COLOMBO – Al generaties lang brengt de plotselinge verschijning van duizenden geel-witte vleugels die over het eiland wapperen een diep gevoel van nostalgische magie met zich mee. De folklore heeft het spektakel lange tijd omschreven als een heilige pelgrimstocht van vlinders die samen naar Adam’s Peak vliegen, een kegelvormige berg in de centrale hooglanden van het eiland, vereerd door aanhangers van meerdere religies.
In de eerste week van november keerde deze vertrouwde natuurlijke caleidoscoop terug naar de commerciële hoofdstad van het land, Colombo, terwijl wolken gele en witte vlinders door het verkeer slingerden.
Het fenomeen is niet alleen in Colombo gemeld, maar ook in verschillende andere delen van Sri Lanka, zegt Lakshman Kumara, secretaris van de Butterfly Conservation and Research Group of Sri Lanka (BCRG). Het aantal vlinders is doorgaans het grootst tijdens twee hoofdperioden, van oktober tot november en van februari tot maart. Hoewel deze seizoensbewegingen zich jaarlijks voordoen, was de toestroom in 2026 bijzonder uitgesproken, vertelde Kumara aan Mongabay.
Op basis van observaties van leden en vlinderliefhebbers volgt BCRG deze massabewegingen al enkele jaren. Kumara zei dat de richting van de vlinderbewegingen die dit jaar werd waargenomen, verschilt van de richting die eerder werd geregistreerd, waarbij de insecten het heuvelland lijken te vermijden, mogelijk als gevolg van de heersende weersomstandigheden.
Een onderzoek uit 2024, gebaseerd op BCRG-gegevens, documenteerde de beweging van Sri Lankaanse kleine albatros (Appias galene) en gewone albatros (Appias albina swinhoei) in heel Sri Lanka in maart-april 2023. Op basis van observaties vanaf 60 locaties identificeerden onderzoekers drie belangrijke bewegingsrichtingen, waarbij een algemeen patroon een noordwestelijke beweging suggereerde.
Vlinderonderzoeker Kapila Dissanayake, professor aan de Sabaragamuwa Universiteit en hoofdauteur van de studie, vertelde Mongabay dat de huidige beweging gedomineerd lijkt te worden door de geelachtige citroenemigrant.Catopsilia pomona), vergezeld van kleinere aantallen gewone albatros en Sri Lankaanse kleine albatros. Op sommige locaties zijn citroenemigranten verantwoordelijk voor bijna de gehele beweging, terwijl in andere gebieden een mengeling van soorten voorkomt, merkte hij op.
Fladdert over lange afstanden
Een eerder onderzoek uitgevoerd door het BCRG-team in Kumana National Park suggereert dat het zuiden van Sri Lanka een broedgebied of een startpunt voor deze bewegingen zou kunnen zijn, terwijl Wilpattu National Park als een mogelijke bestemming werd beschouwd vanwege de beschikbaarheid van larvale waardplanten daar.
Onderzoekers schatten dat vlinders onder ideale omstandigheden de afstand van ongeveer 280 kilometer tussen Kumana en Wilpattu in ongeveer drie dagen zouden kunnen overbruggen. De voorgestelde route en bestemming blijven echter nog steeds een hypothese.

Volgens vlinderonderzoeker Himesh Dilruwan Jayasinghe van het Sri Lankaanse National Institute of Fundamental Studies (NISF) is de noordoostelijke moesson de belangrijkste aanjager van de seizoensgebonden vlinderboom, een seizoensmoesson die van oktober tot maart delen van Zuid- en Zuidoost-Azië treft en een einde maakt aan droge omstandigheden, vooral in de droge zone – een geografische en klimatologische regio die wordt gekenmerkt door lagere jaarlijkse neerslag, seizoensgebonden regenvalpatronen en langdurige droge perioden – wat een snelle groei van waardplanten voor vlinders veroorzaakt. Dit levert overvloedig voedsel op voor rupsen, waardoor de vlinderpopulaties snel kunnen toenemen en mogelijk sneller kunnen groeien dan de aantallen roofdieren. De intermoessonregens in oktober hebben mogelijk ook bijgedragen aan de ongewoon grote aantallen in 2026, zei hij.
Jayasinghe zei dat de bloei van de vlinderpopulatie in maart wordt gedomineerd door albatrosvlinders, terwijl de stijging in november voornamelijk bestond uit soorten uit de emigrantenfamilie. Zelfs de relatief korte tussenmoessonregens in oktober en november kunnen leiden tot nieuwe groei van waardplanten zoals cassia- en senna-soorten, waardoor geschikte omstandigheden ontstaan voor emigrantenvlinders om zich voort te planten. Deze bloeiende waardplanten omvatten golden shower (Cassia-fistel), sikkelsenna Cassia tora) en Tanner’s cassia (Senna auriculata).
Daarentegen zijn de primaire larvale waardplanten van albatrosvlinders, waaronder de Sri Lankaanse kleine albatros en de gewone albatros, weera-bomen (Drypetes sepiaria En Drypetes gardneri) behorend tot de familie Putranjivaceae. Deze bomen hebben zwaardere regenval nodig om nieuwe groei te produceren. In de droge zone van Sri Lanka valt de meeste regen tijdens de noordoostelijke moesson, die zich uitstrekt van december tot februari. Dit seizoensverschil verklaart waarom albatrosvlinders doorgaans de eerste grote vlinderboom van het jaar domineren, vertelde Jayasinghe aan Mongabay.

