SEOUL – Op een avond om twee uur ’s nachts hielden twee Indonesische vissers een dun, geïmproviseerd touw vast, waar ze zich voor hun leven aan vasthielden. Het precaire touw bungelde uit het raam op de achtste verdieping van een motelkamer met uitzicht op een donker steegje in de Zuid-Koreaanse havenstad Busan en zwaaide heen en weer met de wind. De mannen zaten al bijna 24 uur opgesloten in die kamer en probeerden te ontsnappen.
Maar het ruwe touw, gemaakt van vastgebonden lakens, rafelde uiteen, waardoor de mannen instortten. Eén viel dood en raakte met zijn hoofd voorover op de stoep.
De ander overleefde het met een gebroken been, aldus Lee Han-sook, directeur van het Migration and Human Rights Institute, een burgergroepering uit Busan. Ze werd geïnformeerd over het incident van 21 juli door de overlevende, die ze weigerde te noemen.
Volgens activisten was het incident een van de laatste strohalmen die de regering ertoe aanzette de inspanningen op te voeren om de mensenhandel aan te pakken, met name de misstanden tegen arbeidsmigranten in de 7,5 miljard dollar kostende visserijsector van het land.
Op 2 september maakten het Ministerie van Gendergelijkheid en Gezin en het Ministerie van Oceanen en Visserij bekend dat ze de nationale richtlijnen inzake mensenhandel hadden gewijzigd om het voor wetshandhavingsfunctionarissen gemakkelijker te maken dwangarbeid en andere misstanden in de visserijsector op te sporen en te stoppen.
De nieuwe richtlijnen schetsen specifieke situaties waarin de kans op mensenrechtenschendingen groot is, zoals het zien van werknemers die lichamelijk letsel hebben die onbehandeld blijven, werknemers bij wie hun mobiele telefoons worden afgenomen, of werknemers die in omgevingen leven met beperkte internettoegang.
Hoewel de richtlijnen geen wet zijn, bieden ze drempels voor autoriteiten om op te treden als zij situaties tegenkomen waarin zij vermoedens van mensenhandel hebben.
“Wij geloven dat de nieuwe richtlijnen arbeidsmisbruik enorm zullen helpen voorkomen en de mensenrechten in de visserijsector zullen beschermen, omdat de nieuwe richtlijnen gespecialiseerde clausules bevatten die gericht zijn op de visserijsector”, zei Kim Hye-jeong, directeur van het Ministerie van Oceanen en Visserij op een persconferentie in september.
In augustus, vóór de vernieuwing, wees de regering de overlevende Indonesische visser aan als officieel slachtoffer van mensenhandel, de eerste die op een vissersboot werkte. Het stelde hem in staat subsidies te ontvangen voor medische, huisvesting en juridische bijstand.
De acties kwamen na jaren van kritiek van mensenrechtenactivisten die zeggen dat migrantenvissers in het land vaak het slachtoffer zijn van verschillende vormen van misbruik, zoals opsluiting, schuldslavernij, loonbetalingen die onder het minimumloon liggen en lange werkdagen die wel 14 tot 18 uur kunnen duren. Het geïsoleerde karakter van hun werk – vaak zonder communicatieapparatuur – maakt hen nog kwetsbaarder.
Rechtenactivisten beweren dat de nieuwste maatregelen van de regering niet voldoende zijn.
“We zijn het eens met de geest van de nieuwe richtlijnen”, zegt Wee Seo-hyun, advocaat bij de juridische non-profitorganisatie Lawyers for Public Interest, gevestigd in Gwangju.
De nieuwe richtlijnen “betekenen echter niet echt veel”, zei hij. “Er zal in de praktijk niets echt veranderen, omdat de richtlijnen niet het kernprobleem waren.”
De handhaving van bestaande arbeidswetten en anti-mensenhandelwetten is het grotere probleem, voegde hij eraan toe.
Lage lonen, slechte arbeidsomstandigheden
Zuid-Korea heeft een van ’s werelds grootste vissersvloten voor verre wateren (DWF’s). De sector is sterk afhankelijk van migrantenvissers. Volgens de overheidsgegevens van dit jaar, gepubliceerd in juli, zijn ongeveer 80,5% van de vissers die aan boord van Zuid-Koreaanse DWF-schepen werken migrerende werknemers. Het merendeel van de buitenlandse bemanningsleden komt uit Indonesië, gevolgd door Vietnam en de Filipijnen.
Het is niet ongebruikelijk dat migrantenvissers vluchten vanwege de lage lonen en slechte arbeidsomstandigheden. Dit maakt hen echter tot illegale immigranten, omdat hun visa hen over het algemeen geen toestemming geven om buiten hun aangewezen vissersboten te werken.
