Na maanden van kritisch onderzoek hebben de Filipijnen de deuren gesloten voor elektronisch afval uit de Verenigde Staten, waarmee voorlopig een einde komt aan een stroom transporten die milieugroeperingen sinds maart 2025 hebben gevolgd.
Deze stap markeert de duidelijkste reactie van de regering tot nu toe op de controverse over vermoedelijke Amerikaanse e-waste-transporten die de Filippijnen binnenkomen via de vrijhaven van Subic Bay, waarbij milieugroeperingen zich afvragen of ladingen op de juiste manier worden gescreend en gereguleerd.
Het ministerie van Milieu en Natuurlijke Hulpbronnen (DENR) vertelde Mongabay op 12 oktober dat de beperking geen nieuw Amerikaans specifiek verbod is. In plaats daarvan zal het beleid, dat op 22 september publiekelijk werd aangekondigd, ervoor zorgen dat douanebeambten de bestaande regels onder het Verdrag van Bazel zullen handhaven.
De conventie, een internationaal verdrag dat grensoverschrijdende afvaltransporten regelt, verbiedt de import van elektronisch afval uit de vijf landen die geen partij zijn bij het verdrag – inclusief de Verenigde Staten.
Michael Drake Matias, hoofd van het Environmental Management Bureau van DENR, zei dat de douane niet meer toestaat dat afvaltransporten uit alle niet-partijlanden in Filippijnse havens worden gelost.
Douanevrije zones?
Het blijft onduidelijk of de versterkte beperking een breder handhavingsprobleem oplost dat is ontstaan door een uitspraak van de rechtbank in Manilla uit 2025 die de normale controles vóór verzending in de vrijhaven van Subic Bay verstoorde.
De zaak begon in 2024, toen het douanebureau zendingen vasthield van drie recyclingbedrijven die actief waren in Subic, een voormalige Amerikaanse marinebasis die een belangrijke Filippijnse industriële haven werd. Op grond van een administratief bevel van DENR moest elke zending geïmporteerd recyclebaar materiaal worden gedekt door een invoervergunning afgegeven door de milieuautoriteiten voordat deze kon worden verzonden. De douane heeft de lading in beslag genomen nadat de drie bedrijven er niet in waren geslaagd de vereiste invoerdocumenten veilig te stellen.
De bedrijven hebben de inbeslagnames aangevochten en de regionale rechtbank van Manila heeft in april 2025 in hun voordeel beslist.
Volgens de uitspraak ligt de vrijhaven van Subic Bay buiten de jurisdictie van de douane, wat betekende dat de instantie niet bevoegd was om de zendingen daar in beslag te nemen. De rechtbank verklaarde ook een bepaling in het administratieve bevel van DENR ongrondwettelijk die voorafgaande goedkeuring bij invoer voor de zendingen vereiste.
Het verzoek tot heroverweging van de regering werd afgewezen en de zaak is nu aanhangig bij het Hof van Beroep. Maar terwijl de juridische strijd voortduurt, zei de DENR dat de uitspraak van de rechtbank de manier veranderde waarop toezichthouders toezicht houden op zendingen die Subic binnenkomen.
De versterkte beperking op de import van elektronisch afval uit de VS lost de zaak niet volledig op, aldus de DENR, en merkt op dat importeurs nog steeds een beroep kunnen doen op de uitspraak van de rechtbank van april 2025 om de inspanningen van de overheid aan te vechten om te voorkomen dat ongereguleerde afgedankte elektronica Filipijnse bodem binnenkomt.
Bovendien zijn de DENR en de douane sinds de uitspraak van 2025 niet in staat geweest om zendingen te screenen voordat ze Subic binnenkomen, waardoor toezichthouders meer afhankelijk zijn van waarschuwingen van waakhondgroepen en andere externe bronnen om verdachte vracht op te sporen. “Met informatie vooraf kunnen we gemakkelijk monitoringactiviteiten voorbereiden en uitvoeren”, vertelde Martin Jose Despi van het Environmental Management Bureau van DENR in de regio Centraal Luzon aan Mongabay. “Dat is nu de grootste moeilijkheid.
‘Komen er op dit moment, op dit moment, bepaalde zendingen binnen?’ zei Despi. “Dat is iets dat we niet weten.”
Een vrijhavenprobleem voorbij Subic
Subic is niet de eerste vrijhandelszone in Zuidoost-Azië die zorgen uit over de controle op elektronisch afval. Het Bureau voor Drugs en Misdaad van de Verenigde Naties (UNODC) documenteerde al in 2013 hoe smokkelaars van elektronisch afval de Indonesische vrijhandelszone Batam gebruikten om confiscatie te voorkomen. Meer dan tien jaar later bleek uit een gezamenlijke studie van het UNODC en het Milieuprogramma van de Verenigde Naties dat Zuidoost-Azië nog steeds een doelwit is voor illegale afvaltransporten, waarbij zwakke traceerbaarheid en beperkte handhavingscapaciteit als aanhoudende kwetsbaarheden worden genoemd.
