Opnieuw een Sri Lankaans luipaard gevangen in een strik. Deze grote katten hebben bescherming nodig, zeggen experts

COLOMBO – De stilte van een koude novembernacht op Athad Tea Estate in Norwood in de centrale hooglanden van Sri Lanka werd plotseling verbrijzeld door pijnlijk gegrom. Ontwaakt door de kreten die door de duisternis galmden, haastten landarbeiders zich om te controleren, maar ontdekten de gruwelijke aanblik van een luipaard (Panthera pardus kotiya) gevangen in een strik van draad, wanhopig kronkelend om los te komen uit de klem.

Het gevangen dier was een vrouwtje van ongeveer 3,5 jaar oud. De draad had haar flank ernstig samengedrukt terwijl ze meedogenloos worstelde om zichzelf te bevrijden.

Agenten van het Department of Wildlife Conservation (DWC), vergezeld door een dierenarts van de veterinaire eenheid in Randenigala, bereikten de locatie vroeg in de ochtend en verdoofden het opgewonden dier. Hoewel de compressie hevig was, was ze gelukkig ontsnapt aan grote uitwendige snijwonden, wat vaak voorkomt bij slachtoffers met strikken, zei Akalanka Pinidiya, de dierenarts die verantwoordelijk is voor de Centrale Regio.

Zelfs als het luipaard kalm lijkt, laten natuurbeschermers de vastgelopen luipaarden niet onmiddellijk vrij. “Als een luipaard in een strik verstrikt raakt, kan zijn worsteling om te ontsnappen ernstige inwendige verwondingen veroorzaken, vooral aan organen als de nieren, die fataal kunnen zijn, ook al zijn ze niet zichtbaar”, zegt Pinidiya, die een aantal van zulke verstrikte luipaarden heeft behandeld.

Volgens de dierenarts scheidt dit luipaard uitwerpselen en urine uit, en heeft ze zelfs een klein deel van het verstrekte vlees gegeten. “Dit zijn bemoedigende tekenen dat er geen ernstige interne schade is, maar dat het luipaard nog een paar dagen onder observatie zal blijven voordat het wordt vrijgelaten”, vertelde Pinidiya aan Mongabay.

Haar gelukkige redding brengt echter een veel breder probleem aan het licht: draadstrikken blijven de luipaarden in de heuvellanden van Sri Lanka bedreigen, waarbij vaak dieren worden gedood die niet eens het beoogde doelwit zijn.

Dodelijke vallen in luipaardland

Het Sri Lankaanse luipaard (Panthera pardus kotiya) is het landroofdier van het land. In de Centrale Hooglanden bewonen luipaarden een mozaïek van theeplantages, bosgebieden, graslanden en landgoederen. Deze door mensen gedomineerde landschappen bieden belangrijke leefgebieden en prooien, maar stellen de charismatische katten ook bloot aan vallen die zijn uitgezet door mensen die op wilde dieren jagen voor vlees.

Draadstrikken worden meestal gemaakt van sterke metalen kabels die in een lus langs dierenpaden zijn gerangschikt. Wanneer een dier er doorheen gaat, wordt de lus strakker rond zijn lichaam of ledemaat. Hoewel het gewoonlijk de bedoeling is om wilde zwijnen te vangen (Sus scrofa) en sambarherten (Rusa eenkleurig) voor bushmeat kunnen deze willekeurige vallen luipaarden en andere wilde dieren verstrikken. Zelfs olifanten kunnen onbedoelde slachtoffers blijken te zijn.

Een onderzoek naar 17 jaar aan door de mens veroorzaakte sterfte van luipaarden (2008-2024) documenteerde 164 sterfgevallen in Sri Lanka. Van de 138 gevallen met bekende oorzaken waren draadstrikken verantwoordelijk voor 62,3%, terwijl vergiftiging, geweerschoten en verkeersdoden gezamenlijk 31,9% bijdroegen. Uit het onderzoek blijkt ook dat bijna de helft van de geregistreerde sterfgevallen plaatsvond op plantages, wat de gevaren benadrukt waarmee luipaarden die in het landschap van theeplantages leven, worden geconfronteerd.

Zwevende strikken en moeilijk te verwijderen

De val die bij de laatste redding betrokken was, was wat Pinidiya omschreef als een zwevende strik. In plaats van aan een boom of een permanente constructie te worden bevestigd, wordt de draad aan een zware, beweegbare paal bevestigd.

