Wereldmiereneterdag: Herwildering en herstel bieden hoop voor raadselachtige soorten

Wereldmiereneterdag valt op 19 november, ter erkenning van de buisneus-, mieren- en termietetende dieren die in Midden- en Zuid-Amerika leven.

Nauw verwant aan luiaards, leven miereneters over het algemeen in bomen. De grootste soort, de reuzenmiereneter (Myrmecophaga tridactyla), leeft echter op de grond, waar hij met zijn vlijmscherpe klauwen mierenhopen en termietennesten openrukt en de insecten opslurpt met zijn lange, plakkerige tong. De soort staat als kwetsbaar vermeld op de Rode Lijst van de IUCN.

Reuzenmiereneters zijn uit delen van hun verspreidingsgebied verdwenen als gevolg van de vernietiging van hun leefgebied en de jacht, maar inspanningen voor het herstel van hun leefgebied en het opnieuw verwilderen ervan helpen hun terugkeer in een deel van hun vroegere verspreidingsgebied.

De terugkeer van een gigantische miereneter in Argentinië biedt een argument om de natuur zichzelf te laten herstellen

In 2025 keerde een gigantische miereneter voor het eerst sinds 1986 terug naar het Alma Guaraní-reservaat in de Argentijnse Gran Chaco-regio, meldde Sean Mowbray, een medewerker van Mongabay.

Door de achteruitgang van het leefgebied in de Gran Chaco als gevolg van landbouwuitbreiding en bosverlies is de hoeveelheid mieren met 30-50% afgenomen in vergelijking met goed bewaarde gebieden, wat rechtstreeks gevolgen heeft voor de reuzenmiereneter.

Het natuurreservaat Alma Guaraní, dat ongeveer 6.400 hectare beslaat, is al meer dan tien jaar de locatie van door vrijwilligers geleide restauratiewerkzaamheden. In sommige gebieden plantten vrijwilligers actief inheemse bomen; in andere gebruikten ze hekken om het land op natuurlijke wijze te laten regenereren, vrij van invallen door vee, honden en jacht- en visserijactiviteiten.

Uit een netwerk van twintig cameravallen bleek dat de reuzenmiereneter vooral in de passief gerestaureerde gebieden bleef. Deskundigen zeggen echter dat het nog te vroeg is om te zeggen of de terugkeer van de miereneter het begin is van het herstel van de soort of een eenmalige gebeurtenis, en benadrukken de noodzaak van voortdurende monitoring.

Herverwildering in Argentinië helpt reuzenmiereneters terug te keren naar Zuid-Brazilië

In augustus 2023 werden Fábio Mazim en zijn team verrast door de onmiskenbare lange snuit en borstelige staart van een gigantische miereneter die rondslenterde in de beelden van een cameraset in het Espinilho State Park in Brazilië.

“We schreeuwden en huilden toen we het zagen”, vertelde Mazim aan Sarah Brown. “Het kostte een paar dagen om het belang van dit record te begrijpen. Een waarneming van een gigantische miereneter was nooit verwacht.”

Reuzenmiereneters werden voor het laatst levend gezien in deze regio van Brazilië in 1890. Tussen de waarneming in augustus 2023 en de publicatie van Browns verhaal in februari 2024 waren er nog eens elf waarnemingen. De wetenschappers zeggen dat het niet duidelijk is of het elke keer om hetzelfde individu ging, maar ze concluderen dat het dier zich waarschijnlijk over de grens van het Iberá-park in het noordoosten van Argentinië heeft gewaagd, waar een herwilderingsproject ongeveer 110 gigantische miereneters heeft vrijgelaten.

Hoe weet je of miereneters gestrest zijn?

Voor jongere lezers presenteert Mongabay Kids een Mongabay-video over hoe wetenschappers kleine hartmonitors gebruiken om te bestuderen hoe miereneters en andere soorten in Brazilië worden beïnvloed door veranderingen in hun omgeving.

Bannerafbeelding van een gigantische miereneter (Myrmecophaga tridactyla), door Fernando Flores via Wikimedia Commons (CC BY-SA 2.0).