Waarom heeft het proces voor de moord op boswachter Paulo Paulino Guajajara in 2019 en de poging tot moord op collega-beschermer Láercio Guajajara in het Braziliaanse Amazonegebied nog niet plaatsgevonden? “(T)hier zijn geen beschikbare plaatsen op de hoorzittingskalender van de rechtbank”, vertelde het adviespersoneel van de rechter in de zaak aan Mongabay in een verklaring per e-mail, een jaar nadat ze beweerden dat er geen tijd was om de hoorzitting in 2025 te houden, wat tot verontwaardiging leidde onder de inheemse bevolking van Guajajara, activisten en autoriteiten.
“Ze houden me alleen maar aan het lijntje. Want als ze echt van plan waren dit op te lossen, hadden ze dat allang gedaan”, vertelde de vader van Paulo Guajajara, José Maria Paulino Guajajara, telefonisch aan Mongabay. “Dit duurt veel te lang – het is al zeven jaar geleden! Dat is precies waarom ik hier ben, en ik voel me op zijn zachtst gezegd behoorlijk beu.”
“Het is alsof we niet als menselijke wezens worden gezien, toch? Als iemand een inheemse persoon doodt, is het alsof het helemaal niets is – net hetzelfde als het doden van welk dier dan ook”, vertelde Laércio Guajajara telefonisch aan Mongabay. “We hebben veel negatieve gedachten over het rechtssysteem met betrekking tot deze zaak.”
Op 1 november 2019 werden Paulo Guajajara en Laércio Guajajara beschoten in een vermeende hinderlaag door illegale houthakkers in het inheemse gebied Arariboia, in het noordoosten van de staat Maranhão. In augustus 2025 werd een langverwacht antropologisch rapport van de collectieve schade aan de inheemse gemeenschap als gevolg van de misdaden afgerond en bij de rechtszaak gevoegd, waardoor de Guajajara-bevolking, activisten en het Federale Openbaar Ministerie (MPF) hoop kregen dat de zaak eindelijk zou worden berecht.
Maar in oktober 2025 vertelde de adviesstaf van federale rechter Ronaldo Desterro, die de leiding heeft over de zaak, aan Mongabay in een verklaring per e-mail dat het proces zeer waarschijnlijk pas begin 2026 zal plaatsvinden, “aangezien er niet genoeg tijd is om het tegen het einde van dit jaar te houden.”
Een jaar later reageerde het adviespersoneel van Desterro op het verzoek van Mongabay om informatie over de planning van het juryproces: “Het zal niet mogelijk zijn dat het dit jaar zal plaatsvinden, omdat er geen beschikbare plaatsen zijn op de hoorzittingskalender van de rechtbank. Het zal naar verwachting in de eerste helft van volgend jaar plaatsvinden.”
Tussen 1991 en 2023 werden 81 inheemse Guajajara gedood in Maranhão; bijna de helft van deze moorden, 38, vond plaats in Arariboia – zes waren boswachters. Geen van de daders is voor de rechter gebracht.
Het proces over de misdaden tegen Paulo en Laércio zal een juridische mijlpaal zijn, aangezien het de eerste moord en poging tot moord op inheemse leiders is die voor een federale jury in Maranhão zal verschijnen. In de meeste gevallen worden moorden beschouwd als misdaden tegen individuen en worden ze berecht door een staatsjury, maar deze misdaden werden geëscaleerd naar het federale niveau omdat aanklagers beweerden dat ze een agressie vertegenwoordigden tegen de hele Guajajara-gemeenschap en de inheemse cultuur.
Voor Alfredo Falcão, de federale aanklager die de zaak leidt, is het “betreurenswaardig” dat het proces niet binnen dit jaar zou plaatsvinden. “Er lijkt door de rechter geen rechtvaardiging te zijn gegeven waarom de plenaire zitting voor het juryproces niet in 2026 heeft plaatsgevonden, vooral gezien het feit dat de laatste procedurele stap eind 2025 plaatsvond”, vertelde hij Mongabay telefonisch.
MPF zal “de feitelijke redenen voor de vertraging in dit proces” analyseren en, indien van toepassing, “de juiste procedurele stappen ondernemen om ervoor te zorgen dat het proces zo snel mogelijk plaatsvindt”, voegde hij eraan toe.
Mongabay vroeg om een interview met Desterro; zijn kantoor zei per e-mail dat hij het interview niet zal kunnen geven omdat de nationale magistratuurwet “magistraten verbiedt om, via welk communicatiemiddel dan ook, een mening te uiten over zaken die hangende zijn aan de uitspraak.”
