alleen als natuur te zien, maar ook vanuit een menselijk, utilitair perspectief”, vertelt Florent Kaiser, CEO van Global Forest Generation, aan Mongabay in een videogesprek. “Ze zullen water aanvoeren naar welke andere infrastructuur dan ook, dammen en reservoirs verderop.”
Wetenschappers, waaronder Wouter Buytaert, hoogleraar hydrologie en watervoorraden aan het Imperial College London, blijven debatteren over de effectiviteit van op de natuur gebaseerde oplossingen als een allesomvattende benadering, waarbij ze de toepasbaarheid ervan in verschillende regionale en ecologische contexten in twijfel trekken. Maar Buytaert zegt dat onzekerheid geen excuus is om niets te doen. “Niets doen is zeker geen optie.”
Een veranderend landschap
De ongeveer 600 inwoners van Villa de Arma zijn nu al getuige van de gevolgen van een veranderend klimaat.
ECOAN meldt dat veranderende neerslagpatronen in het gebied de gemeenschap hebben getroffen, waarbij langere droge seizoenen gevolgen hebben voor de veehouderij en de landbouw.
“In het regenseizoen gaat het met iedereen goed omdat alle weilanden groen zijn, maar in het droge seizoen heeft iedereen er last van”, vertelt Alan Chamorro Cuestas, bioloog en regionaal directeur van ECOAN, via een videogesprek aan Mongabay. “De dominante economische activiteit in de hooglanden is veeteelt en landbouw. En zonder water kun je niets doen.”
Volgens Chamorro Cuestas is de belangrijkste waterbron van de gemeenschap een moerasgebied van 16 hectare, dat water opslaat en afgeeft, net als een gletsjer.
Maar landbouw, veranderende weerpatronen en ontbossing hebben de natuurlijke waterinfrastructuur van Villa de Arma aangetast.
“Veel bossen raken gefragmenteerd door de introductie van vee”, zegt Chamorro Cuestas, eraan toevoegend dat vee het vermogen van het ecosysteem om water vast te houden vermindert. Hij zegt dat houtkap voor brandhout een ander risico voor het milieu met zich meebrengt, aangezien erosie wordt waargenomen op de plek van het wetland.
“De meest directe (dreiging) is menselijk ingrijpen, bijvoorbeeld overbegrazing”, zegt Buytaert in een videogesprek met Mongabay. Hoewel hij geen duidelijk verband heeft waargenomen tussen klimaatverandering en de aantasting van wetlands, zegt hij dat veranderende weerpatronen ook kunnen bijdragen aan schade aan ecosystemen.
“De stijging van de temperatuur zal leiden tot een grotere verdamping uit deze wetlands”, zegt hij. “Ze kunnen zelfs krimpen, simpelweg omdat de verdamping sneller plaatsvindt.” Langdurige droge seizoenen kunnen ook tot onomkeerbare achteruitgang leiden, voegt hij eraan toe.
“Het worstcasescenario is dat de neerslag afneemt en de verdamping toeneemt”, zegt hij. “Dat zal het meest dramatische effect hebben.”
Volgens leden van het initiatief levert het gebied niet alleen water aan Villa de Arma, maar ook aan de dorre kust aan het uiteinde van de vallei. Hier beginnen waterafhankelijke bedrijven hun bezorgdheid te uiten over de potentiële risico’s waarmee hun hoge watervoorziening in de Andes wordt geconfronteerd.
“Bijna de hele Peruaanse kust kampt met dit probleem van waterstress”, zegt José Benites Colan, hoofd duurzaamheid bij Textil del Valle, een Peruaans textielbedrijf gevestigd aan de dorre onderkant van de Chincha-vallei.
Textil del Valle, medefinancier van het project, ziet het herstel van stroomgebieden als een manier om de waterintensieve textielverfactiviteiten te beschermen.
“Dit water dient als compensatie voor al het water dat we in de textielfabriek gebruiken, alles, of op zijn minst een aanzienlijk percentage”, vertelt Benites Colan via een videogesprek aan Mongabay.
Het herstellen van het stroomgebied
In 2025, het eerste jaar dat het project operationeel was, werkten gemeenschapsleden van Villa de Arma samen met projectleden om 30.000 planten te planten. Polylepis zaailingen.
“(Polylepis bomen) zijn de sponzen die dat vocht vasthouden”, zegt Chamorro Cuestas. “Als deze bossen er niet zouden zijn, zouden de luchtmassa’s eenvoudigweg oversteken.”
Het project combineert polylepis beplanting met herstel van het 16 hectare grote moerasland dat dienst doet als waterreservoir voor de gemeenschap, het graven van irrigatiesloten en het versterken ervan met aarde en rotsen om degradatie tegen te gaan.
Volgens Global Forest Generation kan het ongeveer tien jaar duren voordat de herbebossing van Polylepis resultaten oplevert, maar het project beweert dat herstel van wetlands snellere winst voor de gemeenschap kan opleveren.
“Gemeenschappen hebben nu hulp nodig, niet over vijf jaar”, zegt Chamorro Cuestas. “Mensen moeten nu hun kinderen te eten geven.”
