Onlangs heeft een gletsjerinstorting op het Tibetaanse plateau een muur van water en puin over de grens tussen Nepal en China doen brullen. Op het moment van deze publicatie is bevestigd dat meer dan 1.000 mensen om het leven zijn gekomen en dat er nog steeds ruim 4.000 vermist zijn in Nepal en China samen. Reddingsploegen graven nog steeds door de modder en vinden honderden arbeiders die vermoedelijk vastzitten in de tunnels van waterkrachtprojecten aan de Trishuli-rivier – tunnels die groot genoeg zijn om vrachtwagens doorheen te rijden en nu verstikt zijn door slib.
Dit is niet zomaar een natuurramp. Het is een voorproefje van wat de klimaatverandering in petto heeft voor de Himalaya, en een wake-up call voor de halsstarrige haast van Nepal om bijna elke rivier in het land af te dammen.
Een van ons heeft dertig jaar lang rivieren geleid en bewegingen voor rivierbehoud opgebouwd vanuit een basiskamp in Kathmandu. De ander heeft evenveel jaren gevochten om rivieren in het Amerikaanse Westen en over de hele wereld te beschermen. We komen uit verschillende landen en verschillende rivieren, maar we zijn tot dezelfde conclusie gekomen: de overstromingsramp in Nepal is een waarschuwing die de manier moet veranderen waarop het land – en de internationale financiers die de groei van de waterkracht ondersteunen – denken over al onze rivieren, maar vooral over de Karnali-rivier, de laatste grote rivier in Nepal die nooit is afgedamd.
Ramp geschreven in de bergen
De overstromingen die zojuist de districten Rasuwa en Nuwakot hebben verwoest, komen niet uit het niets. Klimaatwetenschappers documenteren al jaren de waarschuwingssignalen: gletsjers in de Hindu Kush Himalaya worden steeds sneller dunner, de permafrost wordt steeds slechter, hellingen destabiliseren en gletsjermeren zwellen en barsten steeds vaker. Het in Kathmandu gevestigde International Centre for Integrated Mountain Development volgt deze trends al tien jaar. De Nepalese rampenorganisaties wisten dat de risico’s toenamen, maar de overheid en de waterkrachtindustrie bouwden toch.
Dat is de wrede ironie die centraal staat in deze tragedie. Nepal wekt nu bijna al zijn elektriciteit op uit waterkracht, waarbij een groot deel van zijn ‘run-of-river’-faciliteiten zich in dezelfde steile, smalle riviercorridors bevindt waar overstromingen, aardverschuivingen en puinstromen het meest waarschijnlijk zullen toeslaan. Toen de recente overstroming toesloeg, werden elf werkende waterkrachtcentrales beschadigd en werd grofweg een tiende van de totale opwekkingscapaciteit van het land uitgeschakeld – genoeg dat Nepal, normaal gesproken een elektriciteitsexporteur naar India, nu die export heeft moeten stopzetten en in plaats daarvan stroom uit India heeft moeten kopen. Vijftien andere fabrieken in aanbouw raakten ook beschadigd.
Belangrijk is dat milieuonderzoekers die de bouw van dammen in heel Zuid-Azië bestuderen, waarschuwen dat deze projecten niet alleen passief op het pad van een ramp staan; hun massieve betonnen constructies, tunnels en veranderde rivierkanalen kunnen fungeren als ‘krachtvermenigvuldigers’, waardoor een zware overstroming in een catastrofale verandert wanneer ze mislukken of worden overstroomd.
En toch blijven de uitbreidingsplannen voor de waterkrachtcentrales komen. Internationale financiers en bedrijven hebben steun toegezegd voor een meer dan verdrievoudiging van de waterkrachtcapaciteit van Nepal in de komende tien jaar, grotendeels om het energievretende elektriciteitsnet van India te voeden. Nepal heeft ongeveer 6.000 rivieren en beken. Ze zijn allemaal al afgedamd of staan op de planning, behalve één.
Wat valt er nog te verliezen
Die ene rivier is de Karnali, die begint bij de berg Kailash aan de Tibetaanse grens en door de canyons van westelijk Nepal raast, gevoed door gletsjers, voordat hij uitmondt in de vlakten richting India, waar hij samenvloeit met de Ganges. Het is de laatste wilde rivier van Nepal en de laatste plaats waar inheemse gemeenschappen, waaronder de weinige overgebleven nomadische Raute-bevolking van het land, nog steeds langs een onafgedamd stroomgebied leven. De Karnali is het laatste thuis van de gigantische migrerende mahseer (Tor putitora), een bedreigd roofdier dat ook wel de ’tijger van de rivier’ wordt genoemd, en een soort gigantische meerval (Bagarius Yarrelli) die door de IUCN als kwetsbaar is aangemerkt. De Karnali is ook het laatste stuk wildwater dat in staat is een groeiende ecotoeristische economie in stand te houden die Nepalese gemeenschappen een duurzaam alternatief biedt voor de winning van hulpbronnen.
