JAKARTA – Op 15 oktober, terwijl dikke smog miljoenen mensen bleef verstikken, deelde de Indonesische onderzoeks- en belangenorganisatie voor gezondheidsbeleid, het Nalar Rawat Institute, een bericht op TikTok en Instagram over de gezondheidseffecten van de bosbranden in het land.
Het wist niet welke problemen de onschuldige berichten zouden veroorzaken.
De TikTok-post bevatte NASA-satellietbeelden van koolmonoxide die de Indonesische archipel bedekten, bovenop beelden van een oranje lucht in Palangka Raya in de provincie Centraal-Kalimantan. De provinciehoofdstad is een van de gebieden die in 2026 het zwaarst zijn getroffen door maandenlange bosbranden en nevel.
“De hele Indonesische lucht is bedekt met koolmonoxide”, luidt de tekst op de video en het onderschrift van het bericht. “De luchtverontreinigingsindex bereikt 1.200, onze leefruimte is niet langer bewoonbaar.” Het cijfer van 1.200 – vier maal de gevaarlijke drempel van 300 – kwam uit gegevens van het Ministerie van Milieu over de luchtverontreinigingsindex in Centraal-Kalimantan op 14 oktober.
Niet lang daarna werd het bericht, dat 500.000 views en 17.500 likes opleverde, van TikTok verwijderd, aldus de NGO.
Volgens Fatus Sahara, de communicatiefunctionaris van Nalar Rawat, heeft TikTok de NGO op de avond van 15 oktober ervan op de hoogte gebracht dat de post in strijd was met de gemeenschapsrichtlijnen. De volgende dag verdween de post en werd het verzoek van de NGO om deze te herstellen afgewezen.
“Er was geen specifieke uitleg over wat feitelijk in strijd was met de gemeenschapsrichtlijnen, alleen een waarschuwing”, vertelde Fatus aan Mongabay. “Toen verdween de video plotseling.”
Nalar Rawat deelde op 15 oktober hetzelfde bericht op Instagram. De volgende dag werd zijn Instagram-account opgeschort.
Nadat hij met hulp van de digitale rechtenorganisatie Southeast Asia Freedom of Expression Network (SAFEnet) een beroep had ingediend bij Meta, kreeg Nalar Rawat dezelfde avond weer toegang tot zijn account.
Fatus vertelde Mongabay dat Nalar Rawat tussen 17 en 19 oktober ook te maken kreeg met een poging tot hacking van zijn Instagram-account, hoewel het onduidelijk is of de hackpogingen en de opschorting van het account verband hielden.
Nalar Rawat is niet de enige. In de afgelopen week hebben meerdere Indonesische gebruikers van sociale media, van beroemdheden tot maatschappelijke organisaties en overheidsfunctionarissen, gezegd dat hun accounts en berichten zijn beperkt of zelfs verwijderd nadat ze berichten hadden geplaatst over aanhoudende bosbranden en nevel. Verschillende zangers en vloggers hebben gezegd dat hun Instagram-accounts in de schaduw zijn gesteld nadat ze zich over de ramp hadden uitgesproken.
Geen tekenen van afname
Deze beschuldigingen komen omdat de Indonesische regering zware kritiek krijgt vanwege de aanpak van maandenlange bosbranden en nevel, die zich heeft verspreid naar de buurlanden. Volgens Nusantara Atlas is per september ongeveer 1,92 miljoen hectare land, inclusief bossen, verbrand, meer dan het dubbele van de oppervlakte in augustus.
De crisis vertoont geen tekenen van afname en veroorzaakt luchtwegaandoeningen en zelfs sterfgevallen onder lokale bewoners, waaronder kinderen en wilde dieren.
International Animal Rescue Indonesia (YIARI), een NGO die orang-oetans en andere primaten redt van bosbranden, zei dat zij ook getroffen is door contentmoderatie. Een Instagram-post over de impact van het inferno op langzame lori’s en hun leefgebied was beperkt.
De carrouselpost met acht dia’s, die op 25 september op YIARI’s @kukangku Instagram-account werd gepubliceerd en een afbeelding van een gewond dier bevat, legde uit hoe je lori’s in woonwijken kunt helpen vertragen terwijl ze uit hun leefgebied worden verdreven.
Twee weken later, op 10 oktober, ontdekte YIARI dat het bericht als ‘gevoelige inhoud’ werd beschouwd, vervaagd door Instagram en dat de soundtrack was gedempt. Op dat moment had de post bijna 16.000 likes ontvangen, aldus de NGO.
Cahya Riza, de digitale onderwijscoördinator van YIARI, zei dat andere berichten met vergelijkbare afbeeldingen niet als gevoelige inhoud werden bestempeld. Ze vroeg zich ook af waarom het gevoelige label niet eerder verscheen.
“We ontvangen ook geen verdere informatie (van Meta) over de reden waarom de inhoud werd beperkt”, vertelde Riza aan Mongabay, eraan toevoegend dat kijkers niet langer door de dia’s op mobiele telefoons konden vegen.
“We hebben ons ingespannen om positieve, educatieve inhoud te bevorderen, en we hebben natuurbehoudskwesties consequent aangepakt met behulp van een empathisch verhaal dat vermijdt de schuld bij specifieke partijen te leggen.”
Ze erkende wel dat sommige reacties op de post de regering de schuld gaven en bekritiseerden.
