Inwoners van een wijk in Foz do Iguaçu, in het zuiden van Brazilië, waarschuwden de autoriteiten na het spotten van een jaguar (Panthera onca) zwierf in juni 2026 door de straten. Eén gezin was nog meer verrast toen ze op een ochtend een luide commotie hoorden en het dier op hun veranda vonden. Na een grote mobilisatie waarbij politie, milieuagentschappen en organisaties die gespecialiseerd zijn in de soort betrokken waren, werd de mannelijke jaguar verdoofd en tijdelijk naar een natuurreservaat gebracht.
Een paar weken later werd het dier, genaamd Tape’ỹ – een woord dat ‘degene die de weg kwijt is’ betekent in de inheemse Tupi-Guarani-taal – vrijgelaten in het Iguaçu Nationaal Park, vlakbij de plek waar hij was gevonden.
“Jaguars hebben grote leefgebieden nodig om te overleven. En het is niet genoeg dat deze gebieden kunnen bestaan: ze moeten met elkaar verbonden zijn, zodat dieren zich kunnen verplaatsen, partners kunnen vinden en de genenstroom tussen verschillende populaties in stand kunnen houden”, zegt Yara de Melo Barros, uitvoerend directeur van het Onças do Iguaçu Project, een van de organisaties die betrokken zijn bij de redding en vrijlating van Tape’ỹ.
Iguaçu maakt deel uit van de zogenaamde Groene Corridor, die de grens tussen Brazilië en Argentinië overschrijdt en de thuisbasis is van ongeveer een derde van de minder dan 300 jaguars die nog in het Atlantische Woud overleven. Het is een belangrijke habitat voor de soort, maar zeer gefragmenteerd en bijna volledig afgesloten van de rest van het bioom, volgens de meest uitgebreide beoordeling tot nu toe van de connectiviteit van het verspreidingsgebied van de jaguar in heel Amerika, onlangs gepubliceerd in het tijdschrift Biologie van mondiale verandering.
Volgens de hoofdauteur van het onderzoek, Guilherme Costa Alvarenga, onderzoeker bij de Wildlife Conservation Research Unit van de Universiteit van Oxford en de Amazonian Feline Ecology and Conservation Research Group van het Mamirauá Institute for Sustainable Development in Tefé, Brazilië, werd het enige eerdere onderzoek naar grote connectiviteitsgebieden voor jaguars vijftien jaar geleden uitgevoerd.
“Een groot deel van het landschap is in die tijd veranderd en in het vorige onderzoek is voor de voorspelling geen gebruik gemaakt van enige vorm van biologische data, zoals cameravallen of GPS-halsbanden, waarbij uitsluitend werd vertrouwd op de kennis van deskundigen, die destijds werd geaccepteerd, gezien de beperkte beschikbare gegevens”, aldus Alvarenga. “Ten eerste wilden we begrijpen hoe geïsoleerde jaguarpopulaties zich over het hele continent bevinden. Ten tweede wilden we, op basis van halsbandgegevens, potentiële locaties identificeren die zouden kunnen dienen als ecologische corridors die deze populaties met elkaar verbinden, als die nog bestonden.”
Voor het onderzoek werd gebruik gemaakt van bewegingsgegevens van 172 jaguars met GPS-halsband, vastgelegd en gevolgd in acht landen: Argentinië, Belize, Brazilië, Colombia, Costa Rica, Mexico, Paraguay en Peru.
Alvarenga en zijn collega’s combineerden deze gegevens met satellietbeelden om te proberen te voorspellen hoe jaguarpopulaties over het hele verspreidingsgebied van de soort met elkaar verbonden zijn. Of niet.