Volgens het UNODC kunnen vrijhandelszones en speciale economische zones kwetsbaar worden in situaties waarin grote handelsvolumes, complexe logistiek en gefragmenteerd toezicht het vermogen van de autoriteiten om zendingen te volgen beperken.
“Waar er lacunes of onzekerheden zijn met betrekking tot toezichtsverantwoordelijkheden, kunnen criminele actoren proberen deze uit te buiten”, vertelt Ioana Cotutiu, het UNODC-knooppunt voor afvalcriminaliteit voor Zuidoost-Azië, aan Mongabay.
Voor Jim Puckett, oprichter van het Basel Action Network (BAN), een in de VS gevestigde waakhondgroep die toezicht houdt op de internationale handel in gevaarlijk afval, zou de Subic-zaak gevolgen kunnen hebben tot ver buiten de Filipijnen.
“Het meest angstaanjagende voor ons is een precedent waarin een vrijhandelszone zal worden gebruikt als excuus om het internationaal recht te omzeilen”, zegt hij tegen Mongabay.
Sinds maart 2025 volgt BAN vermoedelijke zendingen van elektronisch afval naar Subic via een monitoringcampagne met behulp van handelsgegevens en GPS-trackers die in afgedankte elektronica in de VS zijn geplaatst.
BAN zei dat sommige van die volgapparatuur bij recyclingfaciliteiten in de vrijhaven van Subic Bay terechtkwamen.
In juni 2026 zei de groep dat ze 234 containers met vermoedelijk e-waste van het Amerikaanse BAN had gemarkeerd en later 184 extra containers ontdekte die tussen augustus en september zouden arriveren.
De kwestie lokte een bredere reactie uit. BAN sloot zich aan bij milieugroeperingen in de Filippijnen en in de hele regio om op te roepen tot een einde aan de verzending van elektronisch afval uit de VS, en waarschuwde ervoor de Filippijnen niet te veranderen in een “stortplaats” voor buitenlands afval. Drie wetgevers vroegen intussen om een onderzoek van het Congres.
Een kijkje in de recyclingindustrie van Subic
De Subic Bay Metropolitan Authority (SBMA) kadert de controverse op een andere manier. Ambtenaren zeggen dat de afgedankte elektronica die Subic binnenkomt niet alleen maar afval is, maar materialen met herstelbare waarde. Recyclers ontmantelen geïmporteerde restjes om koper, aluminium en vergulde componenten eruit te halen voor hergebruik of export.
Ambtenaren van de SBMA beschouwen de recyclingindustrie als onderdeel van een bredere circulaire economie, met het argument dat het terugwinnen van metalen uit elektronisch afval de behoefte aan nieuwe winning van mineralen kan verminderen.
Er zijn momenteel 13 actieve recyclers van elektronisch afval in Subic, en ambtenaren schatten dat de sector ongeveer 6.000 banen ondersteunt. Stafchef van de SBMA, Von Rodriguez, zei dat het agentschap de plicht heeft om bedrijven te ondersteunen en te beschermen die in de vrijhaven hebben geïnvesteerd en het evaluatieproces hebben doorstaan. Hij zei dat het nalaten dit te doen het vertrouwen van beleggers in Subic zou kunnen aantasten.
Ambtenaren zeiden ook dat de recycling van elektronisch afval in de vrijhaven sterk gereguleerd is, waarbij elke zending wordt getest en gevolgd, van verwerking tot verwijdering. “Wij verklaren categorisch dat er geen sprake is van het dumpen van giftige of gevaarlijke materialen in Subic Bay”, zei SBMA-adjunct-bestuurder Amethya Dela Llana.
Milieuautoriteiten zeiden echter dat hun eigen inspecties overtredingen bij sommige recyclers hebben aangetroffen. Matias zei dat er kennisgevingen waren gedaan vanwege negatieve bevindingen, maar hij weigerde de bedrijven of de overtredingen te specificeren zolang de zaken nog lopen.
De SBMA is ook van plan de industrie uit te breiden door smeltbedrijven in Subic te verwelkomen. Maar de DENR zei dat het de stap niet zou steunen zolang hangende problemen onopgelost blijven.
De Pax Silica-verbinding
De controverse over e-waste in de VS ontstaat nu Subic een grotere rol gaat spelen in de industriële strategie van de Filipijnen.
