JAKARTA — Indonesië zegt dat het de rijstteelt niet langer hoeft uit te breiden naar bosgebieden, maar moet nog uitleggen wat de aankondiging betekent voor grootschalige voedsel- en energieprojecten die al aan de gang zijn in Papoea en Kalimantan.
De speciale presidentiële gezant voor klimaat en energie, Hashim Djojohadikusumo, zei op 6 oktober dat Indonesië drie jaar eerder dan gepland zelfvoorzienend was op het gebied van rijst en dat het de eerder aangekondigde 2 miljoen hectare (4,9 miljoen acres) niet langer nodig had voor de voedselproductie.
“De regering ziet geen verdere noodzaak voor het uitbreiden van de rijstteeltgebieden in de zogenaamde bosgebieden en boszones die een paar jaar geleden zijn aangekondigd”, zei Hashim in Jakarta.
Tijdens dezelfde bijeenkomst zei de speciale gezant van de president voor multilateralisme en internationale handel, Mari Pangestu, dat de toekomstige productie van voedsel en biobrandstoffen in plaats daarvan zou worden gericht op gedegradeerd land.
De aankondiging lijkt een verschuiving te markeren van een overheidsmaatregel die milieuactivisten hebben beschreven als een van ’s werelds grootste ontbossingsprojecten, waarbij uitgestrekte rijst- en suikerrietplantages in het zuiden van Papoea betrokken zijn.
Maar minder dan twee weken vóór de aankondiging van Hashim heeft het Ministerie van Bosbouw via zijn Forest Utilization Direction Map (PAPH) uit 2026 ongeveer 5,67 miljoen hectare bos aangewezen als gebieden waarvoor vergunningen voor bosgebruik konden worden aangevraagd, onder meer voor voedselzekerheid en energie, en voor bosrehabilitatie.
“Dit betekent dat er een inconsistentie bestaat tussen de verklaringen van overheidsfunctionarissen”, vertelde Musdalifah Jamal, campagnevoerder van het Indonesische Forum voor het Milieu (Walhi), telefonisch aan Mongabay. “Deze tegenstrijdigheid laat ons zien dat de overheid het ontwikkelingsparadigma dat bosgebieden als ruimtes beschouwt om aan de voedsel- en energiebehoeften te voldoen nog niet heeft verlaten.”
Het ministerie van Bosbouw heeft de richting van de aankondiging van Hashim verwelkomd, maar heeft niet gezegd of dit bestaand beleid of bestaande projecten verandert.
“Er moet onderscheid worden gemaakt tussen nieuwe uitbreidingsplannen die het kappen van bosgebieden vereisen, activiteiten die al aan de gang zijn en het verhogen van de productie op landbouwgrond die al beschikbaar is”, zei woordvoerder Ristianto Pribadi van het ministerie, geciteerd door The Straits Times.
“Daarom kunnen we nog niet zeggen dat alle activiteiten in de twee regio’s automatisch zullen stoppen, noch kunnen we bevestigen wanneer ze zullen stoppen”, zei hij, verwijzend naar Zuid-Papoea en Centraal-Kalimantan.
Milieugroeperingen zeggen dat de aankondiging daarom moet worden gevolgd door veranderingen in het beleid die de conversie van bossen hebben vergemakkelijkt.
“Op het eerste gezicht zijn de verklaringen van Pak Hashim en Ibu Mari Pangestu zei dat de regering van Indonesië niet langer zou streven naar ontbossing voor voedsel- of energiegewassen”, zei Glenn Hurowitz, oprichter en CEO van Mighty Earth, tegen Mongabay. “Om ervoor te zorgen dat deze positieve uitspraken impact hebben, moeten ze worden geïmplementeerd, ook door wijzigingen in decreten en ander beleid.”
Nadia Hadad, uitvoerend directeur van NGO MADANI Berkelanjutan, zei dat de regering ook haar voedsel-, energie-, bosbouw- en begrotingsbeleid op één lijn moet brengen met de nieuwe toezegging.
“Klimaatverplichtingen worden uiteindelijk niet gemeten aan de hand van het aantal uitspraken dat wordt gedaan, maar aan de vraag of het beleid en het staatsgeld in dezelfde richting bewegen”, zei ze in een persbericht.
Franky Samperante, directeur van de Pusaka Foundation, die samenwerkt met inheemse volkeren in Papoea, zei dat functionarissen vaak toezeggingen doen over duurzame ontwikkeling en bosbescherming die nog moeten worden vertaald in concreet beleid en acties.
Zware bedrijfsmachines zijn nog steeds bezig met het kappen van natuurlijke bossen in verschillende gebieden van Papoea die bestemd zijn voor programma’s voor voedsellandbouw, waaronder rijstvelden, suikerrietplantages en oliepalmplantages, zei hij.
