CANBERRA – Wereldkangoeroedag, op 24 oktober, viert een van de nationale symbolen van Australië en de speciale plaats van de macropode in de omgeving en de First Nations-cultuur van het land. In 2026, nu ‘super El Niño’ over de hele wereld grote schade aanricht, is het een goed moment om na te denken over de manier waarop de klimaatverandering de iconische dieren van het land heeft beïnvloed.
Er leven tientallen soorten – 59 om precies te zijn – die behoren tot de superfamilie macropodoidea (wat grootvoetige betekent) in Australië.
De vier belangrijkste soorten zijn de rode kangoeroe (Osphranter rufus), wat de grootste is; de westelijke grijze kangoeroe (Macropus fuliginosus); de oostelijke grijze kangoeroe (Macropus giganteus); de antilopekangoeroe (Osphranter antilopinus).
Deze kangoeroesoorten zijn overvloedig aanwezig in Australië, met een totale populatie die naar schatting tussen de 30 miljoen en 50 miljoen bedraagt, afhankelijk van de droogte- en regenvalcycli. Hun aantallen worden zo hoog geacht dat regeringen op staatsniveau controversiële ruimingsprogramma’s hebben ingevoerd om de bevolking terug te dringen.
Minder bekende soorten zijn onder meer de kleinste macropodensoort ter wereld: de muskusrat-kangoeroe (Hypsiprymnodon moschatus), met een doorgaans gewicht van slechts 500 gram (1,1 pond); de ernstig bedreigde Gilbert’s poteroo (Potoreuze gilbertii); en de enige twee soorten boomkangoeroe in Australië, de boomkangoeroe van Lumholtz (Dendrolagus lumholtzi) en de Bennett’s boomkangoeroe (D. bennettianus), die in de bossen van Far North Queensland leven.
Voor de kleinere soorten kangoeroe en wallaby, quokka, bettong en potoroo, die ook tot de superfamilie macropoden behoren, is de situatie nijpend. Zes soorten kangoeroes zijn al uitgestorven sinds de kolonisatie van Australië, en elf van de ruim vijftig soorten die nog over zijn, staan door de IUCN op de lijst van bedreigde of ernstig bedreigde soorten.
Droogte en bosbranden
Australië heeft 14 van de 15 warmste jaren ooit gemeten in de 21e eeuw als gevolg van de klimaatverandering, gekenmerkt door periodes van ernstige droogte en intense bosbranden. Deze hebben een toenemende druk uitgeoefend en een verwoestende tol geëist van kangoeroes, met blijvende gevolgen voor de ernstig bedreigde, minder bekende kangoeroesoorten.
De gevolgen van de klimaatverandering zijn voelbaar bij alle kangoeroesoorten, inclusief de dichtstbevolkte soorten. Tijdens een tien jaar durende droogte die in 2000 begon, is bijvoorbeeld naar schatting de kangoeroepopulaties in Oost-Australië, voornamelijk rode kangoeroes, oostelijke en westelijke grijze kangoeroes, met ongeveer 30 miljoen afgenomen. In 2014 was hun aantal weer gestegen tot ongeveer 47 miljoen.
Een WWF-onderzoek naar de Black Summer-bosbranden van 2019-2020, een van de ergste bosbranden in Australië, schatte dat tot 143 miljoen zoogdieren, waaronder meer dan 60.000 koala’s en 5 miljoen kangoeroes en wallaby’s, ontheemd, gewond of gedood waren.
“Bevolkingscrashes als gevolg van beide gebeurtenissen (droogte en branden) zijn goed gedocumenteerd. Veranderen deze gebeurtenissen waar ze plaatsvinden?” Daniel Ramp, oprichter en directeur van het Centre for Compassionate Conservation aan de University of Technology Sydney, vertelde Mongabay. “We weten niet echt hoe goed populaties (van kangoeroes) zich herstellen, omdat ons begrip van populatietrajecten doorgaans erg grof is, op grote landschapsniveaus.”
Wetenschappers waarschuwen ook voor andere nadelige effecten op macropoden.