Wanneer een dier verstrikt raakt, sleept het in eerste instantie de paal mee terwijl hij probeert te ontsnappen. De paal kan uiteindelijk vast komen te zitten tegen vegetatie of rotsen, waardoor het dier vast komt te zitten. Aangenomen wordt dat deze methode het moeilijker maakt om een ​​val te associëren met een bepaald onroerend goed, waarvoor de eigenaar van het onroerend goed kan worden bestraft.

Palinda Perera, een natuuronderzoeker die in de centrale hooglanden van Sri Lanka werkt en vrijwillig betrokken is bij het verwijderen van strikken, zegt dat het moeilijk is om deze vallen te lokaliseren.

Perera heeft persoonlijk de kracht van zo’n val getest door te proberen zichzelf los te trekken en zei dat hij zich nauwelijks kon bewegen. Perera, die deze boomstammen met draden verwijdert, zei dat combinaties hiervan te zwaar zijn om mee te nemen.

Perera gelooft dat regelmatige patrouilles illegale vangst kunnen helpen voorkomen en wilde dieren kunnen beschermen.

Het vrijlaten van geredde luipaarden

Een vastgelopen luipaard medisch behandelen is slechts een deel van de uitdaging, omdat het net zo ingewikkeld kan zijn om te beslissen waar het na de behandeling moet worden vrijgelaten, zegt Anjali Watson, managing trustee bij The Wilderness and Wildlife Conservation Trust (WWCT), een organisatie die zich richt op het bestuderen van luipaarden.

Als u een dier terugbrengt naar de exacte locatie waar het is gevangen, kan het aan dezelfde bedreigingen worden blootgesteld, vooral als er strikken in het gebied achterblijven. Het verplaatsen van het dier naar een afgelegen beschermd gebied hoeft echter ook niet noodzakelijkerwijs de veiligste oplossing te zijn, voegde ze eraan toe.

Een wetenschappelijk artikel uit 2025 over de redding, behandeling, vrijlating en monitoring van een gewond Sri Lankaans luipaard, mede geschreven door luipaardbeschermers en dierenartsen in het wild, waaronder Watson, biedt belangrijke inzichten.

De onderzoekers documenteerden de redding van een jonge mannelijke luipaard die in december 2022 in een strik werd gevangen op een andere theeplantage in centraal Sri Lanka. Na een operatie en vier maanden veterinaire behandeling werd de luipaard voorzien van een GPS-halsband en vrijgelaten in een beschermd gebied op ongeveer 20 kilometer (12,4 mijl) van de plek waar hij was gevangen.

De vrijlatingslocatie werd deels gekozen om te voorkomen dat het dier zou terugkeren naar een door mensen gedomineerd landschap waar het in een nieuwe strik zou kunnen worden gevangen, zei Watson.

Maar het luipaard had andere plannen.

GPS-tracking onthulde dat het luipaard onmiddellijke, duidelijke en snelle richtingsbewegingen maakte in de richting van zijn oorspronkelijke bereik. Opmerkelijk genoeg zwom hij over drie stukken open water in het Randenigala-reservoir, waarbij hij meer dan een kilometer (0,62 mijl) zwom voordat hij binnen drie weken een agrarisch landschap bereikte op ongeveer 10 kilometer (6,2 mijl) van de oorspronkelijke vangstlocatie.

Op basis van deze observaties waarschuwt Watson tegen het verplaatsen van geredde luipaarden, tenzij er weinig alternatief is. In plaats van ze vrij te laten in afgelegen, onbekende habitats, raden de onderzoekers een relatief veilige locatie aan dichter bij het oorspronkelijke vangstgebied, op voorwaarde dat bedreigingen adequaat kunnen worden aangepakt.

Verbetering van de reddingsreactie

De laatste reddingsactie brengt ook logistieke uitdagingen aan het licht. Het veterinaire team voor het centrale natuurgebied is gestationeerd in Randenigala, ruim 100 km verwijderd van de plek waar regelmatig incidenten met het strikken van luipaarden worden gemeld. Pinidiya was het ermee eens dat een speciale snellereactiecapaciteit in het heuvelland de vertragingen zou helpen verminderen, maar het tekort aan dierenartsen voor wilde dieren blijft een groot obstakel.

Watson, een luipaardbeschermer die nauw heeft samengewerkt met het veterinaire team van DWC, zei dat de reddings-, behandelings- en vrijlatingsprocedures zijn verbeterd in vergelijking met het verleden. Pinidiya verstrekt gegevens om deze bewering te ondersteunen. Hij zegt dat hij alleen al in 2025 met 30 vastgebonden luipaarden te maken heeft gehad en dat 22 daarvan met succes zijn gered en weer in het wild zijn vrijgelaten.

