Op 29 oktober 2026 erkende het Milieuprogramma van de Verenigde Naties (UNEP) het Desa’a-project, een initiatief om de Ethiopische bossen in de Grote Riftvallei te herstellen, als een vlaggenschip voor wereldherstel tijdens de VN-biodiversiteitsconferentie (CBD COP17) in Yerevan, Armenië.
“Het is bedoeld om anderen te inspireren actie te ondernemen en de natuur nieuw leven in te blazen”, vertelde Doreen Lynn Robinson, adjunct-directeur van de Ecosystems Division bij UNEP, telefonisch aan Mongabay. “Herstel brengt, als het goed wordt uitgevoerd, belanghebbenden bij elkaar omdat ze samenwerken om oplossingen te vinden voor gemeenschappelijke problemen. Wij geloven dat door erkenning te geven aan onze vlaggenschepen, ze ook enige steun krijgen. Ze zullen technische ondersteuning, monitoringondersteuning en ondersteuning op het gebied van communicatie en belangenbehartiging krijgen”, vervolgde ze.
Het initiatief, officieel het “Restoring Desa’a landscape: Bringing the Great Rift Valley Back to Life” genoemd, is gevestigd in de Tigray-regio in het noordoosten van Ethiopië, in wat bekend staat als de Afromontane bossen. Het Afromontane-ecosysteem strekt zich uit over Afrika, van het Arabische schiereiland in het zuiden langs de Rift Valley tot de Drakensbergen in het oosten, en bestaat uit drooglandbossen op hoogten boven 1.500 meter (4.900 voet). Het is de thuisbasis van de met uitsterven bedreigde Ethiopische wolf (canis simensis), gelada-aap (theropithecus gelada) en gigantische lobelia (lobelia rhynchopetalum).
Dit bos is ook belangrijk voor koolstofopslag, maar staat op het punt te verdwijnen. Aan het begin van het project in 2016 was naar schatting 74% van het Desa’a-woud in Ethiopië ‘al verdwenen’. Tegenwoordig wordt naar schatting 70% van het resterende bos als aangetast beschouwd. Degradatie van bosbedekking kan de vorming van wolken en regenval beïnvloeden, wat mogelijk kan leiden tot frequentere droogtes en voedselonzekerheid.
“De gemeenschap leeft al heel lang rond het bos en de mensen zijn voor hun overleving grotendeels afhankelijk van landbouwpraktijken”, vertelde Yemane Gebru, projectmanager van het initiatief, telefonisch aan Mongabay. “Volgens de verhalen die ons zijn doorgegeven, zijn we hier al meer dan duizend jaar. De bevolking blijft toenemen, en daarmee ook de behoefte aan meer voedsel en meer landbouwgrond. Als gevolg daarvan is het gebied boven zijn capaciteit bebouwd en is het land nu ernstig aangetast.”
Als gevolg van bosdegradatie erodeert de vruchtbare bovengrond, waardoor het land steeds minder vruchtbaar wordt. Dit heeft schadelijke gevolgen voor gemeenschappen die afhankelijk zijn van het bos voor hun water- en energievoorziening, maar ook voor het laten grazen van hun vee.
Landbouw is niet de enige oorzaak van bodemdegradatie. Ook het gebruik van hout als energiebron draagt hieraan bij, evenals de gewapende conflicten die de regio hebben geteisterd.
‘Het is in ons belang om het gebied te behouden’
De NGO WeForest lanceerde een bosherstelproject om deze problemen aan te pakken.
“Het was erg moeilijk voor ons om met de gemeenschappen samen te werken toen we begonnen, omdat ze voor hun levensonderhoud afhankelijk zijn van het bos. Dus als je aankomt en hen vertelt dat ze moeten stoppen met het kappen van bomen en hun vee uit het bos moeten halen, is dat een hele uitdaging”, herinnert Aklilu Negussie Mekuria zich, WeForest’s landendirecteur voor Ethiopië, die vanaf het begin aan het project heeft gewerkt, in een telefonisch interview met Mongabay.
Maar na maanden van overleg en discussies is de NGO er naar eigen zeggen in geslaagd om met lokale gemeenschappen samen te werken.
“We mobiliseren veel leden van de gemeenschap. Soms mobiliseren we zelfs duizenden mensen voor plant- en natuurbehoudactiviteiten. Tegenwoordig wordt het initiatief geleid door de gemeenschappen. We luisteren naar hen en zij begeleiden ons. Er is zoveel kennis binnen de gemeenschap, dus we leren ook. Elk jaar ontdekken we iets nieuws. En terwijl ze zien dat we blijven, met hen samenwerken en verbeteringen aanbrengen in de bosbedekking, vertrouwen ze ons nu”, legt Mekuria uit.
Gebru, de projectmanager, komt zelf uit Mekelle, de regionale hoofdstad, gelegen op 45 kilometer (28 mijl) van Desa’a Forest. Volgens zijn schattingen leeft bijna 56% van de bevolking van de regio onder de armoedegrens en moet rondkomen van minder dan 2 dollar per dag. Het opgeven van het gebruik van het bos betekende dus ook het opgeven van een bron van inkomsten, een probleem dat het project wil aanpakken.