Het staat ook opnieuw in het vizier. Concurrerende voorstellen – het ene gesteund door een Indiaas ingenieursbureau, het andere door de Nepalese regering zelf – doen al twintig jaar de ronde in Karnali; elk probeert tunnels door de bergen te boren, kilometers rivierbedding droog te leggen en het wildwater in megawatts om te zetten. Deze plannen zijn tot stilstand gekomen door de politiek, financieringstekorten en aanhoudende publieke tegenstand. Ze zijn nooit weggegaan.
Na wat er zojuist op de rivieren Bhotekoshi en Trishuli is gebeurd, zouden ze dat wel moeten doen.
Behoud, niet dammen, de Karnali
Wij beweren niet dat Nepal hernieuwbare energie moet opgeven – verre van dat. Wij betogen dat de overstroming op de meest verwoestende manier heeft bewezen dat het stapelen van steeds meer beton en tunnelinfrastructuur in onstabiele riviercorridors in de Himalaya een gok is die het land niet kan blijven maken in het licht van de klimaatverandering. Nepal’s eigen energiefunctionarissen proberen nu in te schatten hoe lang het zal duren om weer op te bouwen wat de overstroming heeft verwoest. Voordat Nepal weer opbouwt wat verloren is gegaan, zou het een moeilijkere vraag moeten stellen: wat mag er helemaal nooit gebouwd worden?
De Karnali is het antwoord op die vraag. Natuurbeschermers, raftinggidsen, inheemse leiders en pleitbezorgers van rivieren in Nepal hebben jarenlang een campagne opgezet om de rivier permanent te beschermen – naar het voorbeeld van de Amerikaanse Wild and Scenic Rivers Act – en om internationale erkenning te zoeken voor de uitzonderlijke natuurlijke en culturele waarde van de Karnali, onder meer door de vermelding op de Werelderfgoedlijst van UNESCO. Deze campagne, en een lopende petitie bij het Hooggerechtshof van Nepal, die de voorgestelde dam op de Karnali aanvecht, verdienen de volledige steun van de Nepalese regering, internationale natuurbeschermingsfinanciers en de mondiale gemeenschap die toekijkt hoe de rivieren in de Himalaya in realtime destabiliseren.
De Karnali-rivier is veel meer dan een natuurlijke waterweg. In Zuid-Azië aanbidden mensen landschappen en rivieren, en hun wateren brengen menselijke geesten, culturen en levens voort. We streven naar aanwijzing als UNESCO-werelderfgoedrivier omdat de Karnali drie belangrijke beschavingslandschappen met elkaar verbindt:
1) De Kailash-beschaving van Tibet en China, 2) de Khas-beschaving van West-Nepal, en 3) de Ganga-beschaving van India.
Alles bij elkaar is de rivier een geloofs- en spiritueel thuis voor bijna twee miljard mensen die deze drie beschavingen met elkaar verbinden.
Het ecologische belang van de Karnali is verder geëscaleerd omdat het Phoenix Species Project, onlangs gefinancierd door Leonardo DiCaprio en Jeff Bezos, een bedreigde krokodillensoort heeft geïdentificeerd, de gaviaal genaamd.Gavialis gangeticus) die in de lagere delen van de Karnali in het Bardiya National Park leeft als een van de soorten die hij zal proberen te redden. Als de dam op de Karnali zou worden gebouwd en er stroomopwaarts een gletsjerinstorting zou plaatsvinden, zouden de gevolgen in het Bardiya National Park verwoestend kunnen zijn.
Een vrij stromende Karnali betekent geen afwijzing van de ontwikkeling van Nepal. We begrijpen en waarderen dat Nepal ontwikkeling nodig heeft, inclusief economische ontwikkeling, infrastructuurontwikkeling en energieontwikkeling. Maar Nepal heeft elke rivier in het land afgedamd – of heeft voorgesteld dat te doen –, terwijl andere alternatieven niet in overweging worden genomen.
En te midden van alle discussies en chaos rond de Nepalese rivieren vergeten mensen dat Nepal ongeveer 300 zonnige dagen per jaar heeft voor zonne-energie, en duizenden onstuimige bergpassen en diepe rivierkloven voor windenergie.
Een vrij stromende Karnali-rivier is een verzekeringspolis – ecologisch, cultureel en nu, onmiskenbaar, fysiek – tegen de ramp die zojuist honderden mensen het leven heeft gekost en honderden anderen levend heeft begraven in waterkrachttunnels.
Nepal hoeft zijn laatste wilde rivier niet af te dammen; het moet het opslaan.
Gary Wockner, Ph.D., is uitvoerend directeur van Save The World’s Rivers en al jarenlang pleitbezorger voor rivierbehoud. Megh Ale is Karnali River Waterkeeper, een Ashoka Fellow en de oprichter en voorzitter van de Nepal River Conservation Trust. Het paar heeft samen de Karnali bevaren.
Bannerafbeelding: Samenvloeiing van de Chuwa-rivier (rechts) in de Karnali-rivier (links). Afbeelding met dank aan Sherparinji via Wikimedia Commons / Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0.
Zie gerelateerde dekking:
De hooggelegen wildernis en wilde dieren in Nepal worden steeds meer bedreigd (commentaar)
Een blauwdruk voor effectief activisme 10 jaar na het verslaan van een dam in Borneo (analyse)
Resolutie van Kathmandu roept op tot leiderschap in heel Azië op het gebied van natuurbehoud (commentaar)