Betrokkenheid bij de gemeenschap is een kernprincipe van de aanpak van het project, waarbij lokale families deelnemen aan zowel het planten als de voortdurende verzorging van de 30.000 zaailingen. De organisatie zegt dat ze een bedrag per boompje in een gemeenschapsfonds stort, dat gaat naar uitgaven zoals reparaties aan de infrastructuur en zonnepanelen.
“Het feit dat leden van de gemeenschap ons nu permanent ter plaatse zien, voelen zich zelfverzekerder bij ons”, zegt Sánchez Toscano, die de lokale Quechua-taal spreekt en heeft deelgenomen aan overlegprocessen met lokale leiders.
“Om deze betrokkenheid te versterken, organiseren we milieueducatie- en trainingsworkshops waarin we hun kennis over het belang van bossen en wetlands vergroten”, zegt Maribel Astopillo Pocco, communicatiemedewerker van ECOAN via een videogesprek. “Ze maken deel uit van het hele proces.”
Het project hoopt dat nieuwe kansen de migratie van jonge mensen uit de gemeenschap, waar naar verluidt werk schaars is, zullen helpen compenseren. Naast het gemeenschapsfonds worden enkele lokale mensen opgeleid tot projectmedewerkers, zoals kinderdagverblijven of restauratietechnici.
“Een groot deel van dit werk bestaat uit het terugwinnen van deze kennis, waardoor lokaal kansen worden gecreëerd, zodat jongeren naar deze plekken terugkomen”, zegt Chamorro Cuestas.
Kunnen op de natuur gebaseerde oplossingen uitkomst bieden?
Wetenschappers blijven verdeeld over de effectiviteit van op de natuur gebaseerde oplossingen als reactie op wateronzekerheid.
“Er zijn maar heel weinig van de watervoorzieningsproblemen die ik in Peru en elders heb gezien, eenvoudig kunnen worden opgelost met op de natuur gebaseerde oplossingen”, zegt Buytaert. “In welke mate dragen (wetlands) effectief bij aan de stroomafwaartse watervoorziening, dat is echt moeilijk te voorspellen.”
Voor Buytaert zou die onvoorspelbaarheid ervoor kunnen zorgen dat deze projecten moeilijk te repliceren zijn, omdat het succes sterk afhangt van de lokale geologie en regenvalpatronen. “Het is zeker geen wondermiddel”, zegt hij.
Toch zegt hij dat hij gelooft dat op de natuur gebaseerde oplossingen onder de juiste omstandigheden waardevolle en flexibele interventies kunnen zijn, eraan toevoegend dat ze een groter aanpassingsvermogen bieden dan traditionele harde infrastructuur zoals dammen en reservoirs. Voor hem zijn ze het meest effectief wanneer ze worden toegepast in combinatie met deze traditionele infrastructuur. “Het is gemakkelijk om elke interventie te bekritiseren”, zegt hij. “De zwakte van een deel van het bewijsmateriaal mag geen excuus zijn om niets te doen.”
Ondanks de onzekerheid van sommige wetenschappers gelooft het team van Global Forest Generation in het Yaku Pacha Project als een potentiële blauwdruk voor verdere natuurgerichte interventies elders.
“We moeten honderden stroomgebieden betreden”, zegt CEO Kaiser.
Het project maakt al deel uit van het bredere Acción Andina-initiatief van Global Forest Generation, waarbij momenteel meer dan 50.000 leden van de gemeenschap betrokken zijn, verspreid over 27 projecten in vijf landen.
Volgens Kaiser zal de toekomst van het project als blauwdruk afhangen van de resultaten die het oplevert. “(We hebben) bewijs nodig dat het daadwerkelijk werkt om het geld te laten stromen, en om ervoor te zorgen dat zowel gemeenschappen als de particuliere sector daadwerkelijk geïnteresseerd zijn”, zegt hij.
Om dit te bereiken ontwikkelt het project momenteel monitoringkaders waarmee de impact ervan op het stroomgebied kan worden beoordeeld. “(Met deze gegevens) zouden we tegen zowel de overheid als de particuliere sector kunnen zeggen: ‘Laten we dit project hier repliceren. Het werkt'”, zegt Kaiser. Hij zegt dat het project al begonnen is met het opzetten van instrumenten om dit te bereiken.
De impact van het project polylepis Het kan jaren duren voordat herbebossing werkelijkheid wordt. “We zeggen dit altijd vooraf: het zal jaren en decennia duren voordat we daadwerkelijk een echt verschil kunnen maken”, zegt hij.
Maar hoewel een deel van de hydrologische resultaten van het project nog ver weg is, is het effect ervan op de gemeenschap al duidelijk. Naburige gemeenschappen, zegt ECOAN, hebben interesse getoond om zich bij het project aan te sluiten, en de bewoners van Villa de Arma blijven het wetland zelf beschermen.
“Mensen zien de voordelen ter plaatse en zeggen: ‘Ik geloof hierin, omdat het mij nu helpt, en mijn kinderen en kleinkinderen zal blijven helpen als ik er niet meer ben'”, zegt Chamorro Cuestas.
Bannerafbeelding: Wetlands van Huancavelica in het Yaku Pacha-project, Peru. April 2026. Afbeelding door Alan Chamorro, met dank aan Global Forest Generation.
FEEDBACK: Gebruik dit formulier om een bericht te sturen naar de auteur van dit bericht. Als u een openbare reactie wilt plaatsen, kunt u dat onderaan de pagina doen.
