Eerder dit jaar werd een van de beste vrienden van Leandrea Taylor Reeves verkouden. ‘Misschien moet je wat Labrador gaan verzamelen,’ zei de grootmoeder van Reeves, terwijl ze de vriend observeerde. Zolang Reeves zich kon herinneren verzamelde en dompelde haar gemeenschap, onderdeel van de Taku River Tlingit First Nation in Yukon, Canada, de bladeren en bloemen van de groenblijvende struik in heet water om een geneeskrachtige thee te maken die hoest en verkoudheid behandelt.
Reeves, 22, vertelde Mongabay dat ze veel ervaring had met het oogsten van Labrador (Rhododendron groenlandicum) en wist waar ze op moest letten en waar. Maar terwijl ze langs de rand van het boreale bos zocht, kon ze niet veel vinden. Nadat ze een korte Labrador-struik tegenkwam en een kleine oogst had geplukt, overhandigde ze haar grootmoeder een enorme ritssluitingszak waarvan alleen de onderkant gevuld was.
‘Nana,’ zei Reeves. “Die zijn er niet.”
De achteruitgang in Labrador, in de buurt van haar gemeenschap, is een van de talloze gevolgen van de klimaatverandering waarvan Reeves zich zorgen maakt over het noorden van Canada. Reeves maakt deel uit van een groep eisers die bestaat uit veertien andere jongeren uit het hele land. Ze klagen Canada en de procureur-generaal van Canada aan vanwege hun voortdurende steun aan fossiele brandstoffen, een plan voor een netto-nuluitstoot dat een toename van de uitstoot mogelijk maakt, en acties tegen klimaatverandering die inbreuk maken op hun rechten op leven, vrijheid en veiligheid op grond van sectie 7 van het Canadese Handvest van Rechten en Vrijheden.
De vijf weken durende proefperiode van La Rose tegen Zijne Majesteit de Koning Vanaf 26 oktober 2026 begint in Vancouver, BC, de eerste federale, door jongeren geleide klimaatproef in de Canadese geschiedenis. De rechtszaak, die voor het eerst werd ingediend in 2019, ging na een staking, een beroep en een amendement voor verdere precisie voordat ze weer op het goede spoor werd gezet om voor de rechtbank te pleiten.
De jongeren vragen de rechtbank ook om hun recht op een stabiel klimaat te erkennen en toezicht te houden op een plan om het land op een wetenschappelijk onderbouwd traject van broeikasgasemissies te houden en dit af te dwingen. Als ze winnen, zou het de eerste keer zijn dat Canada een klimaatrecht erkent en de eerste keer dat een charterrechtenzaak verder gaat dan het blokkeren van overheidsinbreuk en het vereisen van overheidsoptreden.
Mongabay haalde Reeves in terwijl ze zich voorbereidde op haar proces. Omdat ze in Yukon woont, maakt ze zich vooral zorgen over de veranderingen in het noorden van Canada, zei ze.
‘Ik ben bang,’ zei Reeves. “Dat ben ik. Ik ben teleurgesteld dat het ooit deze plek heeft bereikt. Het had niet op deze plek moeten komen. Nu dat zo is, moeten volwassenen aanzienlijke stappen vooruit zetten.”
Terwijl het land de afgelopen 75 jaar met 2° Celsius (3,6° Fahrenheit) is opgewarmd, is het noorden volgens het Canadese Changing Climate Report 2026 met 2,6° C (4,68° F) opgewarmd. Volgens het Yukon State of the Environment Report 2023 zal de gemiddelde jaartemperatuur in de Yukon naar verwachting de komende 30 jaar met nog eens 2 tot 4 ° C (3,6 tot 7,2 ° F) stijgen. Het ijs in de Arctische Zee in de regio is sinds 1980 ook met de helft gedaald, wat gevolgen heeft voor ijsberen, walrussen en zeehonden, maar ook voor inheemse volkeren die voor hun jacht en reizen afhankelijk zijn van het ijs. Ook de Yukon wordt geteisterd door frequentere en hevigere branden, aldus het rapport.
“Het Noorden verandert sneller dan waar dan ook”, vertelde Deborah McGregor, een onderzoeker op het gebied van klimaat en inheemse milieurechtvaardigheid aan de Universiteit van Calgary, aan Mongabay. “En er is sprake van een zwakte als het gaat om het begrijpen van de exacte gevolgen voor mensen. Veel van het onderzoek heeft zich gericht op zaken die van belang zijn voor de overheid, zoals wat permafrost doet met het transport en de luchthavens. Maar er is een kloof in de geleefde realiteit van mensen, inclusief jongeren.”