Watson zegt dat de Randenigala-faciliteit over de nodige ruimte en omheiningen beschikt voor geredde dieren, maar het grotere probleem is volgens haar het voortdurende repareren van strikken.

Reddingsoperaties zelf kunnen gevaarlijk zijn. Pinidiya herinnert zich een incident een paar maanden geleden, toen een luipaard hem overmeesterde terwijl hij probeerde een volwassen mannetjesluipaard te schieten, wat resulteerde in schrammen en lichte verwondingen. Another wildlife veterinary surgeon, Malaka Abeywardana, too was attacked while trying to release a snared leopard in 2023.

Bescherming van dieren in het wild buiten olifanten

In de nasleep van de dood van de iconische tusker Kavantissa heeft de Sri Lankaanse regering een samenwerkingsprogramma opgezet waarbij de strijdkrachten betrokken zijn om olifanten met een hoog risico te beschermen. Snare-removal programs too had been conducted in areas frequented by these tuskers.

Rajika Gamage, een natuurbeschermingsactiviste in het heuvelland, verwelkomde deze inspanningen, maar zei dat soortgelijke initiatieven zich zouden moeten uitbreiden naar andere natuurgebieden in het hele land. “We kunnen niet discrimineren en proberen alleen de olifanten te beschermen. Alle wezens maken deel uit van de natuur en er moeten maatregelen worden genomen om de wilde dieren als geheel te beschermen”, vertelde Gamage aan Mongabay.

Na de dood van tusker Kavantissa beloofde de regering een Elephant Transit Home (ETH) op te richten met faciliteiten om gewonde olifanten te behandelen in de nabijheid van de leefgebieden van verschillende iconische tuskers. De dichtstbijzijnde bestaande faciliteit ligt meer dan 200 km verwijderd van de plaats waar de meeste strikincidenten worden geregistreerd. Een soortgelijke kloof bestaat bij de reddingsdiensten voor luipaarden.

“Strikte luipaarden hebben dringend aandacht nodig. Elke minuut die voorbijgaat vergroot hun strijd om te ontsnappen, waardoor de draadlus verder wordt aangescherpt en de overlevingskans wordt verkleind, dus een faciliteit dichter bij het heuvelland is een dringende behoefte”, vertelde Gamage aan Mongabay.

Terwijl Sri Lanka zijn inspanningen opvoert om zijn iconische olifanten te beschermen, blijven luipaarden en talloze andere wilde dieren het slachtoffer worden van illegale strikken en stropers, zeggen natuurbeschermers.

Het geredde vrouwtje kan binnenkort terugkeren naar de met thee bedekte hellingen van de Centrale Hooglanden. Maar zonder aanhoudende programma’s voor het verwijderen van strikken, regelmatige patrouilles, krachtige handhaving en betrokkenheid van de gemeenschap, zou haar gelukkige ontsnapping eerder uitzondering dan regel kunnen blijven, voegde Gamage eraan toe.

Bannerafbeelding: Dit jonge vrouwelijke luipaard werd op 12 november gevangen in een draadstrik in een theeplantage in de centrale regio van Sri Lanka. Zijn wanhopige pogingen om te ontsnappen zorgden ervoor dat de metalen draad rond de flanken alleen maar strakker werd. Afbeelding met dank aan Romesh Abeywickrema.

Citaties:

Weerakkody, S., Gunasekara, V., Muhandiram, S., Harapan, TS, Gunasekara, KR, Jayasena, B., … & Kudavidanage, EP (2026). Door de mens veroorzaakte sterfgevallen door luipaarden in Sri Lanka zijn geconcentreerd in de mozaïeken van de landgoederen van de Centrale Hooglanden: bewijs uit 17 jaar aan sterftegegevens. Dierenbrieven, 4(3), 107–117. doi: 10.1002/wll2.70040

Kittle, AM, Watson, AC, Prasad, T., Pinidiya, MA, Kumarasiri, AMKN, Kumara, MAPR, …& Hewapathirana, HDS (2025). Van strikken tot zwemmen: enkele observaties over de redding, behandeling, vrijlating en monitoring van een gewond Sri Lankaans luipaard (Panthera pardus kotiya). Ecologische oplossingen en bewijsmateriaal, 6(2), e70029. doi: 10.1002/2688-8319.70029