‘Wij willen gerechtigheid!’
MPF verzocht tweemaal om bespoediging van het proces: in september 2023 en juli 2026, volgens de volledige rechtszaak die door Mongabay werd beoordeeld. Door de beklaagden ingediende beroepen en vertragingen bij de voorbereiding van het antropologische rapport – dat meer dan twee jaar in beslag nam voordat het aan de rechtszaak werd toegevoegd, zoals Mongabay in november 2025 rapporteerde – verhinderden dat de zaak snel werd berecht, zei Falcão. Maar sinds augustus 2025, toen het antropologische rapport werd afgerond, is er geen reden voor het gebrek aan activiteit in de zaak, voegde hij eraan toe.
“Er wordt een ontmoeting met de rechter georganiseerd om het belang en de meest urgente noodzaak van het voor de rechter brengen van de zaak uit te leggen”, zei Falcão. “Als laatste stap zou het Federale Openbaar Ministerie de rechtbank kunnen verzoeken voorrang te verlenen aan dit proces.”
In 2024 werd een Mongabay-video over de moord op Paulo vertoond bij het Chileense Hooggerechtshof als sleutelzaak voor de workshop “Milieucrisis: de rol van het rechtssysteem om de veiligheid van de kritische stem te garanderen” als onderdeel van de UNESCO Werelddag voor de Persvrijheid in Santiago.
Paulo en Laércio waren lid van de ‘Guardians of the Forest’, een groep inheemse Guajajara in Arariboia die hun leven riskeert om hun voorouderlijk land te beschermen tegen illegale houtkap, jacht en andere milieumisdaden. De groep, die bijna twintig jaar geleden werd gevormd, beschermt ook het Awá-volk, jager-verzamelaars die in vrijwillige isolatie leven in de diepten van de bossen van Arariboia en worden beschouwd als de “meest bedreigde” inheemse groep ter wereld.
“Wij willen gerechtigheid!”, zei Olímpio Iwyramu Guajajara, voorzitter van de Ka’aiwar Indigenous Association of Forest Guardians of the Arariboia Indigenous Territory, in een video voor Mongabay, samen met andere boswachters, op 1 november. “We zijn hier bijeen en tegelijkertijd spreken we ons uit tegen het onrecht waarmee onze leiders worden geconfronteerd, die binnen onze eigen territoria worden vermoord, zoals de zaak van Paulo en andere bewakers die werden hier gedood, in het inheemse gebied van Arariboia.”
Op de zevenjarige verjaardag van Paulo’s dood eerden José Maria en zijn familie zijn nagedachtenis door kaarsen op zijn graf aan te steken. “Mijn zoon stierf voor ons terwijl hij ons land beschermde”, zei José Maria, die om gerechtigheid vroeg. “Het maakt me zo verdrietig; je eigen kind verliezen is gewoon niet gemakkelijk. Het is allemaal zo ongelooflijk pijnlijk voor mij.”
Laércio zei dat hij erg sceptisch is over gerechtigheid. “Ze zeggen altijd: ‘Volgend jaar, volgend jaar'”, zei hij. “Maar de strijd moet doorgaan. Ik zal nooit opgeven.”
Bannerafbeelding: Paulo Paulino Guajajara in een interview met verslaggever Karla Mendes in 2019. Afbeelding met dank aan Max Baring/Thomson Reuters Foundation.
Karla Mendes is een onderzoeks- en hoofdverslaggever voor Mongabay in Brazilië en de Verenigde Staten eerste Braziliaan om de John B. Oakes Award voor Distinguished Environmental Journalism te winnen. A lid van het Rainforest Investigations Network van het Pulitzer Center, zij is ook de eerste Braziliaanse en Latijns-Amerikaanse ooit gekozen in het bestuur van de Society of Environmental Journalists (SEJ); ze werd ook genomineerd voor de leerstoel Diversity, Equity and Inclusion (DEI). Lees haar verhalen gepubliceerd op Mongabay hier. Vind haar op LinkedIn, Instagram, Draden, Blauw lucht En 𝕏.
Sterven voor Arariboia
Na zes jaar werd het proces tegen de moord op inheemse boswachters doorgeschoven naar 2026
FEEDBACK: Gebruik dit formulier om een bericht te sturen naar de auteur van dit bericht. Als u een openbare reactie wilt plaatsen, kunt u dat onderaan de pagina doen.