Zuid-Koreaanse bedrijven die buitenlandse werknemers rekruteren om op vissersboten te werken, nemen vaak hun toevlucht tot extreme maatregelen om te voorkomen dat arbeidsmigranten hun baan ‘ontsnappen’, wat in de industrie gebruikelijk is voor het ‘uitvallen’.
Tot de ergste maatregelen behoort het opsluiten van migrantenvissers buiten werktijd, vergelijkbaar met hoe de twee Indonesiërs in juli werden opgesloten in een motel in Busan. De bedrijven nemen ook de paspoorten en mobiele telefoons van werknemers af, of houden loon in tot het einde van hun contract.
De bedrijven worden gestimuleerd om deze draconische aanpak te ondernemen omdat ze door het ministerie van Visserij verantwoordelijk worden gehouden als arbeidsmigranten onder hun hoede ontsnappen en illegale immigranten worden, meldde het onderzoekspersbureau Newstapa.
De wervingsbureaus, die doorgaans klein zijn en weinig geld hebben, kunnen worden gestraft als ze het loon van werknemers inhouden of als ze er niet in slagen te voorkomen dat ze onderduiken. De bedrijven kunnen te maken krijgen met ‘de facto’ boetes, die worden afgetrokken van de deposito’s die zij aan de overheid betalen en die tienduizenden dollars waard zijn, of met sancties zoals het uitgesloten worden van toekomstige overheidscontracten voor het beheer van migrantenarbeiders.
En hoewel de Zuid-Koreaanse autoriteiten mensen van deze bedrijven hebben gearresteerd die ervan worden beschuldigd misdaden tegen migrantenvissers te hebben gepleegd, zoals ontvoering of fysieke mishandeling, blijven zij een uitzondering.
Vorig jaar noemde het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken Zuid-Korea in zijn jaarlijkse Trafficking in Persons Report als een Tier 1-land, wat betekent dat Zuid-Korea over het algemeen op een ‘serieuze en duurzame’ manier anti-mensenhandelwetten had aangenomen en gehandhaafd.
Maar de tekortkomingen in de vervolging en veroordeling van mensensmokkelaars, “vooral in de (Zuid-Koreaanse) vissersvloot”, waren een opvallende zwakte, aldus het Amerikaanse rapport.
Het rapport stelt dat de Zuid-Koreaanse regering “relatief weinig gevallen van arbeidshandel waarbij arbeidsmigranten betrokken zijn heeft vervolgd en veroordeeld, nooit een zaak heeft vervolgd waarbij mensenhandel in de visserijsector op verre wateren betrokken was, en niet heeft gerapporteerd dat er bevestigde slachtoffers van dwangarbeid zijn geïdentificeerd onder arbeidsmigranten in de visserijsector.”
In zijn rapport deed het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken zestien beleidsaanbevelingen. Onder hen: “Ontwikkel een gespecialiseerde slachtofferidentificatie-index in coördinatie met het maatschappelijk middenveld om de maatregelen verder op maat te maken voor het screenen op indicatoren voor dwangarbeid onder buitenlandse migranten in de visserijsector.”
Zuid-Koreaanse functionarissen noemden die specifieke aanbeveling als reden om de richtlijnen aan te passen, die meer op de visserijsector waren toegesneden.
Wee, de advocaat van algemeen belang, zei dat het beter zou zijn geweest om de richtlijnen breder geformuleerd te houden, omdat dat de drempel voor wetshandhavingsautoriteiten zou kunnen verlagen om actie te ondernemen.
Hij zei ook dat hij wenste dat er een clausule was die wetshandhavingsautoriteiten verplicht actie te ondernemen.
Lee, de rechtenactivist, zei dat de wetten tegen mensenhandel in Zuid-Korea nog relatief nieuw zijn.
De wet ter voorkoming van mensenhandel en bescherming van slachtoffers van het land is op 1 januari 2023 in werking getreden, jaren later dan andere Aziatische rechtsgebieden, zoals Japan in 2005, Taiwan in 2009 en Singapore in 2015.
Dit betekent dat juridische precedenten ontbreken, zei Lee. Maatregelen om slachtoffers die mensenhandel melden te beschermen tegen represailles ontbreken ook, voegde ze eraan toe.
“Uiteindelijk gaat het erom hoe we de richtlijnen tegen mensenhandel toepassen”, zei ze.
Bannerafbeelding: Indonesische arbeiders op een vissersboot. Afbeelding met dank aan het Indonesische ministerie van Zee en Visserij.
Nieuw verdrag belooft veiliger omstandigheden voor de Indonesische vissersploegen
Indonesië streeft naar overeenkomsten om zijn vissers op buitenlandse schepen te beschermen
