Potvissen zijn de enige walvissen waarvan bekend is dat ze verticaal rusten en gestaag vlak onder het oceaanoppervlak drijven. Wetenschappers hebben de hypothese aangenomen dat de walvissen luchtbellen vrijgeven om hen te helpen neutraal drijvend te blijven, maar het mechanisme waarmee ze dat doen is nog niet eerder aangetoond. — tot nu toe.
“We wisten al dat potvissen in een stereotiepe verticale positie rusten en dat er waargenomen was dat ze tijdens deze rustperioden bellen vrijgaven”, vertelde hoofdauteur van een nieuwe studie Noémie Freymond, een onderzoeker aan de Université de Neuchâtel in Zwitserland, per e-mail aan Mongabay. “Er werd verondersteld dat het vrijkomen van bellen verband hield met de regulering van het drijfvermogen, maar dit was niet experimenteel of systematisch aangetoond.”
Potvissen (Physeter macrocephalus) drijven grotendeels dankzij een enorm met olie gevuld orgaan, het spermaceti-orgel genaamd, dat zich in hun hoofd bevindt. Wasachtige spermaceti-olie is lichter dan water, waardoor de walvissen drijvend zijn. Het werd ooit gebruikt als brandstof voor lampen en kaarsen en de reden waarom de walvissen het doelwit waren van jagers.
De longen, de luchtwegen en het spermaceti-orgaan van de walvissen zijn allemaal organen met een lage dichtheid, die zich dichtbij de kop bevinden en helpen de walvissen verticaal te blijven. Terwijl de walvissen omhoog drijven, zorgt een lagere druk ervoor dat de lucht in de longen uitzet, waardoor de walvissen naar de oppervlakte worden geduwd. Het loslaten van bellen gaat de opwaartse druk tegen en zorgt ervoor dat de walvissen onder water kunnen blijven in plaats van naar de oppervlakte te dobberen.
Het onderzoeksteam van de studie gebruikte gegevens van 42 potvissen die waren getagd met zuignappen nabij de Noorse Lofoten-eilanden. De gegevens, verzameld tussen 2005 en 2019, bevatten opnames waarmee het onderzoeksteam kon identificeren wanneer er bellen vrijkwamen.
Zeventien van de 42 walvissen werden geregistreerd in deze rustpositie, die slechts enkele minuten tot drie uur duurde.
Wetenschappers noemen dit gedrag eerder rusten dan slapen, omdat ze nog geen EEG-tests hebben uitgevoerd om hun hersenactiviteit vast te leggen, wat in het wild moeilijk te doen is, zei Freymond.
Potvissen zijn niet de enige zeezoogdieren die op de een of andere manier bellen gebruiken. Bultruggen (Megaptera novaeangliae) laten bellen los tijdens het foerageren, waardoor bellennetten ontstaan die het voor hen gemakkelijker maken om prooien te vangen. Dolfijnen produceren bubbels tijdens het spelen en sociale interacties. Grijze walvissen (Eschrichtius robuustus) en Groenlandse walvissen (Balaena mystieketusEr is waargenomen dat ze bellen gebruiken om hun drijfvermogen te controleren, zowel tijdens duiken als in rust, voegde ze eraan toe.
Bij potvissen ontdekten de onderzoekers dat het luchtvolume dat walvissen inademden tijdens rustduiken anders was dan bij andere activiteiten, zoals foerageerduiken.
“Het gedrag suggereert dat potvissen tijdens rustduiken kunnen reageren op veranderingen in hun omgeving of fysiologische toestand”, zegt Freymond.
“Het verbeteren van ons begrip van hun slaap en bewustzijn tijdens deze perioden zou belangrijke implicaties kunnen hebben voor het begrijpen van hun kwetsbaarheid voor antropogene bedreigingen, zoals scheepsaanvallen.”
Bannerafbeelding: Een potvis die rust en belletjes loslaat. Afbeelding met dank aan de Universiteit van St. Andrews.