Toch zijn overheidsfunctionarissen niet immuun voor gerapporteerde beperkingen op sociale media. Op 9 oktober plaatste Afni Zulkifli, districtshoofd van Siak, een video waarin zij, andere functionarissen en bewoners boomzaailingen herplantden op een locatie op het Tanjung Buton Industrial Estate in Riau, dat in 2025 werd afgebrand. In de video, geüpload naar TikTok en Instagram, zei ze: “We planten hier snel bomen voordat er oliepalmen worden verbouwd op het verbrande veengebied.”
Op 20 oktober verwijderde TikTok de video, die vijf miljoen keer bekeken was, omdat deze in strijd was met de communityrichtlijnen.
Afni, die openhartig is over bosbranden, hekelde de verwijdering van haar post. “We willen relevante partijen vragen: wat is er mis met het uitnodigen van studenten en leden van de gemeenschap om samen bomen te planten op locaties die getroffen zijn door bosbranden?” schreef ze in een bijschrift op TikTok op 20 oktober. “Is de inhoud zo gevaarlijk dat deze moet worden verwijderd?”
Na Afni’s oproep aan TikTok werd de video dezelfde avond hersteld, meldde de Indonesische nieuwszender Kompas.com.
Uit berichten op sociale media en online discussies blijkt dat veel internetgebruikers vermoeden dat het ministerie van Communicatie en Digitale Zaken verantwoordelijk is voor het verwijderen en beperken van accounts en berichten die verband houden met de bosbranden of die kritiek hebben op de overheid. Er is tot nu toe geen bewijs dat de bovenstaande gevallen verband houden met enig overheidsverzoek.
Muhamad Heychael, een onderzoeker bij Remotivi, een NGO die de media monitort, zei dat de organisatie berichten had ontvangen van gebruikers dat hun berichten over bosbranden beperkt waren.
“Sommigen van hen beweerden dat hun berichten in de schaduw stonden, terwijl andere geoblocked waren, wat betekent dat de berichten niet zichtbaar zijn in Indonesië,” zei Heychael, eraan toevoegend dat Remotivi deze rapporten niet heeft geverifieerd.
De NGO zegt echter dat zij tussen 1 januari en 15 oktober 142 geverifieerde klachten heeft ontvangen van gebruikers van sociale media. Ongeveer 85% daarvan betrof moderatie in verband met verzoeken van het ministerie, terwijl de rest betrekking had op schendingen van de gemeenschapsrichtlijnen van platforms. Een groot deel van de gematigde inhoud was kritisch over president Prabowo Subianto, de regering en het parlement, evenals over protesten tegen de regering.
Heychael zei dat de gegevens suggereren dat inhoudsmoderatie plaatsvond toen de regering te maken kreeg met zware kritiek op sociale media.
Nenden Sekar Arum, uitvoerend directeur van SAFEnet, zei dat verschillende factoren kunnen leiden tot een daling van het aantal meningen wanneer mensen posten over bosbranden, waaronder schaduwverboden.
Ze riep de regering ook op om meer te doen om de vrijheid van meningsuiting te waarborgen.
“Als de regering werkelijk de vrijheid van mensen om hun mening te uiten op sociale media hooghoudt, zou ze haar standpunt kunnen gebruiken om digitale platforms te vertellen geen inhoud te schaduwen en Indonesiërs vrijuit te laten spreken over bos- en landbranden,” vertelde ze aan Mongabay. “Maar dat heeft het ministerie niet gedaan.”
SAFEnet heeft ook een soortgelijk patroon van beperkingen waargenomen met betrekking tot inhoud over de grote overstromingen op Sumatra in 2025 en protesten in augustus 2026.
“Waar we nu naar moeten kijken, is hoe we kunnen bewijzen of er pogingen zijn tot beperking, schaduwverbod, enzovoort”, zei Nenden.
Zowel Remotivi als SAFEnet hebben er bij gebruikers van sociale media op aangedrongen contact met hen op te nemen als kritische berichten over de overheid worden beperkt of verwijderd.
Minister van Communicatie en Digitale Zaken Meutya Hafid heeft de beschuldiging ontkend. Er waren “geen verwijderingen van inhoud of verwijderingsverzoeken van het ministerie om de informatie met betrekking tot bosbranden te beperken”, zei ze op 21 oktober.
Ze drong er bij gebruikers die vinden dat hun berichten ten onrechte beperkt zijn, aan om rechtstreeks een beroep te doen op de platforms en hun zorgen te melden aan het ministerie.
In reactie op de verklaring van Meutya zei Nenden, die ook als digitale minister in het schaduwkabinet van het maatschappelijk middenveld fungeert, op 23 oktober dat, hoewel de regering misschien geen directe bevelen aan sociale-mediabedrijven heeft gegeven, “we ons moeten afvragen of de bestaande regelgeving platforms ertoe aanzet de inhoud buitensporig te beperken.”
Meta en ByteDance reageerden op het moment van publicatie niet op verzoeken om commentaar.
Bannerafbeelding: Een man fietst door dikke nevel veroorzaakt door bosbranden in Palangka Raya, Centraal Kalimantan, Indonesië, op 23 oktober 2026. Afbeelding door AP Photo/Dias Gustrian.
De gezondheid van kinderen loopt gevaar in Zuid-Borneo nu El Niño de bosbranden in Indonesië intensiveert
‘Voortdurende domheid’: Indonesië ligt onder vuur vanwege de reactie op branden en nevel
Het nieuwe veengebiedagentschap van Indonesië wordt geconfronteerd met vragen over wat het anders zal doen
