POLEN — Woud van Białowieża. Het Białowieża-woud, een van de laatst overgebleven oerbossen van Europa, ligt op de grens tussen Polen en Wit-Rusland. De wetlands en eeuwenoude bomen ondersteunen een duizelingwekkend scala aan leven, maar tientallen jaren van drainage, droogte en fragmentatie hebben het ecosysteem onder druk gezet.
Nu staat het voor een nieuwe uitdaging. Terwijl de dreiging vanuit Rusland en zijn bondgenoot Wit-Rusland toeneemt, versterkt Polen zijn oostgrens via een project dat het Oostschild wordt genoemd. In de regio zijn nieuwe militaire vestingwerken en infrastructuur gepland om de bestaande grensveiligheid te versterken. Wetenschappers waarschuwen dat verdere ontwikkeling in en rond het bos verwoestend kan zijn voor het ecosysteem. Ze hebben echter een alternatief voorgesteld: het bos, de wetlands en rivieren in hun natuurlijke staat herstellen. Het resulterende landschap, dicht met bomen en drassig van water, biedt niet alleen een belangrijke habitat, maar kan ook praktisch ondoordringbaar zijn voor zware voertuigen en grondtroepen. Sommigen noemen deze strategie ‘oorlogswilden’, waarbij herstelde natuurlijke landschappen worden gebruikt als onderdeel van de militaire strategie.
Het idee heeft ingang gevonden binnen het Poolse leger, dat de strategische waarde van natuurlijke barrières erkent en inspanningen steunt om delen van het bos te herstellen. Maar het erkennen van de defensieve waarde van de natuur is gemakkelijker dan het herstellen ervan. Honderden kilometers aan afwateringssloten voeren nog steeds water weg van het bos, terwijl wegen gemakkelijke routes bieden door terrein dat anders een natuurlijke barrière zou kunnen vormen. Natuurbeschermers zeggen dat grootschalig herstel coördinatie, financiering en politieke wil vereist, maar geloven dat dit ook de beste kans op overleving van het bos op de lange termijn kan zijn.
Het videoteam van Mongabay wil vragen en onderwerpen behandelen die er toe doen aan jou. Zijn er inspirerende mensen, urgente kwesties of lokale verhalen die u graag door ons wilt laten bespreken? Wij willen van u horen. Maak deel uit van ons rapportageproces:neem hier contact met ons op!
Bannerafbeelding: een collage met een Poolse soldaat en het bos van Białowieża.
Opmerking: transcripties worden door machines en mensen gegenereerd en lichtjes aangepast voor nauwkeurigheid. Ze kunnen fouten bevatten.
Misschien niet filmen? Wij hebben geen vergunning nodig. Wat bedoel je? De militairen weten vaak niet wat wel en niet mag.
Jarenlange oplopende spanningen met Wit-Rusland, de nauwste bondgenoot van Rusland, hebben de oostgrens van Polen in een zwaar gemilitariseerde grens veranderd. Maar die grens loopt door het Białowieża-woud, een van de laatste oerbossen van Europa, waar tientallen jaren van drainage, droogte en fragmentatie het ecosysteem al tot het uiterste hebben gedreven. We zullen altijd elke centimeter van Polen verdedigen.
Sinds Rusland Oekraïne is binnengevallen, heeft Polen zijn defensieve plannen verder versneld en in 2024 het Oostschild gelanceerd, een uitgebreid netwerk van vestingwerken en bewakingssystemen langs de oostgrens. Het implementeren van een dergelijk plan in plaatsen als het Białowieża-woud zou absolute vernietiging betekenen. We zouden dit gebied moeten ontbossen, bunkers, mijnenvelden en antitankgrachten aanleggen en dat zou een ramp zijn voor de hele natuur hier.
Wij hebben besloten een andere aanpak voor te stellen. Dit soort plekken zijn heel belangrijk, want een tank kan er niet doorheen. Dus als we een aanval van die kant verwachten, moeten we dit soort omgeving hier behouden.
Michal en andere Poolse wetenschappers stelden een groen schild voor, waarbij waar mogelijk bossen, rivieren en wetlands als verdedigingsbarrière werden gebruikt. Dit overstromingswater bestrijkt een groot gebied, met daarachter een bos, dus het is een ideale barrière. Dit is van cruciaal belang, omdat we op 1500 meter afstand de Pools-Wit-Russische grens hebben.