“Het project bestaat uit drie hoofdcomponenten: het terugwinnen van aangetast land, het uitbreiden van het bos door de vegetatiebedekking te vergroten en het verbeteren van de levensstandaard. Deze activiteiten creëren werkgelegenheid voor de gemeenschap. Een van onze levensonderhoudsprogramma’s is bijvoorbeeld de bijenteelt. De vegetatie en het weer in Desa’a zijn geschikt voor de productie van honing, en Tigray-honing is erg duur. Omdat de bijenteelt minder arbeid en minder land vereist dan de landbouw, is dit een overwinning”, aldus Gebru.
“Het is in ons belang om het gebied te behouden. Desa’a is niet alleen een plaats waar mensen wonen; het is ook de thuisbasis van kerkbossen, enkele van de oudste christelijke locaties ter wereld”, vervolgde hij.
Volgens WeForest heeft het initiatief meer dan 23.000 hectare gedegradeerd land onder restauratie gebracht, waardoor is voorkomen dat 500.000 ton grond verloren gaat door erosie en het mogelijk is om jaarlijks 1,9 miljoen kubieke meter regenwater op te vangen, wat overeenkomt met 760 zwembaden van Olympische afmetingen.
“We voeren ook wateronderzoek uit met Mekelle University, de belangrijkste universiteit in de regio. We ontdekten hoe landschapsherstel, het planten van bomen en bosbehoud de bodeminfiltratiepercentages hebben verbeterd. We ontdekten dat het bodeminfiltratiepercentage sinds 2019 met 26% is toegenomen. Het is echt indrukwekkend. Ter vergelijking: gebieden die nog steeds aangetast zijn en geen herstel hebben ondergaan, hebben de bodeminfiltratiepercentages met 40% zien afnemen”, aldus Mekuria.
Twee jaar conflict hadden gevolgen voor het herstel
Deze resultaten zijn bijzonder indrukwekkend gezien het feit dat de regio sinds 2020 wordt getroffen door gewapende conflicten.
“Het duurde langer dan verwacht om op dit punt te komen. We vroegen gemeenschappen om bomen te planten en activiteiten uit te voeren, maar tegelijkertijd waren we bang om dat te doen vanwege luchtaanvallen of drone-aanvallen”, legt Mekuria uit.
In november 2020 lanceerde het nationale leger, na een geschil tussen de federale regering in Addis Abeba en de regionale regering van Tigray over het besluit om de verkiezingen uit te stellen, een gewapend offensief tegen de Tigrayaanse troepen, die de controle hadden overgenomen over het militaire hoofdkwartier in Mekelle, de regionale hoofdstad van Tigray. De oorsprong van het conflict wordt betwist. Het conflict escaleerde tot een burgeroorlog, die twee jaar duurde en eindigde met de totstandkoming van een fragiele vrede onder het vredesakkoord van Pretoria uit 2022.
Na twee jaar conflict was de tol zwaar: bijna de helft van de 5,7 miljoen inwoners van Tigray werd geconfronteerd met een ernstige voedselcrisis, en één op de drie kinderen onder de vijf jaar leed aan ondervoeding. “Ik was in die tijd veel in het veld, dus ik zag wat er gebeurde. Het was moeilijk voor boeren om onder die omstandigheden te werken, dus we hebben oplossingen gevonden. We werkten in kleine groepen en wisselden regelmatig van locatie”, zei Mekuria. “De meeste markten functioneerden niet meer, behalve de kleine open markten. Er was geen internet of telefoon, en er waren voortdurend brandstoftekorten. Om ons te verplaatsen gebruikten we soms fietsen of ezels, en dat lukte.”
Tegenwoordig zet WeForest zijn onderzoek voort en hoopt uiteindelijk de koolstofkredieten te kunnen verkopen die zijn gegenereerd door zijn natuurbehoudsactiviteiten.
“De schattingen voor dit specifieke initiatief en de ambitie ervan suggereren een potentiële koolstofafvang van 6 miljoen ton CO₂-equivalent over een periode van 50 jaar. Het zou een tastbaar voordeel kunnen zijn voor de planeet en de gemeenschappen”, aldus Robinson van UNEP.
Nu het gewapende conflict eind september 2026 terugkeert naar de regio, kan het werk van de NGO’s en de lokale gemeenschappen echter opnieuw worden bedreigd.
Bannerafbeelding: Een lid van de Tigrayan-gemeenschap kijkt naar een traditionele boskerk, een belangrijk centrum van het christendom in de wereld, gelegen in het Desa’a-woud in de Ethiopische Afromontane-regio, een iconisch en bedreigd gebied van biodiversiteit in Oost-Afrika. Afbeelding met dank aan © UNEP/Sosina Mengistu.
Citaat:
Abiem, I., Arellano, G., Kenfack, D., & Chapman, H. (2020). Afromontane bosdiversiteit en de rol van de overgang tussen grasland en bos in de verspreiding van boomsoorten. Diversiteit, 12(1), 30. doi: 10.3390/d12010030
Feedback: Gebruik dit formulier om een bericht te sturen naar de auteur van dit bericht. Als u een openbare reactie wilt plaatsen, kunt u dat onderaan de pagina doen.
