Meer dan de helft van de tot nu toe onderzochte wilde tulpensoorten in de wereld wordt met uitsterven bedreigd, meldt Shreya Dasgupta uit Mongabay.
“Voor een bloem die zo beroemd is, zal het mensen misschien verbazen hoe zeldzaam zijn wilde verwanten zijn geworden”, vertelde Brett Wilson, medeoprichter van de Wild Tulip Specialist Group bij de IUCN, de mondiale natuurbeschermingsautoriteit, in een interview aan Mongabay.
Onderzoekers hebben tot nu toe de staat van instandhouding van 62 wilde tulpensoorten voor de IUCN Rode Lijst beoordeeld, zei Wilson. Hiervan worden er 32 met uitsterven bedreigd.
De meeste van de beoordeelde soorten, 53, komen voor in Centraal-Azië; vijf zijn ernstig bedreigd, zeven bedreigd, vijftien kwetsbaar en veertien geclassificeerd als bijna bedreigd. Deze bedreigde wilde tulpen zijn geconcentreerd in de enorme Centraal-Aziatische bergsystemen van Tien Shan en Pamir-Alay, die Wilson de rijkste regio op aarde noemt wat betreft tulpendiversiteit.
De grootste bedreigingen voor de meeste wilde tulpen zijn overbegrazing van vee en klimaatverandering. Tulpen groeien ondergronds als slapende bollen in koude, barre omstandigheden, voordat ze in de lente tevoorschijn komen en bloeien. Grazende dieren kunnen tulpenbollen vertrappen en de bloemen opeten voordat ze zaden produceren, zei Wilson. Ondertussen “duwt een opwarmend, uitdrogend klimaat bergsoorten de helling op en kunnen ze nergens meer heen, terwijl onvoorspelbaarder weer kan leiden tot aardverschuivingen en overstromingen”, voegde hij eraan toe.
Andere bedreigingen zijn onder meer mijnbouw, de ontwikkeling van infrastructuur en het overmatig oogsten van bollen uit het wild, die specifieke soorten treffen. De ‘klassieke slachtoffers van overinzameling’, zei Wilson, zijn de grote, opzichtige roodbloemige soorten die dicht bij nederzettingen groeien. “Tulipa Fosteriana in Oezbekistan en Tulp praestans in Tadzjikistan zijn beide zwaar geïnd, en beide worden nu als kwetsbaar beoordeeld op de Rode Lijst van de IUCN”, voegde hij eraan toe.
De meeste commerciële tulpenveredeling is echter vrijwel volledig afhankelijk van gecultiveerde variëteiten, dus de internationale handel in wilde soorten is niet groot, zei Wilson.
“We zien dat er de afgelopen jaren wild materiaal is verzameld dat mogelijk zonder duidelijke vergunning in de veredeling terecht is gekomen, maar dit is kleinschalig en wordt eerder gedreven door tulpenfanaten dan door de industrie,” voegde hij eraan toe.
Sommige tulpensoorten, zoals T. greigii, T. kaufmanniana En T. Fosteriana, zijn overvloedig aanwezig in de teelt, maar zijn zeldzaam geworden in het wild. Het natuurbehoudsdoel, zei Wilson, is het in stand houden van zelfvoorzienende populaties in hun natuurlijke habitat, “omdat dat de planten zijn die zich in de natuur hebben gevestigd, zich voortplanten en overleven.”
Individuen uit gecultiveerde collecties en kwekerijen kunnen opnieuw in het wild worden geïntroduceerd, maar tulpen hebben een extra complicatie van hybridisatie. Gecultiveerde tulpenvariëteiten en wilde tulpensoorten kunnen gemakkelijk kruisen, waardoor genetische combinaties ontstaan die van nature nooit voorkwamen. Die mogen niet in het wild worden vrijgelaten, zei Wilson.
“Herintroductie moet nog steeds zorgvuldig gebeuren: geen hybriden, goede overlevingskansen voor bollen en zaad, en alleen op plaatsen waar de oorspronkelijke bedreigingen daadwerkelijk zijn verminderd”, zei hij.
Lees het volledige interview met Brett Wilson hier.
Bannerafbeelding: Tulpanadromaeen bedreigde soort, die begin 2019 groeit in het biosfeerreservaat Sary-Chelek in het westen van Kirgizië. Dit beschermde gebied is de enige plek waar de soort kan worden aangetroffen. Afbeelding met dank aan Brett Wilson.