Inheemse gemeenschappen, die de beheerders van het land en de bossen zijn, hebben ook te maken gehad met vermeende intimidatie en criminalisering, wat mensenrechtenfunctionarissen van de Verenigde Naties ertoe heeft aangezet hun bezorgdheid te uiten over vermeende schendingen van de mensenrechten en de vernietiging van het milieu die verband houden met het project.
Een kaart met de locatie van het voedsellandgoedprogramma in Merauke, Zuid-Papoea. Afbeelding met dank aan Greenpeace.
Opruiming is al aan de gang
Het project begon onder voormalig president Joko Widodo en breidde zich snel uit onder president Prabowo Subianto, ook buiten Merauke naar de districten Boven Digoel, Mappi en Asmat.
De laatste monitoring door TheTreeMap, die het Nusantara Atlas-bosmonitoringplatform beheert, geeft aan dat ongeveer 11.500 hectare (28.400 acres) wetlands in de dorpen Wanam en Wogikel zijn gekapt voor rijst. TheTreeMap identificeerde ook ongeveer 40.000 hectare (99.000 acres) die waren vrijgemaakt voor suikerriet, voornamelijk in oerbossen en savannes nabij de grens met Papoea-Nieuw-Guinea.
Enige ontginning volgde op de aanleg van een toegangsweg van 135 kilometer (84 mijl), bedoeld om 1 miljoen hectare (2,5 miljoen acres) geplande rijstvelden in Merauke te ondersteunen.
Sentinel-2-animatie van mei 2024 tot augustus 2026 die de geleidelijke aanleg toont van een nieuwe voedsellandweg die zich 135 km lang uitstrekt in een opvallend rechte lijn. Naarmate de weg door het landschap vordert, markeert een zich uitbreidende zone aan de westkant de omvorming van het moerasbos van Melaleuca in land dat is voorbereid voor de rijstteelt. Opeenvolgende maandelijkse beelden onthullen de zich ontvouwende voetafdruk van de uitbreiding van de infrastructuur en de landbouw. Animatie gemaakt in Nusantara Atlas met behulp van Nimbo cloudvrije maandelijkse Sentinel-2-composieten.
Uit onderzoek van Tempo bleek dat het Ministerie van Defensie de milieueffectrapportage van de weg opstelde nadat de aanleg al voor ongeveer een derde was voltooid.
Inheemse gemeenschappen hebben het project voor de rechtbank aangevochten, met het argument dat de ontginning begon zonder hun toestemming en goedkeuring van het milieu. De administratieve rechtbank van Jayapura heeft de rechtszaak in september afgewezen.
Volgens de analyse van Greenpeace had de aanleg van wegen in februari geleid tot bijna 7.600 hectare ontbossing.
TheTreeMap-oprichter en landschapsecoloog David Gaveau zei dat satellietbeelden nu laten zien dat de volledige 135 kilometer lange wegcorridor is geopend, hoewel deze onverhard blijft, terwijl ten minste één oliepalmconcessie er voedingswegen heeft aangelegd die er verbinding mee maken.
“Zullen de bestrating, de verdere aanleg van toevoerwegen en de verdere ontwikkeling van de infrastructuur doorgaan?” vroeg hij.
Een graafmachine die land aan het opruimen is binnen het Merauke Food Estate-gebied, geregistreerd op de coördinaten 140°45’25.62″E, 8°12’37.87″S. Afbeelding met dank aan Auriga Nusantara, gemaakt op 5 mei 2026.
Niet alleen rijst
Rijst is slechts één onderdeel van de bredere voedsel- en energieplannen van de regering voor Zuid-Papoea.
De huidige regering heeft het programma uitgebreid met suikerriet, palmolie en vee. Uit een rapport van Greenpeace blijkt dat aan tien bedrijven suikerrietconcessies zijn verleend die ongeveer 560.000 hectare (1,4 miljoen acres) in Merauke bestrijken. Greenpeace’s analyse van overheidskaarten schat het bredere project op ongeveer 2,7 miljoen hectare (6,7 miljoen acres).
“Zal de verdere ontginning binnen deze suikerrietconcessies stoppen? Wat gebeurt er met de aanvullende suikerrietconcessies die nog moeten worden geruimd?” vroeg Gaveau.
Refki Saputra, senior bosactivist van Greenpeace Indonesië, zei dat de regering ook haar biobrandstofambities uitbreidt.
Een coalitie van NGO’s schat dat de implementatie van het B50-mandaat voor biodiesel tegen 2039 nog eens 5,36 miljoen hectare aan oliepalmplantages zou kunnen vereisen, met het potentieel voor 1,5 miljoen hectare aan ontbossing.
De regering is ook van plan om het bio-ethanolmengsel in benzine de komende vijf jaar te verhogen tot 20%. Hashim zei op het duurzaamheidsforum dat biobrandstoffen noodzakelijk blijven om de afhankelijkheid van Indonesië van geïmporteerde brandstof te verminderen.