Door het klimaat veroorzaakte bosbranden, overstromingen en droogtes halen de krantenkoppen, maar subtielere en verraderlijke veranderingen, zoals veranderende seizoenen en ecologische achteruitgang, bedreigen ook de culturele overleving van inheemse volkeren in het hele land, zei McGregor.
Een woordvoerder van Environment and Climate Change Canada vertelde Mongabay in een e-mail dat de regering de zorgen van mensen in het hele land deelde.
“Jonge mensen behoren tot degenen die het voortouw nemen in de richting van een schonere toekomst”, zeiden ze. “Ons engagement om tegen 2050 een netto-nulstroom te bereiken is niet gewankeld, en we voeren een ambitieuze klimaatagenda uit die is gebaseerd op het verdubbelen van ons elektriciteitsnet, het elektrificeren van onze economie en het investeren in koolstofarme brandstoffen en technologieën.
“De regering van Canada respecteert de rol van de rechtbanken.”
Op de standaard
Reeves hoorde over de La Rose-zaak via haar werk bij het Yukon First Nation Education Directorate.
“Ik vond het echt een geweldige kans om te luisteren en dingen te leren, maar ook om een vertegenwoordiger van onze gemeenschap te zijn”, zei ze.
Maar het vooruitzicht om te getuigen tijdens een federaal proces is intimiderend, zei ze tegen Mongabay. Haar enige ervaring met het rechtssysteem was het kijken naar het Amerikaanse reality-tv-programma Judge Judy. “Ik weet niet wat ik moet verwachten”, zei Reeves. “Ik ben benieuwd of de rechtszaal vol zal zijn. Of zal hij leeg zijn? Ik ben benieuwd naar de reacties die ik ga krijgen.”
Ervaringen die Reeves mogelijk met de rechtbank deelt, zijn onder meer hoe de oogsten van Haskap-bessen, frambozen en zeepbessen, maar ook van salie en Labrador, krimpen als gevolg van de klimaatverandering. Het valt haar ook op dat de seizoenen verstoord zijn. Historisch gezien sneeuwt het vóór Halloween in het noorden, legde ze uit. Twee jaar geleden gebeurde dat niet.
“We zeiden: ‘Waarom ligt er geen sneeuw?'” zei Reeves. Seizoenen, legde ze uit, zijn jaarlijkse culturele praktijken. “Omdat de seizoenen zo onvoorspelbaar zijn, weten we niet wat het juiste moment is om te gaan jagen,” zei Reeves.
“Mensen vragen zich af: moeten ze stoppen met jagen?”
Ze kan voor de rechtbank ook beschrijven hoe bosbranden het moeilijk hebben gemaakt om contact te maken met anderen in haar gemeenschap. Reeves reist door de provincie als pleitbezorger voor onderwijs voor jongeren en brengt culturele activiteiten naar de jeugd. Ze heeft door brandende bossen vol rook gereden en kwam vast te zitten toen bosbranden snelwegen sloten.
“Er was zoveel rook, het was krankzinnig en eng”, zei ze.
Haar gemeenschap heeft ook ceremonies, cultuurkampen en viskampen moeten annuleren vanwege de rook. “Het is niet veilig voor onze jeugd”, zei Reeves. “Het is niet veilig voor onze ouderen. Het is voor niemand van ons veilig.”
Andere inheemse jongeren die eisers zijn in de zaak: Montay Jesse Beaubien-Dag van Wet’suwet’en en Tahltan-afkomst; Haana Edenshaw, een lid van de Tsitts Gitanee-clan van Haida Nation; Sáj Milan Gray Starcevich van Carry the Kettle Nakoda Nation (Cega’Kin); en Madeline Laurendeau, een Red River Métis en lid van de Manitoba Métis Federation – uiten ook soortgelijke zorgen.
Eiseres Sophia Sidarous, van Mi’kmaq-afkomst en lid van de Metepenagiag First Nation die opgroeide in Quebec, zei dat ze achteruitgang heeft gezien in cultureel essentiële planten en dieren zoals kreeft, eland, chaga, sweetgrass, ceder, zwarte es, berkenschors en rode oker. De zalmpopulaties zijn zo ernstig gedaald dat haar familie haar niet meer kan leren vissen, vertelde ze aan Mongabay. Rook en extreme hitte hebben zweethutceremonies, vasten, feesten, Powwows – en haar ‘geliefde jingle-dansen’ beperkt.
