Een natuurbeschermingspark waarvan inheemse gemeenschappen uit de Maleisische deelstaat Sarawak dachten dat ze het mede konden beheren en zelfbestuur konden hebben, is getransformeerd in een houtconcessie en ontdaan van kritische boombedekking, volgens een onlangs gepubliceerd rapport.
Een groep maatschappelijke organisaties gevestigd in Maleisië en in het buitenland lanceerde het rapport ‘Plundering the Baram Peace Park’ met een persconferentie in Kuala Lumpur op 27 augustus, en riep andere NGO’s en de Maleisische regering op om de houtkap van primair bos te erkennen, evenals vermeende onregelmatigheden in het proces van het verlenen van de concessie en het informeren van getroffen gemeenschappen.
Het rapport, geleid door de in Zwitserland gevestigde non-profitorganisatie Bruno Manser Fonds met deelname van andere NGO’s, geeft ook aanleiding tot bezorgdheid over het feit dat de International Tropical Timber Organization (ITTO), een internationale organisatie die tot doel heeft het duurzaam gebruik van bossen te bevorderen, projecten in de regio is blijven financieren, zelfs na de ineenstorting van een coalitie tussen leden van de inheemse gemeenschap in 2024, de regering van Sarawak en het maatschappelijk middenveld.
Een fragiele coalitie
Het Upper Baram Forest Area werd aanvankelijk voorgesteld als een door de gemeenschap geleid natuurbehoudsproject, een idee dat al meer dan 15 jaar teruggaat. Van 2009 tot 2024 werd voorgesteld om het gebied te behouden als het Baram Peace Park, waarbij inheemse dorpen en de bosafdeling van Sarawak samenwerken om het bos te beschermen.
Het project kwam in 2021 op stoom nadat de bosafdeling een projectvoorstel had ingediend bij de ITTO en in totaal $ 1,4 miljoen had opgehaald om een parkprogramma te ontwikkelen in samenwerking met 32 inheemse Penan-, Kenyah-, Kelabit- en Saban-dorpen verspreid over 283.500 hectare (ongeveer 700.500 acres). Maar inheemse bewoners en NGO’s begonnen alarm te slaan nadat een houtconcessie van 170.000 hectare (420.000 acre) was verleend aan een bedrijf genaamd Borneoland Timber Resources Sdn. Bhd. in 2024.
De concessie overlapt met wat natuurbeschermers beschouwen als belangrijke ecologische en culturele locaties binnen het Baram Peace Park-project. Toen het nieuws over de plannen openbaar werd, verlieten belangrijke financiers het project, waaronder het Bruno Manser Fonds en de Zwitserse stad Bazel, waar de NGO is gevestigd. Het bosdepartement van Sarawak besloot uiteindelijk het grotere Baram Peace Park-project terug te trekken, en de ITTO zette in plaats daarvan een ander gemeenschapsgericht project in de regio voort met een kleiner budget.
Hamden Mohammad, directeur van de bosafdeling, vertelde Mongabay per e-mail dat het Bruno Manser Fonds een “misverstand – of een verkeerde voorstelling van zaken – had over het oorspronkelijke concept en de doelstellingen van het project.” Het project, zei Mohammad, was vanaf het begin bedoeld als een “geïntegreerd landschapsbeheergebied” in plaats van een volledig beschermd gebied, wat betekent dat het enkele parkelementen, gemeenschappelijke gebruiksgebieden en ook een houtvergunning zou kunnen omvatten.
Hij vroeg zich ook af of de Zwitserse NGO de mening van de meeste inheemse gemeenschappen vertegenwoordigde over wat er gebeurt in het Upper Baram-gebied – in navolging van een verklaring van het bosdepartement uit 2024 toen het het Baram Peace Park-project annuleerde als reactie op kritiek van het Bruno Manser Fonds en andere NGO’s.
“Het probleem met BMF en haar medewerkers is hun onwil om te accepteren dat ze geen brede steun konden krijgen van de meeste gemeenschappen in Upper Baram voor hun voorgestelde aanpak”, schreef Mohammad. “Ook zij hebben niet erkend dat de beëindiging van het UBFA-project uiteindelijk een gevolg was van hun eigen daden en hun onvermogen om constructief te werken aan een wederzijds aanvaardbare oplossing met de regering en andere belanghebbenden.”