“Laten we zeggen dat het rijstveldenprogramma is ingetrokken, dus wat komt er in de plaats? Overal suikerriet? Overal oliepalmen? Omdat de programma’s voor biobrandstoffen en voedsellandbouw nog steeds bestaan”, vertelde Refki telefonisch aan Mongabay.
Opruiming van een natuurlijk ecosysteem dat wordt gedomineerd door Melaleuca sp. met een relatief kleine diameter. binnen het Merauke Food Estate-gebied, opgenomen op de coördinaten 140°35’37.82″E, 8°16’35.09″S. Afbeelding met dank aan Auriga Nusantara, gemaakt op 5 mei 2026.
Wat telt als ‘bos’?
Een andere vraag is wat Hashim bedoelde met ‘bosgebieden’.
Hashim zei dat er rijst was geplant in moerasgebieden in Papoea en Kalimantan. Maar Refki wees erop dat moerassen niet noodzakelijkerwijs aangetast of ecologisch onbelangrijk zijn.
De wetlands en savannes van Merauke maken deel uit van de TransFly, een van de kenmerkende ecoregio’s van Nieuw-Guinea en een belangrijk leefgebied voor wilde dieren en trekvogels.
Omdat een groot deel van de natuurlijke vegetatie van Merauke uit wetlands bestaat, kunnen sommige ecosystemen op officiële landbedekkingskaarten worden gecategoriseerd als kreupelhout of savanne in plaats van als bos, merkte Greenpeace op.
Gaveau zei dat een ander onderscheid van cruciaal belang is: of Hashims ‘bosgebieden’ ecosystemen met daadwerkelijke bosbedekking betekenen of het wettelijk aangewezen boslandgoed, bekend als Kawasan Hutan.
In 2025 herclassificeerde het ministerieel besluit nr. 591 van Bosbouw 486.939 hectare (1,2 miljoen acres) in Merauke, Boven Digoel en Mappi van Forest Estate naar land daarbuiten, of APL, ter ondersteuning van het nationale strategische project.
Volgens de ruimtelijke analyse van TheTreeMap omvat het opnieuw geclassificeerde gebied bijna 300.000 hectare (741.000 acres) primair bos met gesloten bladerdak, evenals Melaleuca opstanden en andere watergebieden.
“Verwijst ‘bosbouwgebieden’ naar het ecosysteem op de grond, of naar de? Kawasan Hutan?” vroeg Gaveau. “Zal deze aankondiging hen ook beschermen, of kan de conversie doorgaan omdat ze nu geclassificeerd zijn als APL? Zal het decreet worden herzien?”
Land dat opnieuw is geclassificeerd als APL valt niet langer onder de bosbouwwet als boslandgoed, hoewel er nog steeds andere eisen op het gebied van milieu en landgebruik van toepassing zijn.
Een natuurlijk moerasecosysteem binnen het Merauke Food Estate-gebied, geregistreerd op de coördinaten 140°45’34.41″E, 8°7’1.62″S. Afbeelding met dank aan Auriga Nusantara, gemaakt op 6 mei 2026.
Wat telt als ‘verslechterd’?
Dezelfde dubbelzinnigheid omringt het ‘gedegradeerde land’ waarvan Mari zei dat het de bossen zou vervangen voor de toekomstige productie van voedsel en biobrandstoffen.
Gaveau merkte op dat Merauke seizoensgebonden overstroomde graslanden, beboste savannes en Melaleuca moerasbossen, natuurlijke ecosystemen die millennia lang door vuur zijn gevormd.
“Zullen deze inheemse ecosystemen als ‘gedegradeerd’ worden beschouwd vanwege hun lage vegetatiebedekking? Of zal de regering natuurlijke graslanden onderscheiden van land dat is aangetast door ontbossing in het verleden?” zei hij.
Mighty Earth zei dat de aankondiging in plaats daarvan een kans zou kunnen bieden voor grootschalig behoud en herstel ter ondersteuning van het doel van de regering om 12 miljoen hectare aan inheemse ecosystemen te herstellen.
“Dat zou een programma van planetaire betekenis zijn dat gigaton koolstof uit de atmosfeer zou kunnen zuigen,” zei Hurowitz.
Maar inheemse en maatschappelijke groeperingen zeggen dat lokale gemeenschappen een rol moeten spelen bij de beslissing wat als gedegradeerd land kan worden aangemerkt en hoe het wordt gebruikt.
“Lokale gemeenschappen moeten betrokken worden bij beslissingen over de ontwikkeling en het gebruik van natuurlijke hulpbronnen op hun grondgebied”, aldus Merauke Solidarity in een verklaring.
Bannerafbeelding: Tractoren en graafmachines zijn te zien in het dorp Senayu, district Sermayam, regentschap Merauke, provincie Zuid-Papoea op 18 september 2025. Afbeelding met dank aan © Ulet Ifansasti / Greenpeace
FEEDBACK: Gebruik dit formulier om een bericht te sturen naar de auteur van dit bericht. Als u een openbare reactie wilt plaatsen, kunt u dat onderaan de pagina doen.