Kumara van BCRG voegde eraan toe dat onverwachte regenval in de droge zone van Sri Lanka ook zou kunnen hebben bijgedragen aan de buitengewone aantallen die dit jaar zijn geregistreerd. “Aangezien klimatologische omstandigheden zoals El Niño de regenpatronen veranderen, kunnen dit soort verschijnselen nog meer worden beïnvloed”, zei hij.
“We beschrijven dit eerder als een ‘massabeweging’ dan als een formele migratie,” zei vlinderonderzoeker Dissanayake, waarbij hij de noodzaak van wetenschappelijke voorzichtigheid benadrukte. Hoewel grote aantallen vlinders zichtbaar over het eiland bewegen, vereist hun algemene richting, continuïteit en geografische omvang verificatie als een gecoördineerde seizoensmigratie.
Massabewegingen in India
Terwijl Sri Lanka in 2026 getuige is van een ongewoon spectaculaire vlinderbeweging, heeft Zuid-India zijn eigen goed gedocumenteerde seizoensvlindermigratie, waarbij miljoenen vlinders tussen de West-Ghats en de oostelijke vlakten reizen.
In een Mongabay-rapport uit 2025 wordt uitgelegd hoe deze vlinders zich doorgaans rond april-mei naar de oostelijke vlakten verplaatsen, na de pre-moessonregens, en tussen september en december westwaarts terugkeren, dichter bij het begin van de noordoostelijke moesson. De heen- en terugreis kan ongeveer 300-500 km (186-311 mijl) beslaan.

Van de 10 Danainae subfamiliesoorten of Danaids geregistreerd in Zuid-India; van vier is bekend dat ze migreren, waaronder de blauwe tijger (Tirumala limniace), donkerblauwe tijger (Tirumala septentrionis), gewone kraai (Euploea kern) en dubbelmerkkraai (Euploaea sylverster). De bewegingen zijn nauw verbonden met de kenmerkende topografie en het dubbele moessonsysteem van het schiereiland, die van invloed zijn op de regenval, de temperatuur, de beschikbaarheid van waardplanten en de omstandigheden die geschikt zijn voor voortplanting en overleving, zegt Appavu Pavendhan, oprichter van de Nature and Butterfly Society (TNBS) in Coimbatore, Tamil Nadu, aan de rand van de West-Ghats.
Tamil Nadu was getuige van een reeks migrerende vlinderbewegingen waarbij de Danainae onderfamilie medio september, reizend van noordoost naar zuidwest. Dit werd gevolgd door een nieuwe grootschalige beweging van dezelfde groep in oktober, vlakbij het begin van de noordoostelijke moesson.
Het vlinderbereik verschuift
Terwijl lokale wetenschappers proberen de dynamiek van de seizoensgebonden vlinderbewegingen in Zuid-Azië te begrijpen, bracht een mondiale beoordeling uit 2026 een bredere zorg aan het licht: hoe een opwarmend klimaat de vlinderdistributies wereldwijd hervormt.