“Onder klimaatverandering zal de toegenomen omvang en ernst van bosbranden en droogtes leiden tot hogere sterftecijfers en minder voedsel, onderdak en watervoorraden voor kangoeroes, wat tot meer conflicten met boeren zou kunnen leiden”, vertelde Elizabeth Brunton, onderzoekscollega aan de Universiteit van de Sunshine Coast in Queensland, aan Mongabay.
In een interview met Mongabay wees Euan Ritchie, hoogleraar toegepaste ecologie en natuurbehoudsonderzoek aan de Deakin Universiteit in Melbourne, erop dat opeenvolgende dagen van extreme hitte tot fysiologische stress kunnen leiden.
Verzwakte individuen, zoals zieke of jonge kangoeroes, kunnen sterven door uitdroging en oververhitting veroorzaakt door fysiologische stress. Uit onderzoek blijkt dat wanneer kangoeroes in extreme hitte beschutting of water zoeken, ze kwetsbaarder zijn voor roofdieren.
Ritchie zei ook dat invasieve planten zoals gambagras (Andropogon gayanus) en buffelgras (Cenchrus ciliaris) verspreiden zich in graslanden, waardoor de ernst van de branden toeneemt door het creëren van enorme hoeveelheden brandstof en het verbranden bij hogere temperaturen.
“Klimaatverandering kan ook leiden tot langdurigere en ernstigere droogtes, wat betekent dat drinkwater moeilijker te vinden is voor kangoeroes, wat in veel regio’s al een beperkte hulpbron is, vooral in de droge zones en tropische gebieden tijdens het droge seizoen,” zei hij.
Ernstig bedreigde macropoden
Voor sommige soorten macropoden, waaronder vijf die door de IUCN als bedreigd of ernstig bedreigd worden beschouwd, kunnen steeds hevigere branden en droogteperioden hen met uitsterven bedreigen.
De Rufous-Hare-wallaby (Lagorchestes hirsutus), een kleine soort macropoden, ook wel de mala genoemd, werd in 1991 op het Australische vasteland uitgestorven verklaard, grotendeels als gevolg van predatie door geïntroduceerde vossen en wilde katten, evenals intense bosbranden als gevolg van veranderingen in de brandbestrijdingspraktijken. Klimaatverandering bedreigt nu de resterende mala-populaties in eilandhabitats en pogingen om de soort opnieuw te introduceren in de gebieden rond Uluru.
Recente bevolkingsonderzoeken schatten dat er in West-Australië minder dan 150 Gilbert’s potoroos in het wild leven. Toch wordt hun aantal bedreigd door de klimaatverandering en bosbranden die frequenter en intenser zijn geworden.
“Hoewel soorten zich tot op zekere hoogte kunnen aanpassen, zullen er grenzen zijn, grotendeels afhankelijk van de snelheid en ernst van de klimaatverandering”, aldus Ritchie.
“Dit is vooral problematisch voor soorten als de Gilbertpotoroo en de Noordelijke Bettong, die een kleine populatieomvang hebben, al geografisch beperkt zijn en veel meer ecologisch gespecialiseerd zijn in vergelijking met veel grotere kangoeroe- en wallabiesoorten.”
Brunton was het daarmee eens. “Voor soorten macropoden met een kleine populatieomvang en geïsoleerde populaties is het verhoogde risico op zeer ernstige branden een grote zorg”, vertelde ze aan Mongabay. “De potoroo-populaties van Gilbert lopen een bijzonder risico door de gevolgen van brand, aangezien de bevolking op het vasteland drastisch is afgenomen na een ernstige brand in 2015.”
Angst voor ‘super’ El Niño
Nu de zomermaanden in Australië dichterbij komen, bestaat er bezorgdheid over de waarschijnlijke effecten van ‘super’ El Niño. De natuurlijke weersomstandigheden zorgen doorgaans voor warmer en droger weer op het zuidelijk halfrond, vaak met dodelijke gevolgen voor de natuur.
Tijdens de El Niño-fase van 2015-2016 waren er berichten over massale kangoeroe-uithongering in centraal Queensland. Van 2015 tot 2016 registreerde Queensland een verdere vermindering van 3,6 miljoen kangoeroes in zijn jaarlijkse bevolkingsonderzoeken.
