MUARO JAMBI, Indonesië – Ananas rammelde rond in de mand achter op Tahangs motorfiets terwijl hij door het gebarsten en uitgedroogde veengebied in het Muaro Jambi-district in het oosten van Sumatra reed.
Tahang stopte later naast de lokale bewoners Ali en Haidir, terwijl rook in de verte zweefde over een bosje arecapalmen, die worden gekweekt voor hun betelnoten.
“Heb je die brand eerder gezien?” vroeg Tahang.
“Ja, maar het was maar klein,” antwoordde Haidir.
Een paar uur later, toen Tahang uitrustte in het dorp Muara Medak en Ali terugkeerde om ananas te verzamelen, verspreidde het vuur zich door droog gras en bereikte het koolstofrijke veen.
“Het explodeerde”, zei Tahang.
Tahang pakte zijn waterpomp en racete op de motor naar het veld. Tegen de tijd dat hij aankwam, vertelde hij Mongabay Indonesië, waren staatsbrandweerlieden en personeel van de rampendienst al bezig met het bestrijden van de brand, terwijl er weinig water beschikbaar was.
Bosbrandencrisis in heel Indonesië
Indonesië wordt geconfronteerd met de ergste bosbrandencrisis sinds jaren, nu de maanden van droogte in een groot deel van Borneo en Sumatra worden verergerd door een sterke El Niño, die het begin van het belangrijkste regenseizoen van de archipel vertraagt.
In de provincie Jambi op Sumatra zijn branden uitgebroken in het Bukit Tigapuluh Nationaal Park en in uitgestrekte veengebieden in het Berbak-Sembilang Nationaal Park, een groot moerasgebied grenzend aan het subdistrict Sungai Gelam dat is aangewezen als UNESCO-biosfeerreservaat.
Turf in Jambi’s Sungai Gelam bereikt diepten tot 11 meter (36 voet) en vormt een koolstofrijk ecosysteem dat ten minste 22 geregistreerde vogelsoorten ondersteunt en bereik biedt voor de ernstig bedreigde Sumatraanse tijger.Panthera Tigris sumatrae).
Maar tientallen jaren van menselijke activiteit hebben de hydrologie van het veengebied veranderd, legt Sri Wilarso Budi uit, hoogleraar bosbouw aan de Indonesische IPB Universiteit. Een groot deel van het gebied was ooit een houtkapconcessie, terwijl tegenwoordig kanalen het landschap doorsnijden om overtollig water van oliepalmplantages af te voeren.
Het verlies aan vegetatie en de verstoring van de natuurlijke afwatering hebben de waterbalans van het veengebied verstoord, wat heeft bijgedragen aan terugkerende branden die het landschap verder aantasten en het lokale levensonderhoud bedreigen.
De branden van 2026 waren voorspelbaar, zegt Wilarso: waarschuwingen voor een sterke El Niño werden maanden van tevoren afgegeven.
“Dit had verwacht kunnen worden”, voegde hij eraan toe.
De gemeenschap beheert de 1.764 hectare grote dorpscoöperatie Air Merah in het kader van het Indonesische gemeenschapsbosbouwprogramma, dat in ruim tien jaar tijd meer dan 8 miljoen hectare bos heeft overgedragen aan gemeenschapsbeheer. Het bos hier brandde echter af tijdens de door El Niño veroorzaakte brandseizoenen van zowel 2015 als 2019.
“In 2026 brandt het weer af”, zei Tahang.
Asmadi Sa’ad van de Universiteit van Jambi zei dat de terugkerende branden in de provincie werden aangewakkerd door grootschalige ontginning van veengebieden en de aanleg van kanalen, terwijl pogingen om kanalen te blokkeren vaak te laat kwamen.
“Kanaalblokken moeten worden gebouwd voordat het land uitdroogt, en niet daarna”, zei hij.
Het waterpeil is gedaald tot wel 2 meter onder de grond. Het stabiliseren van de waterstanden zou waarschijnlijk wel vier jaar van consistente kanaalblokkering vergen, zei hij.
Hoewel het herstel van veengebieden jaren in beslag neemt, kan het vroegtijdig opsporen van gevaarlijke omstandigheden bewoners meer tijd geven om een brand onder controle te krijgen voordat deze zich verspreidt.
Vroege waarschuwing
Eind augustus 2026 installeerde een door Global Affairs Canada gefinancierd project twee doe-het-zelf-systemen voor vroegtijdige waarschuwing bij brand in het gemeenschapsbos Air Merah in Sungai Gelam.
Het project maakt deel uit van Fincapes, een joint venture van de faculteiten Wiskunde en Milieu van de Canadese Universiteit van Waterloo.
Het systeem is ontworpen voor eenvoudige installatie en onderhoud in een omgeving die meedogenloos is voor elektronische componenten en bedrading. Wanneer het systeem operationeel is, combineert het een aantal omgevingsmetingen, zoals de temperatuur en het waterniveau, en zal het een alarm laten horen als deze de veilige niveaus overschrijden.
“De sirene zal klinken als de sensoren gevaarlijke omstandigheden aangeven”, vertelde Mawardi Muhammad, een programmamedewerker van Fincapes, aan Mongabay Indonesië.
Gegevens over de veenomstandigheden in Sungai Gelam zijn ook online toegankelijk, zodat het publiek deze kan volgen. Directe waarschuwingen via instant messaging-platforms of andere meldingssystemen kunnen een betere toegang tot realtime informatie mogelijk maken.
De vroege waarschuwing maakt deel uit van een breder herbebossingsproject over 47 hectare (116 acres), waarbij lokale gewassen worden gecombineerd met inheemse veenboomsoorten om ecosystemen te herstellen en tegelijkertijd prioriteit te geven aan het levensonderhoud.
Slimme oplossingen die gebruik maken van nieuwe technologie zijn niet nieuw in de Indonesische bossen, waar non-profitorganisaties alles hebben geprobeerd toe te passen, van bio-akoestiek om illegale houtkap op te sporen tot AI-tracking van wilde dieren om natuurbehoudsresultaten te bereiken.
In gemeenschappen die het risico lopen op terugkerende branden, kan een eerdere kennisgeving van gevaar kostbare tijd opleveren. Maar de effectiviteit van dit nieuwe systeem zal afhangen van de vraag of het op betrouwbare wijze gevaarlijke omstandigheden vroeg genoeg kan identificeren zodat gemeenschappen kunnen handelen.
In 2026 sloten Tahang en tientallen andere lokale bewoners zich aan bij de inspanningen van de groep om een brand in de nacht te bedwingen toen de brand drie uitgedroogde kanalen passeerde, die doorgaans rond de grens van plantages op veengrond worden gegraven. Tahang schatte dat de brand meer dan een vierkante kilometer land had verbrand.
In de dagen die volgden bestreden zo’n 300 mensen de brand op de grond, terwijl helikopters duizenden liters water uit de lucht lieten vallen. Alles bij elkaar duurde het tien dagen om de brand te blussen, zei hij.
“We konden het niet langer aan,” zei Tahang. “Wij hadden geen water.”
Bannerafbeelding: Een droog kanaal in het gemeenschapsbosgebied Air Merah. Afbeelding door Teguh Suprayitno/Mongabay Indonesië.
Dit verhaal werd hier voor het eerst in het Indonesisch gepubliceerd op 15 september 2026.
Het nieuwe veengebiedagentschap van Indonesië wordt geconfronteerd met vragen over wat het anders zal doen
‘Er kan sprake zijn van lokaal uitsterven’: de strijd om de Indonesische orang-oetans te beschermen terwijl El Niño branden aanwakkert