In augustus werd de haven van Subic Bay aangewezen als de ‘geprefereerde maritieme toegangspoort’ voor Pax Silica, een door de VS geleid initiatief dat in december 2025 werd gelanceerd en tot doel had de toeleveringsketens voor halfgeleiders, kunstmatige intelligentie en kritieke mineralen veilig te stellen die niet afhankelijk zijn van China’s dominantie van de sector. Dit betekent dat de vrijhaven zal dienen als het belangrijkste portaal voor het verplaatsen van materialen in en uit Pax Silica’s eerste fysieke hub in New Clark City (NCC), ongeveer 100 kilometer (60 mijl) van Subic.
De voorgestelde 1.619 hectare grote AI-hub wordt ontwikkeld om halfgeleider- en geavanceerde productiefaciliteiten te huisvesten, waarbij overheidsfunctionarissen het beschouwen als een kans voor de Filippijnen om over te stappen naar waardevollere delen van de technologische toeleveringsketen. De locatie bevindt zich binnen de Luzon Economic Corridor, gelanceerd door de Filippijnen, de VS en Japan om Subic Bay, Clark, Metro Manila en Batangas met elkaar te verbinden door middel van verbeterde logistiek, infrastructuur en investeringen.
Lokale milieugroeperingen zoals BAN Toxics hebben hun bezorgdheid geuit dat Pax Silica de toestroom van e-waste-import naar het land zou kunnen aanmoedigen onder het mom van kritieke terugwinning van mineralen of ‘stedelijke mijnbouw’, wat de druk op gemeenschappen en het milieu nog verder zou vergroten.
Maar Matias zei dat de DENR nog niet kan zeggen of Pax Silica de vraag naar geïmporteerd e-waste zou vergroten. Hij zei dat het departement beter gepositioneerd zou zijn om de gevolgen voor het milieu te beoordelen zodra specifieke projecten milieuvergunningen van het ministerie zouden verkrijgen.
Milieugroeperingen dringen er nu bij de regering op aan om de Pax Silica-overeenkomsten openbaar te maken en het project te onderwerpen aan een onafhankelijke milieu- en sociale beoordeling. Ze roepen ook op tot strengere waarborgen, transparant toezicht, bedrijfsverantwoordelijkheid en een grotere rol voor de getroffen gemeenschappen.
“E-waste is niet alleen een bron van mineralen. Het bevat giftige stoffen die de lucht, het water en de bodem vervuilen en de gezondheid van omliggende gemeenschappen bedreigen”, zegt Mayang Azurin van GAIA Asia Pacific, een regionaal milieunetwerk dat zich bezighoudt met afval en vervuiling. “Wij weigeren onze gezondheid, het milieu en onze soevereiniteit in te ruilen voor een plaats onderaan de mondiale toeleveringsketen.”
Kunnen de Filipijnen de leemte op het gebied van handhaving dichten?
Pax Silica en de Luzon Economic Corridor kunnen Subic transformeren als toegangspoort voor de industrieën van de toekomst. De onmiddellijke test is echter of toezichthouders kunnen controleren wat de vrijhaven binnenkomt.
Hoewel het stopzetten van de Amerikaanse zendingen het directe probleem oploste, heeft het de controles vóór verzending niet hersteld die de autoriteiten uitoefenden voordat deze door de uitspraak van de rechtbank werden verstoord. Regelgevers zijn nog steeds afhankelijk van waarschuwingen van buitenaf om te weten wat er naar Subic gaat, en milieugroeperingen zeggen dat er mogelijk een nieuwe wet nodig is om de situatie op te lossen.
“Het één voor één achtervolgen van containers is een verliezend spel”, aldus de EcoWaste Coalition. “Om onze grenzen permanent te beveiligen, hebben we een juridisch schild nodig. We moeten de mazen in de regelgeving dichten waar deze afvalhandelaren gebruik van maken.”
Een voorgestelde wijziging van de Filipijnse wet op gevaarlijk afval is nog in behandeling bij het Congres.
BAN Toxics verwelkomde de laatste ontwikkeling ondertussen als “een belangrijke mijlpaal”, maar zei dat de regering nog steeds moet bepalen hoe de import überhaupt binnenkwam, en welke milieuschade ze mogelijk hebben veroorzaakt.
Bannerafbeelding: Een man draagt een afgedankt televisietoestel bij zich dat hij in Tondo, Manilla, heeft gekocht. Afbeelding © Greenpeace.
Het geplande Amerikaanse technologiecentrum op de Filipijnen kreeg te maken met zorgen over het milieu en inheemse gronden
Het digitale kerkhof: wordt Bangladesh de achterdeur van China voor elektronisch afval?
FEEDBACK: Gebruik dit formulier om een bericht te sturen naar de redacteur die verantwoordelijk is voor dit verhaal. Als u een openbare reactie wilt plaatsen, kunt u dat onderaan de pagina doen.
