Door de stijging van de zeespiegel als gevolg van de klimaatverandering zou tegen het einde van de eeuw meer dan 42% van de gewervelde landdieren een deel van hun leefgebied aan de oceaan kunnen verliezen, zo blijkt uit nieuw onderzoek.
Het mondiale onderzoek, onlangs gepubliceerd in Wetenschapoverlappende kaarten voor de geschiktheid van habitats, berekend voor 34.120 gewervelde landdieren – grofweg 90% van alle bekende soorten amfibieën, reptielen, vogels en zoogdieren – met projecties voor zeespiegelstijging in verband met vijf klimaatveranderingsscenario’s van het Intergouvernementeel Panel voor Klimaatverandering (IPCC), variërend van lage tot hoge emissievooruitzichten.
“Bij de planning van natuurbehoud moet niet alleen rekening worden gehouden met waar soorten vandaag de dag voorkomen, maar ook welke delen van hun leefgebied naar verwachting in de toekomst boven water zullen blijven”, vertelde co-auteur van de studie Zhong-Wen Jiang, een postdoctoraal onderzoeker aan de Sun Yat-sen Universiteit in China, in een e-mail aan Mongabay.
Uit de studie bleek dat tussen 14.325 en 15.324 van de onderzochte soorten tegen het jaar 2100 zouden worden blootgesteld aan habitatverlies als gevolg van kustoverstromingen, afhankelijk van het klimaatscenario. Toch wordt volgens hun IUCN Rode Lijst-beoordelingen slechts 5,9% van deze soorten geacht een risico te lopen door de klimaatverandering.
Tot 63% van de vogels, 52% van de zoogdieren, 36% van de reptielen en 24% van de amfibieën zullen waarschijnlijk getroffen worden, zo blijkt uit de studie, waarbij reptielen, kleinschalige soorten en reeds bedreigde soorten bijzonder kwetsbaar zijn. Over het geheel genomen zullen reptielen waarschijnlijk bijna het dubbele van het verlies aan leefgebied ervaren als dat van vogels of zoogdieren.
De bevinding dat een dergelijk aanzienlijk aantal soorten zal worden getroffen door de stijging van de zeespiegel onderstreept waarom klimaatactie en natuurbehoud samen moeten doorgaan, zei Jiang. “Het terugdringen van de uitstoot neemt niet de noodzaak weg om ook de resterende habitats te beschermen.”
De studie identificeerde ook ‘refugia’-habitats binnen soortengebieden die waarschijnlijk toekomstige overstromingen zullen vermijden. Echter, 96% van deze gebieden die dieren mogelijk de mogelijkheid bieden om te reageren op de stijging van de zeespiegel, bevinden zich buiten de bestaande beschermde gebieden, zo constateren de auteurs.
Volgens Jiang duiden de bevindingen op “een leemte, niet alleen in het onderkennen van toekomstige risico’s, maar ook in het beschermen van de plaatsen die soorten kunnen helpen voortbestaan.”
Amazonedelta en Zuidoost-Azië zijn van groot belang
Klimaatverandering beïnvloedt de zeespiegel door thermische uitzetting en het smelten van gletsjers en poolijskappen. Volgens de Wereld Meteorologische Organisatie stijgt het mondiale gemiddelde zeeniveau in een steeds sneller tempo, met een gemiddelde snelheid van 4,7 millimeter (0,19 inch) per jaar tussen 2015 en 2024, meer dan het dubbele van de snelheid die tussen 1993 en 2002 werd geregistreerd.
Volgens het klimaatscenario met de hoogste emissies stijgt het aantal soorten dat naar verwachting meer dan 10% van hun leefgebied aan de zee zal verliezen van 18 soorten in 2050 naar 109 in 2100, waarvan volgens de studie meer dan de helft reptielen zijn. Drie soorten — de Catalina chuckwalla (Sauromalus klauberi), het Restinga-paddestoeltje (Melanophryniscus setiba) en een wormhagedis gevonden in Brazilië (Amphisbaena-littoralis) – zullen naar verwachting tegen het einde van de eeuw meer dan de helft van hun mondiaal beschikbare leefgebied verliezen door de stijging van de zeespiegel.