Kerngebieden
Volgens het onderzoek heeft de jaguar, de grootste katachtige van Amerika, ongeveer de helft van zijn historische verspreidingsgebied verloren. De soort is uitgestorven in El Salvador en er is geen bewijs meer van zijn aanwezigheid in Uruguay. Het Maya-woud herbergt een grote, stabiele populatie, ontdekten de onderzoekers, terwijl lokale inspanningen voor natuurbehoud er ook voor hebben gezorgd dat het aantal jaguars in het grensgebied tussen Mexico en Arizona in de Verenigde Staten is toegenomen.
Zuid-Amerikaanse landen hebben echter de grootste overgebleven populaties van deze katten, zeggen onderzoekers. Brazilië heeft de grootste jaguarpopulatie ter wereld.
De studie identificeerde “307 kerngebieden voor de beweging van jaguars”, die meer dan 7,75 miljoen vierkante kilometer (2,99 miljoen vierkante mijl) beslaan. De grootste en hoogst gerangschikte hiervan, met een oppervlakte van 6,5 miljoen km2 (2,5 miljoen mi2), strekt zich uit over vier Zuid-Amerikaanse biomen: de Amazone, Llanos, Chaco en Pantanal.
“Het Amazonegebied biedt jaguars nog steeds een kans die de meeste andere grote katachtigen hebben verloren”, zegt natuurwetenschapper en co-auteur van het onderzoek Samuel Cushman, professor aan de afdeling Biologie van de Universiteit van Zuid-Denemarken. “Maar een sterk kerngebied is niet genoeg. Zonder corridors tussen bevolkingsgroepen zullen geïsoleerde bevolkingsgroepen langzaam verdwijnen.”
De beoordeling identificeerde 176 corridors die kerngebieden met elkaar verbinden en 507 extra potentiële corridors tussen 905 beschermde gebieden en inheemse gebieden.
De onderzoekers merken echter op dat de connectiviteit niet continu is over het hele verspreidingsgebied van de soort. De noordelijke jaguarpopulaties in Mexico en Midden-Amerika vertoonden bijvoorbeeld verschillende hiaten in de connectiviteit.
“Het gebrek aan connectiviteit wordt voornamelijk veroorzaakt door gebieden die zijn getransformeerd door landbouw en veehouderij, met name sojabonenplantages en veeweiden”, aldus Alvarenga. “Wanneer de ruimte beperkt wordt en individuen geïsoleerd blijven, beginnen ze te fokken met familieleden, waardoor de genetische diversiteit verloren gaat. Dit vergroot hun gevoeligheid voor genetische ziekten en vermindert hun vermogen om zich aan te passen aan de klimaatverandering, waardoor ze het risico lopen lokaal uit te sterven.”
Een van de doelstellingen van het onderzoek is om overheden en milieuorganisaties te helpen identificeren waar natuurbehoudsinspanningen het meeste kunnen bijdragen aan het versterken van de connectiviteit tussen bevolkingsgroepen in de toekomst.
“We hebben misschien een populatie die zich herstelt, zoals in Iguaçu gebeurt, maar dat betekent niet dat het veilig is”, zegt de Braziliaanse natuurbioloog Yara Barros, die niet bij het onderzoek betrokken was. “Als die populatie geïsoleerd blijft, wordt ze kwetsbaarder voor het verlies van genetische diversiteit en voor gebeurtenissen die haar overleving in gevaar kunnen brengen. Daarom is het beschermen van bosresten en het herstellen van de verbindingen daartussen zo belangrijk.”

Een waterkat
Door de bewegingen van jaguars met GPS-halsband te analyseren, identificeerde het onderzoek ook landschapskenmerken die de dieren aantrekken of afstoten. Volgens de onderzoeker uit Oxford hebben jaguars de neiging gebieden met een hoge menselijke bevolkingsdichtheid, uitgebreide door de mens veroorzaakte landschapsdegradatie en intensieve veehouderij te mijden.
Aan de andere kant zoeken ze naar omgevingen met een hogere vegetatieproductiviteit – vruchtbaardere en rijkere gebieden met een grotere voedselbeschikbaarheid en bijgevolg meer prooien – en naar locaties dichter bij water.
“Dit laatste patroon is al in verschillende onderzoeken gerapporteerd”, zegt Alvarenga. “Jaguars vormen de uitzondering onder katten: van alle grote katten hebben ze een bijzonder nauwe relatie met het watermilieu. Ze gebruiken water om te jagen, en er zijn berichten van individuen in de Braziliaanse Pantanal die onder water duiken om op kaaimannen te jagen.”
Water is zo belangrijk voor het voortbestaan van de soort dat vier Zuid-Amerikaanse natuurbeschermingsgroepen hun krachten hebben gebundeld om 1.200 km2 water te herstellen, beschermen en verbinden.2(460 mijl2) van het stroomgebied van de Paraná, een essentieel leefgebied voor jaguars dat zich uitstrekt door Argentinië, Paraguay, Brazilië en Bolivia.

