JAKARTA – Indonesische wetgevers en milieugroeperingen dringen er bij de regering op aan om een mijnkaart in te trekken die een deel van de wateren rond het Ujung Kulon National Park bestrijkt, de thuisbasis van ’s werelds laatste overlevende Javaanse neushoorns.
De oproepen waren een reactie op een voorstel van Hashim Djojohadikusumo, een mijnbouw- en energiemagnaat en de broer van president Prabowo Subianto, om enkele Javaanse neushoorns te verplaatsen (Neushoorn sondaicus) van Ujung Kulon aan de westpunt van Java tot Alas Purwo National Park aan de andere kant van het eiland.
Hashim legde de verklaring af tijdens de COP31 VN-klimaattop in Türkiye op 12 november, in zijn rol als speciale gezant van de Indonesische regering voor klimaat en energie. Hij noemde natuurrampen als een grote bedreiging voor de soort, waardoor de noodzaak van translocatie noodzakelijk werd. “Als er een tsunami plaatsvindt als gevolg van een aardbeving of een vulkaanuitbarsting, kunnen onze Javaanse neushoorns uitsterven”, zei hij.
Het nationale park ligt ongeveer 70 kilometer (43 mijl) van Anak Krakatau, een zeer actieve vulkaan in de Straat Soenda, het overblijfsel van de beroemde Krakatau. Een uitbarsting in december 2018 scheurde een deel van de helling van Anak Krakatua af, wat leidde tot een aardverschuiving die een tsunami veroorzaakte. De golven straalden uit naar Java en Sumatra, waarbij op beide eilanden ruim 420 mensen om het leven kwamen. Geen van de 68 neushoorns in Ujung Kulon werd getroffen, zo werd destijds gemeld.
De verklaring van Hashim vestigde de publieke aandacht op een recent decreet van het ministerie van Energie waarin gebieden in de provincie Banten, waar Ujung Kulon is gevestigd, worden herbestemd voor toekomstige mijnbouwactiviteiten. Het decreet, uitgevaardigd in februari van dit jaar, classificeerde een deel van de zee rond het park als een ‘mijnbouwbedrijvengebied’, een stap waardoor de overheid deze zones later zou kunnen afbakenen als mijnconcessies voor bedrijven.
Greenpeace Indonesië riep de regering op om het decreet in te trekken, omdat het de ecologische en lokale omstandigheden negeert en grenst aan het gebruikelijke territorium van de inheemse Baduy-bevolking. Walhi, de grootste milieuorganisatie van Indonesië, zei dat het overweegt om zowel een bezwaarbrief bij de regering in te dienen als een rechtszaak aan te spannen om het decreet in te trekken.
Sommige wetgevers hebben er ook bij de regering op aangedrongen het decreet in te trekken, omdat ze zeggen dat economische belangen niet ten koste mogen gaan van de natuur.
“Trek gewoon eerst dat decreet in”, zei Rieke Diah Pitaloka, die lid is van de parlementaire commissie voor mensenrechten en hervorming van de regelgeving, tijdens een hoorzitting op 18 november. Ze drong er ook bij het ministerie van Energie op aan om de digitale kaart van de herbestemde gebieden en de wetenschappelijke rechtvaardiging voor het herbestemmingsbesluit te publiceren.
Het ministerie zei dat de aanwijzing voortkomt uit een verzoek uit 2013 van de provinciale overheid van Banten. Het voegde eraan toe dat er geen mijnbouwvergunningen zijn afgegeven voor land binnen het nationale park of de wateren ervan, en dat het park zelf geen mijnbouwzone is.

De gouverneur van Banten, Andra Soni, zei dat het decreet niet automatisch de exploratie van mineralen toestaat, maar wilde niet zeggen of hij de oproepen steunde om het in te trekken.
Volgens het ministerie van Bosbouw is Alas Purwo, op het oostelijke puntje van Java, lange tijd een van de locaties geweest die onderzocht worden als tweede leefgebied voor de neushoorns, maar er is nog geen besluit genomen over de verplaatsing van de dieren. De regering heeft sindsdien gezegd dat ze geen neushoorns zal verplaatsen zonder een uitgebreid onderzoek dat bevestigt dat een locatie geschikt is.
Tweede bevolkingsplaats
De Javaanse neushoorn strekte zich ooit uit van India tot Myanmar, Thailand en Maleisië. Tegenwoordig is de soort uit bijna het hele gebied verdwenen, terwijl de laatste populatie buiten Java, in Vietnam, in 2010 uitgestorven werd verklaard.
Volgens de International Rhino Foundation heeft de stroperij in Ujung Kulon de populatie tussen 2019 en 2023 met ongeveer een derde doen afnemen, en een analyse van de levensvatbaarheid van de populatie voorspelt dat de soort binnen vijf decennia zou kunnen uitsterven.
Nu er nog maar ongeveer vijftig Javaanse neushoorns over zijn, die allemaal in Ujung Kulon leven, is het vestigen van een tweede populatielocatie van cruciaal belang voor het voortbestaan van de soort op de lange termijn, zeggen experts. De drang naar een tweede bevolking begon al in de jaren tachtig. In 2015 stelde een evaluatie georganiseerd door de International Rhino Foundation, WWF en de IUCN, de mondiale autoriteit voor natuurbehoud, het doel om in 2025 minstens 80 neushoorns op minstens twee locaties te hebben – een doel dat nog lang niet bereikt is.
De Indonesische natuurbeschermingsautoriteiten hebben in samenwerking met de International Rhino Foundation, WWF en de lokale NGO Yayasan Badak Indonesia (YABI) in 2010 het Javan Rhino Study and Conservation Area (JRSCA) opgericht, een gebied van ongeveer 5.100 hectare in het Ujung Kulon National Park, om de habitat van de dieren uit te breiden en intensief fokken te ondersteunen.
