Meer dan een kwart van de landreptielen in de wereld is afhankelijk van rotsachtige habitats, maar toch worden deze gebieden volgens een recente studie vaak over het hoofd gezien bij natuurbehoudsinspanningen.
Voor koudbloedige hagedissen, slangen en wormhagedissen (pootloze hagedissen) bieden rotsen vaak warmte om te zonnebaden, beschutting tegen roofdieren en plekken om te jagen, te socialiseren en te broeden. Het aantal reptielsoorten wereldwijd dat rotsachtige habitats zoals kliffen, ontsluitingen of karstsystemen gebruikt, en hoe bedreigd ze zijn, blijft echter nog steeds onzeker, schrijven onderzoekers in het onderzoek.
Om deze leemte op te vullen, analyseerden de onderzoekers 9.729 terrestrische soorten die tot de orde Squamata behoren, waartoe alle hagedissen, slangen en wormhagedissen behoren.
Voor elke soort raadpleegden ze de Rode Lijst van de IUCN, die de staat van instandhouding, habitatvereisten en bedreigingen documenteert.
Uit hun analyse bleek dat 2.479 soorten, of meer dan 25% van de onderzochte soorten, rotsachtige habitats gebruiken. Hiervan waren 1.022 soorten, oftewel 10,5%, volledig afhankelijk van rotsen – dat wil zeggen dat ze bijna uitsluitend op rotsen leefden en rotsen gebruikten voor voortplanting, onderdak en om hun temperatuur te reguleren.
Van de bestudeerde soorten die rotsen gebruiken, staat bijna 30%, oftewel 676 soorten, geclassificeerd als bedreigd op de Rode Lijst van de IUCN, zo blijkt uit de studie. Soorten die volledig afhankelijk zijn van rotsachtige habitats hadden 51% meer kans ernstig bedreigd te worden dan soorten die er slechts af en toe gebruik van maken. Enkele van deze van rotsen afhankelijke, ernstig bedreigde reptielen zijn onder meer de ruwbuikgekko met ronde ogen (Cnemaspis tropidogaster), afkomstig uit de West-Ghats van India en Sri Lanka, Emirati-bladteengekko (Asaccus caudivolvulus), het enige endemische gewervelde dier van de Verenigde Arabische Emiraten, en Homonota rupicola gekko in Paraguay.
“Rotsachtige habitats lijken misschien relatief onverwoestbaar vergeleken met bossen of andere levende habitats”, schreven de onderzoekers in een artikel in The Conversation. “In werkelijkheid worden ze gemakkelijk beschadigd of vernietigd, en als ze eenmaal verloren zijn gegaan, kan het eeuwen of zelfs (millennia) duren voordat ze zijn hervormd.”
De onderzoekers merken in het artikel op dat sommige rotsachtige habitats incidenteel worden beschermd omdat ze in ruig terrein vallen dat wordt bedekt door beschermde gebieden. Rotsachtige habitats op zichzelf worden echter ‘zelden formeel beschermd of op zichzelf beheerd’.
Mijnbouw, steengroeven en het verzamelen en verpletteren van rotsen beschadigen rotsachtige gebieden rechtstreeks, terwijl indirecte bedreigingen zoals invasieve soorten en ongepaste verbrandingspatronen ook de soorten treffen die ervan afhankelijk zijn, voegen de onderzoekers eraan toe.
Bijvoorbeeld de Delhi-rotsgekko (Cyrtopodion aravallensis) in India, dat als kwetsbaar wordt aangemerkt, wordt bedreigd door mijnbouw en steengroeven, terwijl het verzamelen van stenen voor de woningbouw een bedreiging vormt voor de ernstig bedreigde Homonota rupicola gekko in Paraguay. In de VAE leeft de ernstig bedreigde Emirati-bladteengekko op een enkele geïsoleerde rots die wordt bedreigd door ontwikkeling, schrijven de onderzoekers.
“(R)ocky gebieden worden vaak ondergewaardeerd als leefgebied en worden zelden beschermd of beheerd”, schrijven de onderzoekers in The Conversation. “Als gevolg daarvan weten wetenschappers niet hoe snel deze habitats verdwijnen. Zonder meer erkenning en actie lopen we het risico zowel deze habitats als de soorten die ervan afhankelijk zijn kwijt te raken.”
Bannerafbeelding: De ernstig bedreigde ruwbuikgekko met ronde ogen (Cnemaspis tropidogaster). Afbeelding via iNaturalist © Sanjaya Kanishka (CC BY-NC 4.0).