Met de jaguar als symbool werd het Jaguar Rivers Initiative opgericht door Fundación Rewilding Argentina, Nativa: Naturaleza Tierra y Vida (Bolivia), Fundación Moisés Bertoni (Paraguay) en Onçafari (Brazilië). De investering voor de eerste drie jaar bedraagt $80 miljoen.
In september 2026 voerde het initiatief zijn eerste veldwerkexpeditie uit: een boottocht met twintig onderzoekers, vertrekkend vanuit Corumbá, in de Braziliaanse staat Mato Grosso, en reizend langs de rivier de Paraguay naar Argentinië.
“Ons idee was om te begrijpen hoe effectief deze connectiviteit is en hoe nieuwe bedreigingen extra uitdagingen voor ons zouden kunnen creëren bij het nastreven van dit ambitieuze doel”, zegt Paola Bocardo, directeur bossen van Onçafari. “We hebben een aantal metingen en protocollen samengevoegd die we de komende jaren zullen gebruiken en hebben een eerste kartering van de wilde dieren en alle bedreigingen uitgevoerd. Even belangrijk is dat we watermonsters hebben verzameld.”
Een van de verrassingen die Bocardo tijdens de eerste expeditie noemde, waren de grote industrieën langs de oevers van de rivier die het water gebruikten nadat ze het Braziliaanse grondgebied hadden verlaten, waar de milieuwetten strenger zijn.
“We hebben die enorme waterpompen gezien, met verschillende leidingen die een aanzienlijke hoeveelheid water uit de rivier zuigen”, vertelde ze aan Mongabay.
Een andere onverwachte bevinding was het kleine aantal gesignaleerde kaaimannen. Als gevolg hiervan besloot het initiatief deze reptielen te monitoren en ze op te nemen onder de belangrijkste soorten die door Jaguar Rivers worden gevolgd.
Naast de jaguar richt het initiatief zich op de reuzenrivierotter (Pteronura brasiliensis) en drie vissoorten: Golden dorado (Salminus brasiliensis), gevlekte sorubim (Pseudoplatystoma corruscans) en gestreepte prochilode (Prochiloduslineatus).

Een toekomst voor jaguars
Verder naar het zuiden op het continent zijn de wetlands van het Gran Iberá-park, in de provincie Corrientes in het noordoosten van Argentinië, afhankelijk van water dat vanuit Brazilië door het stroomgebied van de Paraná stroomt om een kostbare populatie van iets meer dan 50 jaguars in stand te houden.
De soort was al zeventig jaar niet meer in de regio gezien, nadat de jacht en het verlies van leefgebied hem lokaal met uitsterven hadden bedreigd. Vervolgens liet Rewilding Argentina in 2021 daar drie jaguars vrij: een moeder en twee welpen.
“Het zien van zoveel jaguars, waarbij elk jaar nieuwe welpen worden geboren, vervult ons met hoop en vreugde na twintig jaar samenwerken met lokale gemeenschappen, autoriteiten en ons team. Het versterkt ook onze inzet om hen te helpen zich te verspreiden en te herstellen in andere ecosystemen in het stroomgebied van de Paraná”, zegt Sofía Heinonen, uitvoerend directeur van Rewilding Argentina.
Om ervoor te zorgen dat deze welpen goed gedijen en dat anderen geboren kunnen worden en in de toekomst een kans krijgen, niet alleen in Argentinië maar ook in landen waar de soort nog steeds overleeft, schetst Alvarenga nu al de volgende stappen in zijn onderzoek.
“Deze mapping was een eerste stap”, zegt hij. “Nu gaan we het veld in om te zien of jaguars deze corridors daadwerkelijk gebruiken, met gemeenschappen te praten en te beoordelen welk herstelniveau in deze gebieden nodig is.”

Bannerafbeelding: Aroeira, een vrouwelijke jaguar gevolgd door Onçafari in de Braziliaanse Pantanal. Afbeelding met dank aan Lucas Morgado/Onçafari.
Uit onderzoek blijkt dat er meer jaguars in het Amazonegebied voorkomen dan eerder werd gedacht
FEEDBACK: Gebruik dit formulier om een bericht te sturen naar de auteur van dit bericht. Als u een openbare reactie wilt plaatsen, kunt u dat onderaan de pagina doen.