Er wordt verwacht dat in totaal 395 soorten tegen 2100 meer dan 1% van hun geschikte leefgebied zullen verliezen onder scenario’s met lage emissies, zei Jiang, een cijfer dat stijgt tot 1.180 soorten onder scenario’s met hoge emissies.
Volgens Jiang onderstreept de toenemende ernst van het verlies van leefgebieden met emissies en tijd waarom beslissingen over klimaatactie en natuurbehoud eerder vroeger dan later nodig zijn. “Een sterkere klimaatmitigatie zou zowel het aantal blootgestelde soorten als de ernst van het verlies aan leefgebied kunnen verminderen,” zei ze.
Volgens de studie zal het deltagebied van de Amazone rivier naar verwachting het grootste verlies lijden aan leefgebied van gewervelde landdieren, deels vanwege de uitzonderlijk hoge biologische diversiteit. Meer dan 100.000 hectare oeverbossen en wetlands aan de kust in de laaggelegen Amazonedelta zouden tegen 2050 onder water kunnen staan. Andere regio’s met een hoog risico zijn onder meer de kusten van Midden-Amerika en Zuidoost-Afrika.
Ook Zuidoost-Azië is van bijzonder belang, ondanks het feit dat er verhoudingsgewijs minder habitats zijn die gevaar lopen te overstromen dan de Amazonedelta. Dit komt door de verspreiding langs de kust van veel beperkte en bedreigde soorten in Zuidoost-Azië, wat betekent dat habitatverlies bijzonder ‘ernstige gevolgen heeft voor de biodiversiteit’, zei Jiang.
Overstroomde habitats op het schiereiland Maleisië, Borneo en Sumatra herbergen “bijna drie keer zoveel bedreigde soorten” als de rest van de wereld, ontdekten de onderzoekers. De studie wijst erop dat Myanmar, Vietnam en Indonesië bijzondere mogelijkheden hebben om beschermde gebieden uit te breiden tot refugiahabitats bij zeespiegelstijging.
Nu al een existentiële bedreiging
Over de hele wereld voelen soorten al de gevolgen van zelfs een kleine stijging van de zeespiegel.
In Europa worden kustvogels die langs kustlijnen foerageren en broeden geconfronteerd met existentiële uitdagingen als gevolg van het verlies van hun leefgebieden en de overstroming van hun nesten. In de Sundarbans in Bangladesh leeft de Bengaalse tijger, een populatie van de Panthera Tigris Tigris ondersoort, zal naar verwachting tegen 2070 het grootste deel van zijn mangrovehabitat aan de oceaan verliezen. En in 2016 verklaarden wetenschappers dat de Bramble Cay melomys is (Melomys rubicola), een knaagdiersoort die ooit een klein koraaleilandje in de Straat van Torres bewoonde, het eerste zoogdier dat uitstierf als gevolg van habitatverlies als gevolg van door de mens veroorzaakte stijgende zeespiegels.
Jiang en haar co-auteurs merken op dat hun bevindingen conservatieve schattingen zijn. De werkelijke gevolgen voor soorten zullen waarschijnlijk veel groter zijn als rekening wordt gehouden met de extra klimaateffecten van toenemende zoutnevel, intensivering van orkanen en stormvloeden die zeewater landinwaarts transporteren en habitats aantasten. De studie beschouwt alleen de terrestrische delen van soortenhabitats. Er wordt geen rekening gehouden met mariene en intergetijdenhabitats.
Jennifer Magel, een natuurbeschermingswetenschapper aan de Universiteit van British Columbia die niet betrokken was bij het onderzoek, zei dat de bevindingen contrasteren met wat is gevonden voor meer getijdensoorten, zoals kustvogels zoals plevieren, strandlopers en scholeksters. “Ik verwacht dat op een handvol na alle kustvogels zullen worden blootgesteld aan de toekomstige zeespiegelstijging”, vertelde Magel in een e-mail aan Mongabay.
In een overzichtsartikel uit 2026 constateerden Magel en haar collega’s dat de stijgende zeespiegel het risico inhoudt dat kustvogels uit kritieke kusthabitats worden gedrukt die door de vaste menselijke infrastructuur, zoals wegen, dijken en zeeweringen, gevangen zitten in de natuurlijke verplaatsing naar het binnenland.
