Inheemse gemeenschappen in Maleisisch Borneo kwamen op 4 november bijeen om een gedenksteen te plaatsen ter herdenking van hun drie jaar durende strijd tegen een oliepalmplantage die hun inheemse landrechten bedreigde en ook een UNESCO-werelderfgoedlocatie in gevaar bracht.
Het plaatsen van de Ba Besanan-herdenkingssteen in het bos was deels een feest voor de volkeren van Berawan, Penan en Tering, maar ook een waarschuwing aan de huidige en toekomstige generaties over de belangen van buitenaf die geld willen verdienen met hun inheemse land, zei een leider.
“Ik herinner de mensen eraan dat we (de overwinning) niet kunnen overdrijven”, vertelde Willie Kajan, een inheems Tering-lid dat de Berawan en Tering vertegenwoordigt in Mulu, in de staat Sarawak, telefonisch aan Mongabay. “We kennen hun volgende tactiek niet.”
Een verrassende overwinning
De Berawan-, Penan- en Tering-volkeren leven zowel in als rond het bijna 53.000 hectare grote Gunung Mulu National Park, en zijn voor hun levensonderhoud en cultureel behoud afhankelijk van het land.
Inheemse bewoners ontdekten daar voor het eerst houtkap in 2018, toen medewerkers van het Maleisische bedrijf Radiant Lagoon Sdn. Bhd. begon land vrij te maken voor ontwikkeling. Het bedrijf bezat de rechten op een oliepalmconcessie van 4.400 hectare (bijna 11.000 acre), die ook overlapte met het Gunung Mulu National Park, dat sinds 2000 tot UNESCO-werelderfgoed is verklaard vanwege de diversiteit aan soorten in de bossen, karstbergen en grotten.
Kajan zei dat de regering geen enkele poging heeft ondernomen om de bredere gemeenschap te informeren, en voegde eraan toe dat slechts een paar gekozen leiders op de hoogte waren gesteld van de plantage voordat de ontginning begon.
De mensen reageerden snel, zei Kajan, door een petitie in te dienen, blokkades op te werpen en een rechtszaak aan te spannen waarin ze beweerden dat het bedrijf de rechten van de drie inheemse gemeenschappen op hun eigen land had geschonden.
In 2022 heeft de regering van Sarawak stilletjes de concessierechten van Radiant Lagoon ingetrokken, zonder de redenering openbaar te maken. Destijds zeiden bewoners dat ze dachten dat dit kwam doordat het bedrijf zonder vergunning bos had gekapt.
Hoewel de houthakkers voor Radiant Lagoon sinds 2019 niet meer zijn teruggekeerd, toen ze de houtkap onderbraken vanwege tegenreacties van gemeenschappen en het maatschappelijk middenveld, zei Kajan dat het land nog lang niet is teruggekeerd naar zijn natuurlijke staat. Mensen verloren niet alleen fruitbomen die al generaties lang in families waren, maar ook begraafplaatsen van voorouders en andere spirituele herkenningspunten, zei hij.
“(De bomen) groeien terug, maar het zijn niet de originele bomen die we lang geleden hadden,” zei hij. ‘Natuurlijk lijken ze op onkruid.’

Gemeenschappen blijven alert
Tijdens de inhuldiging van de steen zei Komeok Joe, directeur van de Penan-volksrechten-ngo Keruan, dat het monument als een les zou moeten dienen voor verschillende inheemse gemeenschappen over de langdurige en complexe beproevingen waarmee ze te maken kunnen krijgen als ze proberen het inheemse land te beschermen.
“We weten dat hun strijd destijds niet gemakkelijk was, maar we zijn erg dankbaar dat de beslissing uiteindelijk in ons voordeel was”, zei hij volgens een persbericht uit Keruan.
Kajan waarschuwde op zijn beurt dat hun gevecht misschien nog niet voorbij is. Hij vertelde Mongabay dat de regering van Sarawak kort nadat de concessie was ingetrokken, wijzigingen in het Gunung Mulu National Park had voorgesteld, met negatieve gevolgen voor de inheemse groepen die hun erfgoed naar het gebied terugvoeren.
In 2022 kondigde de deelstaatregering van Sarawak plannen aan om van het Mulu-gebied een township te maken met ontwikkelingen als een nieuwe snelweg, een uitgebreide luchthaven en de bouw van een waterzuiveringsinstallatie, volgens rapporten van de in Zwitserland gevestigde NGO Bruno Manser Fonds.
Kajan zei dat hij wantrouwig stond tegenover de ontwikkelingen van de overheid in het gebied, zoals de oprichting van de township, omdat deze vaak de gebruikelijke gebieden van de inheemse bevolking beroofden. Hij liet Mongabay een brief zien van de deelstaatregering, gedateerd 29 september, waarin hij de gemeenschappen informeerde over een aanstaand landonderzoek van het Mulu-gebied rond het park. Kajan zei dat hij zich zorgen maakte dat dit slechts een ‘nieuwe tactiek’ was.
“De Tering-, Berawan- en Penan-volkeren, we hebben geen land meer”, zei hij. “Waarom is Mulu National Park zo hebzuchtig?”
Als ouderling in de gemeenschap zegt Kajan dat hij nu jongere leiders probeert voor te bereiden door hen voor te lichten over de geschiedenis van landrechten. Gedenktekens zijn een manier om te beginnen, zei hij, maar hij drong er ook bij gemeenschapsleiders op aan om juridische training te volgen om zich voor te bereiden op de volgende strijd.
“Dit is om ons te laten herinneren hoe onze strijd eruit ziet, maar daarom zeg ik (tegen de leiders) dat we de overwinning nog niet moeten overdrijven, maar sterk moeten blijven”, zei hij.
Bannerafbeelding: Komeok Joe, directeur van Keruan; Willie Kajan, vertegenwoordiger van de gemeenschappen Berawan en Tering; en Ukau Lupung, vertegenwoordiger van de Penan-gemeenschap in Bateu Bungan, houden stenen vast die als symbolisch gebaar op de Ba Besanan Memorial Stone moeten worden geplaatst tijdens een herdenkingsceremonie in de staat Sarawak op 4 november 2026. Afbeelding met dank aan Keruan.
Maleisië trekt de concessie voor oliepalmen in de buurt van het door UNESCO beschermde Borneose park in
Houtkap vormt nog steeds een bedreiging voor het Borneose bos dat ooit werd gezien als een door de inheemse bevolking geleid vredespark
FEEDBACK: Gebruik dit formulier om een bericht te sturen naar de redacteur die verantwoordelijk is voor dit verhaal. Als u een openbare reactie wilt plaatsen, kunt u dat onderaan de pagina doen.