Volgende stappen
McGregor zei dat ze het La Rose-proces ziet als een belangrijk moment voor inheemse gemeenschappen, vooral voor jongeren.
“Voor mij is de test: menen we het als we zeggen dat onze toekomst uit jonge mensen bestaat? Zij gaan hun verhaal vertellen en gaan we luisteren en proberen ons traject te veranderen?”
De regering van premier Mark Carney heeft de uitbreiding van fossiele brandstoffen gesteund om de “energiesoevereiniteit” en economische veiligheid te behouden, deels gedreven door tarieven en geopolitieke spanningen met de Verenigde Staten. De regering werkt samen met Alberta aan de Pacific Link-pijpleiding, versnelde grote projecten voor vloeibaar aardgas (LNG), zoals Kitimat, en uitgebreide belastingkredieten voor koolstofafvang als onderdeel van de oliewinning. Plannen om doorgangscorridors uit te breiden en cruciale mineralen in het Noorden te ontginnen, hebben zowel steun als tegenstand gekregen van inheemse leiders.
De Canadese Net-Zero Emissions Accountability Act, die in de rechtszaak aan bod komt,
stelt doelstellingen vast voor een reductie van de broeikasgasuitstoot van 40 tot 45% onder het niveau van 2005 in 2030. Maar Carney heeft toegegeven dat het land deze doelstellingen niet zal halen.
De Canadese rechtbank erkent het belang van de zaak. Presiderend rechter Simon Fothergill schreef onlangs dat La Rose “een zaak van aanzienlijk publiek belang is, niet alleen vanwege de feitelijke context maar ook vanwege de constitutionele implicaties ervan” en dat als de jeugdeisers slagen, “de impact van deze zaak diepgaand kan zijn.”
Volgens gegevens uit 2024 was Canada de elfde grootste uitstoter van kooldioxide-emissies uit fossiele brandstoffen en de industrie, met een totale broeikasgasemissie van 685 megaton kooldioxide-equivalent.
“Zodra het stof is neergedaald, zou een overwinning van de jeugd de regering dwingen het economische kortetermijndenken opnieuw te evalueren dat ervoor had gezorgd dat olie en gas prioriteit kregen boven de gezondheid en veiligheid van de Canadezen”, schreef stafadvocaat Andrew Gage van West Coast Environmental Law, een non-profitorganisatie die de aanklagers ondersteunt, onlangs.
“Als gevolg hiervan zou de federale overheid haar klimaatwetten moeten versterken, en misschien de subsidies die momenteel naar fossiele brandstoffen gaan, verschuiven naar publieke investeringen in een nationaal elektriciteitsnet, in elektrische bussen en treinen, en zonne-, waterkracht-, getijden-, wind- en geothermische energie.”
Ongeacht de uiteindelijke uitkomst van de La Rose-zaak, het zou volgens McGregor een katalysator voor verandering kunnen worden. “Ik hoop dat het serieus wordt genomen”, zei ze. “Niet alleen door regeringen, maar letterlijk door iedereen. Er is geen reden waarom het de rest van ons niets kan schelen.”
Reeves zei dat ze erg teleurgesteld zal zijn als ze de zaak verliezen. ‘Ik kan me gewoon niet voorstellen dat dit het antwoord is,’ zei ze. Als ze winnen, hoopt ze dat de rest van de wereld geïnspireerd raakt. La Rose maakt deel uit van een wereldwijde trend waarbij jongeren hun regeringen aanklagen vanwege de gevolgen voor het klimaat. Reeves hoopt dat andere landen de zorgen van hun jeugd, vooral de inheemse jeugd, serieus zullen nemen.
“Klimaatverandering beïnvloedt de manier waarop we leven, genezen en verbinden”, zei Reeves. “Onze relatie met het land maakt deel uit van hoe onze cultuur voortduurt. Er wordt zoveel van onze kennis doorgegeven doordat we deze dingen leren. Met de klimaatcrisis is het alsof ik dit moet leren, en ik wil dit leren, en gaan we dit verliezen?”
Bannerafbeelding: Foto van de dag dat La Rose in 2019 werd ingediend. Afbeelding met dank aan Our Children’s Trust.
Citaat:
Krebs, CJ, Boonstra, R., Kenney, AJ, Hofer, E., Jung, TS, & O’Donoghue, M. (2023). Trends in de dekking van grondbessen onder klimaatverandering in de zuidelijke en centrale Yukon, 1997–2022. Plantkunde, 102(1), 1–9. doi:10.1139/cjb-2023-0068