Eind augustus 2025 kondigden de autoriteiten een programma aan met het Indonesische leger en YABI om uiteindelijk een mannelijke en een vrouwelijke neushoorn naar het gebied te verplaatsen. Ze zeiden dat de translocatie bedoeld was om een tweede populatie te vestigen en de genetische diversiteit te verbeteren, met als doel dit tegen 2029 te bereiken.
Het opzetten van een tweede populatielocatie vereist een zorgvuldige planning, inclusief de vraag wanneer en waar de dieren naartoe moeten worden verplaatst. Timer Manurung van natuurbeschermingsgroep Auriga Nusantara, wiens onderzoek uit 2023 hielp een neushoornstroperij in Ujung Kulon aan het licht te brengen die later tot veroordelingen leidde, waarschuwde dat het binnen vijf jaar verwijderen van neushoorns uit het park ‘duidelijk erg gevaarlijk’ zou zijn.
“De huidige populatie in Ujung Kulon moet groeien en is niet voldoende om zelfs maar één neushoorn, laat staan meerdere, weg te halen (weg te nemen) en elders te verplaatsen”, vertelde Timer aan Mongabay.
Hij citeerde de dood van Musofa, de eerste Javaanse neushoorn die in het kader van het natuurbeschermingsprogramma werd overgebracht. In november 2025 werd de neushoorn verplaatst naar de JRSCA, ongeveer 20 km van waar hij werd gevangengenomen. Zijn toestand verslechterde echter onmiddellijk en hij stierf twee dagen na aankomst op de nieuwe locatie. Uit een necropsie bleek dat hij chronische ziekten en een ernstige parasitaire infectie had. Natuurdeskundigen zeiden later dat de stress van het vangen en verplaatsen de onderliggende gezondheidsproblemen zou kunnen verergeren.

Dat incident onderstreepte volgens Timer de risico’s van het verplaatsen van de ernstig bedreigde dieren, vooral over veel grotere afstanden. Hij trok ook de geschiktheid van Alas Purwo in twijfel, ongeveer 1.400 km verderop, en zei dat hij geen onderzoek had gezien dat aantoonde dat het gebied de soort zou kunnen ondersteunen.
John Payne, CEO van de Borneo Rhino Alliance, die sinds 1977 aan de neushoornsoorten in Zuidoost-Azië heeft gewerkt, zei dat de dood van Musofa Indonesië er niet van mag weerhouden een tweede Javaanse neushoornpopulatielocatie na te streven, met het argument dat translocatie een noodzakelijke instandhoudingsstrategie blijft. Hij schreef de mislukte operatie toe aan slecht management, waarbij te veel mensen betrokken waren en het ontbreken van een ervaren dierenarts die de leiding had.
Payne merkte op dat het idee om een tweede neushoornlocatie te vestigen al meer dan veertig jaar werd besproken, terwijl de bedreigingen voor de Ujung Kulon-populatie, waaronder stroperij en een mogelijke uitbarsting van Anak Krakatau, onopgelost bleven.
Hij zei dat de resterende neushoorns al sterk ingeteeld zijn, maar voerde aan dat dit de verplaatsing niet in de weg zou moeten staan. Hij zei dat zelfs één mannelijke en twee vrouwelijke dieren acceptabel zouden zijn voor het starten van een nieuwe populatie. Hij drong er ook bij belanghebbenden op aan om het verhuizingsvoorstel van Hashim los te zien van de zorgen over de mijnbouw.
“Als Indonesië meer Javaanse neushoorns wil, zal dat nooit gebeuren door ze allemaal in Ujung Kulon achter te laten,” vertelde Payne aan Mongabay.
Ronny Rachman Noor, een ecologische genetica-expert bij het Bogor Institute of Agriculture, net buiten Jakarta, zei dat elk plan om een tweede Javaanse neushoornpopulatie te vestigen zich moet laten leiden door uitgebreide wetenschappelijke beoordelingen. In commentaren die op 17 november op de website van de universiteit werden gepubliceerd, zei hij dat een tweede habitat in principe zinvol is, maar dat het evalueren ervan meer vereist dan alleen het beoordelen van de bosbedekking en de beschikbare ruimte. Onderzoekers zouden ook de beschikbaarheid van voedsel, de draagkracht, de risico’s van infectieziekten en de interactie met de plaatselijke fauna moeten onderzoeken.
Ronny zei dat elke beslissing ook moet berusten op onderzoek naar de genetica, de gezondheid en het gedrag van de dieren, samen met een zorgvuldige planning van de vangst en het transport om risico’s zoals vangstmyopathie, een potentieel fatale aandoening die wordt veroorzaakt door ernstige stress, tot een minimum te beperken.
“Deze stap moet strikte risicobeperkende protocollen volgen,” zei Ronny, eraan toevoegend dat de translocatie niet mag eindigen op het moment van vrijgave, maar gevolgd moet worden door langetermijnmonitoring.
Bannerafbeelding: Een Javaanse neushoorn neemt een duik in de Cigenter-rivier in het Ujung Kulon National Park. Afbeelding met dank aan Stephen Belcher via Ujung Kulon National Park Agency.
Basten Gokkon is een senior staff writer voor Indonesië bij Mongabay.
Zie gerelateerd verhaal:
Zoektocht naar nieuw thuis voor Javaanse neushoorns opgeschort
FEEDBACK: Gebruik dit formulier om een bericht te sturen naar de auteur van dit bericht. Als u een openbare reactie wilt plaatsen, kunt u dat onderaan de pagina doen.



