PUNE, India – Op een rustige zaterdagochtend, weg van de gebruikelijke stedelijke drukte van Pune, verzamelen burgers zich in de Madhavrao Scindia Garden langs de oevers van de rivier de Mula. Op het water navigeren twee vissers rustig met hun boot rond een dicht bosgebied aan de andere kant van de rivier; de verkoelende schaduw en de fluitende vogels voelen als een natuurlijk alarm waar je elke dag naar zou willen luisteren.
Een dergelijke omgeving wordt steeds zeldzamer in een bruisende metropool als Pune, waar de bevolking wordt geschat op 7,9 miljoen mensen. Toch arriveren deze vrijwilligers elk weekend uitgerust met meetlinten, smartphones en een grote nieuwsgierigheid om de bomen in de oeverzones van de stad te verkennen en te documenteren. Op deze specifieke zaterdag bezoekt een groep van zeven een stadspark langs een rivieroever, waar bomen hoog tegen de hemel staan.
De vrijwilligers behoren tot Pune River Revival, een basisbeweging die is ontstaan als reactie op het Pune Riverfront Development Project, een groot stedelijk herontwikkelingsplan langs de Mula-Mutha rivieren gericht op het creëren van promenades, recreatieruimtes en infrastructuur langs de rivieroevers. De totale geschatte kosten van het project bedragen ongeveer 4.727 crore roepies (ongeveer $ 500 miljoen).
“We zijn in 2024 begonnen met het systematisch organiseren van het in kaart brengen van bomen”, legt Raghunandan Patil uit, een vrijwilliger bij de groep. “Hoewel onze vrijwilligers voorheen handmatig bomen in kaart brachten, was de groep destijds niet goed op de hoogte van de technische details over hoe je een boom correct in kaart moest brengen en hoe je gedegen documentatie kon creëren.” Patil voegt eraan toe dat ze nu een burgerwetenschappelijke app gebruiken genaamd iNaturalist, waarmee ze met een klik van hun vingertoppen bomen in kaart kunnen brengen, allemaal gemakkelijk toegankelijk en gedocumenteerd in specifieke projecten die in de app aanwezig zijn.
Aanstaande zaterdag brengen de vrijwilligers binnen de app bomen in kaart in het kader van het burgerwetenschapsproject Mutha River biodiversiteit.
Om de grond efficiënt te bestrijken, splitsten de vrijwilligers zich op langs toegewezen stukken van de rivieroever. Iedereen werkt aan één kant en voert gedetailleerde observaties rechtstreeks in iNaturalist in. Het in kaart brengen van de bomen eindigt niet alleen als een weekendhobby, maar gaat veel verder en dient als bewijsmateriaal dat activisten en milieudeskundigen helpt wanneer zich problemen en vragen voordoen. Raghunandan herinnert zich een recent incident waarbij 529 bomen werden geveld langs Ganeshkhind Road in Pune. “Onze belangrijkste focus bij het in kaart brengen van bomen is het beschermen van de oeverzones in de stad, maar op verzoek van burgers hebben we binnen een maand meer dan 500 bomen in kaart gebracht om bewijsmateriaal te verzamelen”, zegt Raghunandan.
Volgens berichten in de media zijn door burgers 53 soorten bomen in het gebied in kaart gebracht, waaronder banyan, Chinese banyan (Ficus microcarpa), huilende vijgenbomen (Ficus benjamina) en gele vlambomen (Peltophorum pterocarpum).
Ananya Gandhi, een 24-jarige inwoner van Pune die al twee jaar de oeverzones van de stad in kaart brengt, opent de app en begint met het loggen van een foto van een volwassen jackfruitboom (Artocarpus heterophyllus). Ze schat de hoogte, meet de stamomtrek met behulp van een meetlint, berekent de omtrek en uploadt het gegevenspunt naar de projectkaart.
“Omdat ik mijn hele leven in Pune heb gewoond, heb ik gezien hoe drastisch de stad is veranderd”, zegt Gandhi. “Het was anders toen ik een kind was, maar nu is er zoveel vervuiling en hitte.”
“In de loop der jaren heeft de stad zijn charme verloren. De stad die bekend staat om haar vredige, langzame, zachte en koele leven is gevuld met stof en luchtvervuiling waardoor het erg moeilijk is om te ademen. De temperaturen zijn gestegen als gevolg van ontbossing”, voegt ze eraan toe. Volgens het monitoringplatform Global Forest Watch verloor Pune alleen al in 2025 40 hectare (ongeveer 100 acres) natuurlijk bos.
Gandhi zal binnenkort naar Zweden verhuizen om hogere studies te volgen, maar zij beschouwt dit vrijwilligerswerk als een betekenisvolle bijdrage aan haar thuisstad en is van plan actief te blijven in soortgelijke milieu-initiatieven in het buitenland.
Gegevens omzetten in behoudsbewijs
Wat begon als een informele poging om het kappen van bomen voor de infrastructuur aan de rivierkant te voorkomen, is uitgegroeid tot een gestructureerd initiatief voor het verzamelen van bewijsmateriaal voor de biodiversiteit van Pune. Volgens Raghunandan dient het documenteren van deze bomen verschillende doeleinden.
“Persoonlijk wil ik het milieu beschermen, maar zonder deze gegevens kunnen we niet eens bevatten hoeveel schade er al is aangericht. Dus voor elke natuurliefhebber geeft dit een idee van wat er nog te redden valt. Daarnaast levert het in kaart brengen van bomen bewijsmateriaal dat aan de overheid of autoriteiten kan worden gepresenteerd bij het pleiten voor duurzame alternatieven.”