Verwacht wordt dat het evenement van 2026-2027 historische records zal breken. Wetenschappers hebben gewaarschuwd dat dit later dit jaar en begin volgend jaar zou kunnen resulteren in toegenomen droogtes, extreme hittegolven en ernstige bosbranden in Australië.
Volgens een woordvoerder van Wildlife Victoria werkt de liefdadigheidsinstelling voor natuurnoodhulp, ter voorbereiding op El Niño, al samen met het ministerie van Energie, Milieu en Klimaatactie “om te bepalen hoe we de reactie van de regering op eventuele brandnoodgevallen op staatsniveau kunnen ondersteunen.”
“Hoewel de regering leiding geeft aan de respons op actieve brandterreinen, houdt het risico voor de inheemse fauna niet op wanneer de vlammen zijn gedoofd”, vertelde de woordvoerder aan Mongabay. “De nasleep van een bosbrand kan op langere termijn gevolgen hebben voor alle soorten als gevolg van langdurig verlies van leefgebied en voedsel- en watertekorten.”
Bedreigingen als gevolg van ontbossing, stedelijke ontwikkeling en veranderde watervoorraden in Australië verergeren met de gevolgen van verslechterende klimaatgebeurtenissen, zeggen wetenschappers.
“We weten wel dat de snelheid waarmee leefgebied verloren gaat de hoeveelheid beschikbare bladerdak in zowel gematigde als semi-aride ecosystemen vermindert, gedreven door de veehouderij, en dat de toegang van wilde dieren tot water steeds meer wordt beperkt door landbouwpraktijken zoals uitsluitingshekken”, zegt Ramp van UTS.
Wat kan er gedaan worden?
Door zich te concentreren op duurzame ontwikkeling kunnen kangoeroes en andere wilde dieren de gevolgen van toenemende branden en droogtes beter beheersen, zeggen experts.
Strategieën zoals betrokkenheid bij door de inheemse bevolking geleide brandbestrijdingspraktijken, het herstel van natuurlijke waterwegen en het afdwingen van wetgeving die ontbossing voorkomt, kunnen de incidentie van extreme bosbranden, die wilde dieren verwoesten, verminderen. Deze strategieën kunnen ook helpen thermische toevluchtsoorden voor dieren in nood te behouden.
“De huidige en toekomstige praktijken op het gebied van landgebruik, inclusief verstedelijking, kunnen het vermogen van macropoden om zich aan te passen aan de klimaatverandering belemmeren, en bij de ruimtelijke ordening voor deze landschappen moet rekening worden gehouden met potentiële verschuivingen in het verspreidingsgebied en klimaatrefugie”, aldus Brunton.
Bannerafbeelding: Oostelijke grijze kangoeroes (Macropus giganteus) in het Tasmanian Devil Conservation Park. Afbeelding door Shane Lin via Flickr (CC BY-NC 2.0).
Terwijl het aantal kangoeroes in Australië stijgt, hernieuwt de recordruiming de roep om andere controlemethoden
Citaties:
Dawson, S., Dawson, C., Kennedy, MS, Kreplins, TL, Linnell, JD, en Fleming, PA (2024). Kennis en waarden bevorderen de aanvaardbaarheid van dodelijke controle over kangoeroes onder het Australische publiek. Biologische instandhouding289, 110416. doi:10.1016/j.biocon.2023.110416
Lunney, D., Purcell, B., McLeod, S., Grigg, G., Pople, T., en Wolter, S. (2018). Vier decennia van onderzoek en monitoring van de populaties kangoeroes in New South Wales: een van de beste langetermijndatasets in Australië. Australische zoöloog39(4), 784-800. doi:10.7882/AZ.2018.040
Juillard, LQ, Wooster, EI, Zawada, KJ, Bonsen, GT, & Ramp, D. (2025). Extreme temperaturen kunnen de interactie tussen roofdier en prooi intensiveren. Dierlijk gedrag225, 123242. doi:10.1016/j.anbehav.2025.123242