De studie analyseerde meer dan 6.000 gegevens over verspreiding van het verspreidingsgebied van 1.758 vlindersoorten in 105 landen en gebieden. Daaruit bleek dat 80% van de onderzochte soorten hun verspreidingsgebied had uitgebreid, zei hoofdauteur Shawan Chowdhury, een bioloog aan de Australische Monash University. Uit het onderzoek bleek ook dat 27% hun bereik verkleinde en 22% verschoof langs hoogtegradiënten. Onderzoekers ontdekten ook dat 79% van de gedocumenteerde bereikverschuivingen verband hielden met klimaatverandering of extreme weersomstandigheden, zei Chowdhury.
Hij merkte op hoe de opwarming van de aarde sommige vlindersoorten in staat stelt hun verspreidingsgebied noordwaarts in Europa uit te breiden op zoek naar geschikte klimatologische omstandigheden. Finland is bijvoorbeeld getuige van de komst van verschillende vlindersoorten die daar nog niet eerder zijn waargenomen. Een dergelijke uitbreiding kan echter grenzen hebben: als de opwarming aanhoudt en geschikte habitats verder naar het noorden niet meer beschikbaar zijn, kunnen deze vlinders uiteindelijk nergens heen, zei hij.
In de studie werd ook gekeken naar de uitbreiding van het verspreidingsgebied van de tawny coster (Acraea terpsicore), een vlinder die oorspronkelijk geassocieerd werd met het Indiase subcontinent en zich over Zuidoost-Azië heeft verspreid en in 2012 Australië heeft bereikt.

Volgens onderzoek uit 2020 breidde de getaande coster zijn Australische bereik uit met een gemiddelde snelheid van ongeveer 135 km (84 mijl) per jaar. Hoewel dergelijke snelle veranderingen in de verdeling vragen oproepen over de rol van de opwarming van de aarde bij het toestaan dat soorten nieuwe gebieden koloniseren, vonden onderzoekers weinig bewijs dat de vlinder zijn klimaatniche substantieel had verschoven. Dit suggereert dat het grotendeels in klimatologische omstandigheden leefde die vergelijkbaar waren met die in zijn oorspronkelijke verspreidingsgebied.
Hoewel de uitbreiding van de Tawny Coster illustreert hoe soorten zich snel kunnen verspreiden door een combinatie van geschiktheid voor het milieu, verandering van leefgebied en ecologisch aanpassingsvermogen, is verder onderzoek nodig voordat dergelijke bewegingen direct kunnen worden toegeschreven aan de opwarming van de aarde, vertelde Chowdhury, hoofdauteur van de studie uit 2026, aan Mongabay.
Ondertussen zei Tharindu Ranasinghe, een onderzoeker bij de Wild Island Foundation die heeft bijgedragen aan het mondiale onderzoek, dat klimaatverandering vooral een bedreiging zou kunnen vormen voor die Sri Lankaanse endemische vlinders die beperkt zijn tot koele, hooggelegen habitats, waaronder de boombruine boom uit Sri Lanka.Laat het durven), Sri Lankaans haagblauw (Udara Lanka) en Sri Lankaanse tijger (Parantica taprobana).

Naarmate de temperatuur stijgt, kunnen deze soorten naar grotere hoogten verschuiven op zoek naar geschikte omstandigheden, maar degenen die al bergtoppen bewonen, kunnen uiteindelijk geen geschikte leefgebieden meer hebben, zei Ranasinghe.
Veranderende moessonpatronen, droogtes en extreme temperaturen kunnen ook de voortplantingscycli verstoren en de beschikbaarheid van waardplanten en nectarbronnen aantasten, waardoor mogelijk de verspreiding van vlinders zoals de citroenemigrant en albatrosvlinders wordt beïnvloed.
Meer onderzoek en langetermijnmonitoring zijn nodig om vast te stellen of de klimaatverandering de vlinderpopulaties en hun verspreiding binnen Sri Lanka al verandert, vertelde Ranasinghe aan Mongabay.
Bannerafbeelding: Aangenomen wordt dat de massale beweging van vlinders zijn oorsprong vindt in de droge zone van Sri Lanka, waar de populaties groeien omdat planten zachte bladeren produceren in de nasleep van seizoensregens. Deze foto, genomen in Yala, beroemd om Yala Nationaal Parkhet meest bezochte natuurreservaat van Sri Lanka, dat beschikt over een van de hoogste aantallen Sri Lankaanse luipaarden ter wereld, toont een grote verzameling vlinders die modderpoelen maken om essentiële mineralen uit de bodem te halen. Afbeelding met dank aan Dhananjaya Dassanayake.
Citaties:
Chowdhury, S., Aich, U., Antão, LH, Pinkert, S., Akite, P., Almeida, GSS, … Lenoir, J. (2026). Uitgebreide door het klimaat veroorzaakte verschuivingen in het verspreidingsgebied van vlinders over de hele wereld. Natuurecologie & Evolutie, 10, 1900–1913. doi:10.1038/s41559-026-03117-y
Chowdhury, S., Braby, MF, Fuller, RA, Zalucki, MP (2021). Op weg naar een breder assortiment: nicheconservatisme in de recente uitbreiding van het assortiment van de Tawny Coster, Acraea terpsicore (Lepidoptera: Nymphalidae). Diversiteit en distributies, 27(3), 402–415. doi:10.1111/ddi.13200