Ashok D. Ghorpade, gezamenlijk gemeentecommissaris en hoofdtuininspecteur van Pune Municipal Corporation, legt uit dat PMC regelmatig boomtellingen uitvoert in overeenstemming met een stadsbeschermingswet van de staat Maharashtra die dateert uit 1975. Dit gebeurt elke vijf jaar, met behulp van GIS en andere moderne technologieën. Burgerkarteringsprojecten vormen een aanvulling op de gegevens van de overheid.
“Het proces omvat het op veldniveau inventariseren en geotagging van individuele bomen, het vastleggen van relevante kenmerken zoals soort, stamomtrek, hoogte, geografische coördinaten en foto’s, en het compileren van de verzamelde informatie in een op GIS gebaseerde digitale database”, zegt Ghorpade.
De bomentelling van de overheid is in het verleden echter bekritiseerd door milieuactivisten en experts omdat er lacunes en inconsistenties in zitten.
Terwijl overheidsinstanties deze officiële tellingen uitvoeren, “zijn door burgers gegenereerde boomgegevens welkom als aanvullende informatie tijdens het bomentellingsproces”, legt Ghorpade uit.
“Informatie ingediend door burgers, milieuorganisaties en andere belanghebbenden kan in aanmerking komen voor opname in de officiële bomentellingsdatabase, onder voorbehoud van validatie en verificatie door de door PMC aangewezen instantie en in overeenstemming met de voorgeschreven procedures en technische normen.”
Het documenteren van een heilig bos
Raghunandan wijst op de Ram-Mula Devrai, een heilig bos gelegen aan de samenvloeiing van de rivieren Ram en Mula, als een belangrijk voorbeeld van hoe burgergegevens de uitkomsten kunnen veranderen.
Een devrai staat bekend als een heilig stukje bos dat traditioneel wordt beschermd door lokale gemeenschappen, omdat wordt aangenomen dat het de thuisbasis is van een dorpsgod. Uit officiële rapporten blijkt dat dit gebied de thuisbasis is van 1.000 erfgoedbomen, minstens 450 soorten flora en fauna en 160 vogelsoorten, waaronder beschermde wilde dieren zoals de Bengaalse monitor (Varanus bengalensis) en geblokte kielbackslang (Fowlea piscator). Satellietbeelden, nestregistraties en tempeldocumentatie bevestigen verder de ecologische en culturele waarde van het bos.
“We hebben de Ram-Mula Devrai gedocumenteerd om de ecologische waarde ervan onder de aandacht te brengen bij zowel het publiek als de lokale autoriteiten, in plaats van de bomen te laten kappen”, merkt Raghunandan op. “We organiseerden vlinderwandelingen, insectenwandelingen, wedstrijden om bomen te schilderen en andere duurzame activiteiten. We gaven de overheid als alternatief dat het gebied duurzaam gecommercialiseerd kon worden in plaats van het bos te kappen. Als gevolg daarvan loopt dat stuk nu een veel lager risico op zware ontwikkeling.”
Toenemende participatie van wereldburgers in het behoud van bomen
De gemeenschapsgerichte natuurbeschermingsstrategie van Pune weerspiegelt een bredere mondiale trend. In Hyderabad, India, heeft de Save KBR Park-campagne onlangs een geotagged kaart van 672 bomen vrijgegeven om vitale stedelijke bosbedekking te beschermen tegen wegenuitbreidingsprojecten. In de Verenigde Staten mobiliseren door studenten geleide initiatieven zoals Winchester’s boombehoudsonderzoek in de staat Massachusetts inwoners om lokale boomkruinen te documenteren. Ondertussen laten platforms zoals het Britse Treezilla zien hoe crowdsourced burgergegevens een enorme, open toegankelijke kaart van stedelijke bomen kunnen creëren om de voordelen van ecosystemen te kwantificeren en de klimaatbestendigheid te ondersteunen.
Uit onderzoek blijkt dat deze inspanningen effectief zijn. In een onderzoek uit 2017 waarin door vrijwilligers verzamelde boomgegevens werden vergeleken met beoordelingen door deskundigen in vier steden in de VS en Zweden, kwamen de vrijwilligers voor 90% overeen met de experts wat betreft locatietype, landgebruik, afsterving en identificatie van geslachten. Binnen de juiste geslachten registreerden de deelnemers voor 84,8% van de bomen soorten die consistent waren met die van experts, hoewel de nauwkeurigheid varieerde afhankelijk van het soort verzamelde gegevens. De onderzoekers adviseerden kwaliteitscontroles en eenvoudigere methoden voor bepaalde metingen om de betrouwbaarheid te verbeteren.
Naast de beleidswaarde biedt het in kaart brengen van bomen vrijwilligers ook momenten van onverwachte, praktische ontdekkingen. Vivek Lanjawa, een student die regelmatig meegaat op weekendritten in Pune, raakt gefascineerd door een natuurlijke kauwgom die hij tijdens een karteringssessie uit een schorsnaad ziet sijpelen. Hij identificeert het later als sap van a Moringa oleifera (drumstick)boom, een snelgroeiende, droogteresistente soort.
Na twee uur verzamelt de groep zich op de oever van de Mula voor een foto. Voordat ze weer de stad in gaan, delen de vrijwilligers warme kopjes thee, terwijl ze al vooruitlopen op het volgende stuk rivieroever dat ze het volgende weekend kunnen verkennen.
Bannerafbeelding: Een groep vrijwilligers loopt naar een gebied waar bomen in kaart worden gebracht. Afbeelding door Stephin Thomas.
Citaat:
Roman, LA, Scharenbroch, BC, Östberg, JP, Mueller, LS, Henning, JG, Koeser, AK, … Jordan, RC (2017). Gegevenskwaliteit in burgerwetenschappelijke stedelijke boominventarissen. Stedelijke bosbouw en stedelijke vergroening, 22124-135. doi:10.1016/j.ufug.2017.02.001