Deze “kustdruk” kan vitale kusthabitats, zoals wadden, kwelders en mangroven, eroderen, zei Magel, wat risico’s met zich meebrengt voor migrerende kustvogels die afhankelijk zijn van ketens van gezonde kustecosystemen om hun lange reizen te voltooien. Het verlies van zelfs een klein aantal belangrijke migratiestopplaatsen kan aanzienlijke gevolgen hebben voor hele populaties, zei ze.
Het is van cruciaal belang om wetlands aan de kust de ruimte te geven die ze nodig hebben om landinwaarts te bewegen als de zeespiegel stijgt, door de ontwikkeling van de infrastructuur te beperken en het gebruik van permanente kustverdediging te verminderen, aldus Magel. “Beslissers moeten rekening houden met de gevolgen van de toekomstige stijging van de zeespiegel in de beslissingen over landgebruik en natuurbehoud die nu worden genomen, zodat belangrijke gebieden kunnen worden beschermd terwijl er nog tijd is om actie te ondernemen.”
Veel van de regio’s waarvan is vastgesteld dat ze belangrijke refugia voor landgewervelde dieren huisvesten, zoals Myanmar, Indonesië en Vietnam, kampen echter met een gebrek aan financiering voor natuurbehoud en een beperkte technische capaciteit. Voor Jiang onderstreept dit de noodzaak van internationale samenwerking om middelen en vaardigheden te kanaliseren naar daar waar ze de meeste impact kunnen bereiken voordat soorten over hun grenzen heen worden geduwd.
“We moeten niet wachten tot habitats overstroomd zijn om te beslissen hoe we de soorten die ervan afhankelijk zijn, moeten beschermen,” zei Jiang. “Vroegtijdige actie, ondersteund door internationale samenwerking en middelen voor landen met een beperkte capaciteit voor natuurbehoud, is essentieel.”
Bannerafbeelding: Neusapen zijn afhankelijk van de mangrovebossen aan de kust van Borneo, ecosystemen die worden beïnvloed door de stijgende zeespiegel. Afbeelding door Rhett A. Butler/Mongabay.
Carolyn Cowan is een stafschrijver voor Mongabay. Haar rapportage richt zich op dieren in het wild, ecologie en gemeenschappen die reageren op milieu-uitdagingen in Zuidoost-Azië.
Citaties:
Ma, L., Jiang, Z., Xiao, H., Hanson, J., Zeng, Y., Wilcove, D., … Chen, Y. (2025). Het beschermen van mondiale gewervelde landsoorten tegen toekomstige zeespiegelstijging. Wetenschap, eed5772. doi:10.21203/rs.3.rs-6972835/v1.
Van de Pol, M., Bailey, LD, Frauendorf, M., Allen, AM, Van der Sluijs, M., Hijner, N., … Ens, BJ (2024). De stijging van de zeespiegel zorgt ervoor dat de populatie van steltvogels instort voordat habitats verdrinken. Natuur Klimaatverandering, 14(8), 839-844. doi:10.1038/s41558-024-02051-w.
Mukul, SA, Alamgir, M., Sohel, MS, Pert, PL, Herbohn, J., Turton, SM, … Laurance, WF (2019). De gecombineerde effecten van de klimaatverandering en de stijging van de zeespiegel zorgen voor een dramatisch habitatverlies van de wereldwijd bedreigde Bengaalse tijger in de Sundarbans in Bangladesh. Wetenschap van het totale milieu, 663830-840. doi:10.1016/j.scitotenv.2019.01.383.
Magel, JM, Wilson, S. & Martin, TG (2026). Gevolgen van de stijging van de zeespiegel voor de kustvogels in de wereld. Behoud van biodiversiteit. 35 (10), 236. doi:10.1007/s10531-026-03431-8.
Zie gerelateerd verhaal:
Zeevogelguano en inheemse bomen houden eilanden boven de stijgende zeeën: studie
FEEDBACK: Gebruik dit formulier om een bericht te sturen naar de auteur van dit bericht. Als u een openbare reactie wilt plaatsen, kunt u dat onderaan de pagina doen.