Tot verbazing van de wetenschappers omarmde het Ministerie van Defensie het idee en nam het ecologisch herstel op in zijn defensiestrategie. Ons standpunt, als leger, is dat de bouw van het ‘Oostschild’ en milieubescherming hand in hand kunnen gaan. Oekraïne heeft actie ondernomen om een gebied onder water te zetten om te voorkomen dat Russische troepen er toegang toe krijgen.
Het landschap kan weerstand bieden. En we zouden idioten zijn als we daar geen misbruik van zouden maken. We staan voor een kaart en geven aan het ministerie van Klimaat en Milieu aan dat we hier moerassen willen hebben.
Dit staat bekend als oorlogswilden, waarbij de natuur als een vorm van verdediging wordt gebruikt. In een verrassende alliantie geloven generaals en natuurbeschermers dat het herstel van wetlands en bossen zou kunnen helpen de grenzen van Polen te verdedigen en het eeuwenoude bos een kans te geven om te vechten. Twee jaar na het voorstel van de wetenschapper maakten de autoriteiten een aankondiging.
Samen met het ministerie van Milieu zijn we erin geslaagd ruim 120 miljoen dollar uit EU-fondsen te halen. Tot nu toe gaan de zaken heel langzaam. We horen vooral verklaringen, en er gebeurt niet veel op het terrein.
We hebben vanaf het begin geprobeerd andere ministeries erbij te betrekken. Opnieuw verwilderen is tijdrovend. Er is echter welwillendheid bij alle betrokkenen.
Het leger, het ministerie van Klimaat en Milieu en NGO’s. Voorlopig zijn de meeste inspanningen voor het opnieuw verwilderen afkomstig van natuurbehoudsgroepen en vrijwilligers. Bovenal moet de uitstroom van water via afwateringssloten onmiddellijk worden gestopt.
Dit dichte netwerk van sloten is in de loop van tientallen jaren aangelegd om dit gebied voor economische doeleinden te gebruiken. Sommige rivieren in het bos zijn ook kunstmatig rechtgetrokken, en dit alles zorgt ervoor dat water sneller uit het gebied stroomt. Al deze factoren hebben ertoe geleid dat moerassen die 30, 40 of 50 jaar geleden ontoegankelijk waren, nu nog bewandeld kunnen worden.
Maar de wetlands die een oprukkend leger zouden kunnen vertragen, zijn ook essentieel voor het voortbestaan van het bos. Als de grondwaterstanden blijven dalen, zullen deze moerasbosecosystemen, elzenbossen, sparrenbossen of moerasbossen ophouden te bestaan. Sommige soorten zullen eenvoudigweg beginnen te verdwijnen.
Er is geen spoor van modder. Hoewel ver van de grens, biedt dit waterretentieproject een glimp van wat oorlogszucht zou kunnen betekenen voor de toekomst van Białowieża. Het water staat 28 cm onder de drempel.
Dat is funest voor de lente. We willen zoveel mogelijk water vasthouden in het bos. We willen rivieren opnieuw beplanten.
Vertraag namelijk de loop van de rivier door oude meanders weer met de rivierbedding te verbinden. We hebben het herstel van de rivier in de open plek van Białowieża al voltooid. We hebben 10 meanders van de oude rivier nagebootst door dammen op dit kanaal te bouwen en oxbowmeren uit te graven.
Onze waterverhuurprojecten helpen de verdediging van ons land. We weten dat de natuur niet altijd op de eerste plaats komt, maar we hebben zo’n waardevol UNESCO-gebied, dus daar moeten we goed voor zorgen. Wetenschappers en het leger zijn het er misschien over eens dat een nat, dicht bos een krachtige natuurlijke barrière kan zijn, maar Białowieża heeft nog een ander probleem.
Om deze twee effecten te laten werken, kunnen we geen dicht netwerk van wegen hebben. Er ligt ongeveer 2000 km aan wegen die door het bos lopen en de regionale autoriteiten zijn nu een oude aan het verbreden. Dit is verbazingwekkend. Als we denken aan de nationale veiligheid, het beveiligen van de grenzen, het gebruiken van de natuur om de nationale veiligheid te verbeteren, dan is de aanleg van deze weg iets ongelooflijks.
Deze weg brengt je naar de grens. Voor Michal is de vraag niet langer of de natuur de Poolse grens kan verdedigen, maar of er genoeg tijd en wil is om haar dat te laten doen. Ik hoop dat het een kwestie is van dat de staat wat langzamer beweegt, omdat hij wordt beperkt door wetgevingsprocedures.
Er zijn drastische maatregelen nodig, zowel qua omvang als qua tempo. Het is niet zo dat we nog eens vijf jaar kunnen nadenken. Omdat de geopolitieke situatie zeer onzeker is, zeer onstabiel.