Komeok Joe, de CEO en oprichter van Penan Indigenous Rights Organization Keruan, betwistte dit echter en voegde eraan toe dat inheemse bewoners van het Upper Baram Forest Area steeds meer aandacht besteedden aan bedreigingen voor hun land en bossen, waaronder houtkapbedrijf Borneoland.
“Nu hebben we een netwerk” van inheemse gemeenschappen die zich bezighouden met milieukwesties en landrechten in Sarawak, zei Joe. “Elke dag deelt iedereen. Als er iets gebeurt, delen ze heel snel.”
Het rapport van het Bruno Manser Fonds verzamelt gegevens van gemeenschappen, satellietbeelden en andere bronnen om bewijs te tonen van aanhoudende houtkap rond de concessie van Borneoland.
Waarnemers uit de gemeenschap telden tussen maart en mei 2025 maandelijks meer dan 160 houtvrachtwagens die het bos verlieten, een vloot die volgens schattingen van het rapport 10,5 miljoen ringgit ($2,6 miljoen) aan hout per maand zou kunnen vervoeren.
Waarnemers ontdekten ook uitgebreide houtkap op een 1.626 meter hoge bergtop genaamd Gunung Murud Kecil, een mijlpaal vanwege het uitzicht en de rol ervan in de verhalen over het Penan-erfgoed. Via satellietbeelden en getuigenissen van de gemeenschap documenteert het rapport een toename van het aantal houtkappaden naar het kernbos van het Baram Peace Park-gebied, waardoor beschermde soorten, waaronder de gehelmde neushoornvogels, worden bedreigd.Neushoorn wake), zonberen (Helarctos malayanus), en Sunda-nevelpanter (Neofelis diardi).
Hoewel veel van het bewijsmateriaal in het rapport uit 2024 en 2025 stamt, zei Joe dat de houtkap door Borneoland nog steeds aan de gang is en zich uitbreidt van Ba Data Bila, een dorp waar de houtkap begon, naar andere nabijgelegen dorpen, waaronder Ba Sebateu, Ba Ole en Sawa Ali.
“Als de houtkap dit jaar niet stopt, is het bos in deze twee gebieden misschien wel klaar,” zei hij.
Joe zei dat hij de hoop echter niet heeft verloren, aangezien de zaak een “grote zorg voor de gemeenschappen” rond het dorp is geworden. Hij zei dat andere inheemse bewoners van het Upper Baram Forest Area zich lijken te verenigen over het verlies van bos, en dat de bewoners zich zorgen maken over de toekomst van het project.
“Ze beloofden wegen en een langhuis aan te leggen” voor het dorp Ba Data Bila, zei hij. “Maar tot op de dag van vandaag is er geen goede weg, het is slechter dan voorheen.”
Lopende projecten
Hoewel het Bruno Manser Fonds en de stad Bazel hun financiële steun voor het Baram Peace Park-project hebben ingetrokken nadat ze hoorden van de activiteiten van Borneoland in de buurt, heeft de Japanse regering nog steeds ongeveer 139.000 dollar in het project geïnvesteerd, en Sarawak geeft volgens de ITTO nog eens 150.000 dollar aan.
Joe zei dat hij op de hoogte was van ITTO-documentatie op de website en van ontmoetingen met twee gemeenschappen in het begin van de projectomvang, maar zei dat hij niet zeker weet wat het resterende project doet. Om deze reden noemde hij het ITTO-project “verdacht” vanwege het gebrek aan openbaarmakingen dit jaar. Volgens de onthullingen die momenteel online staan van de ITTO, heeft het projectteam begin 2025 een lijst samengesteld met gevraagde infrastructuurverbeteringen van vertegenwoordigers van 16 dorpen in het projectgebied en eind 2025 samen met twee gemeenschappen karteringen uitgevoerd.
“Er is veel geld (voor dit project) door het Bosdepartement Sarawak en ITTO, maar we weten niet hoe ze het uitgeven, en waar het project in die twee gemeenschappen is,” zei Joe.
Borneoland Timber Resources heeft geen openbaar beschikbare contactgegevens. Op de vraag hoe maatschappelijke organisaties commentaar van het bedrijf vragen, zei Celine Lim, directeur van de in Sarawak gevestigde NGO SAVE Rivers, dat ze brieven persoonlijk afleveren bij een kantoor in de stad Miri.
In het rapport wordt opgemerkt dat 60% van de houtvoorraden op Borneoland eigendom is van Hii King Chiong, een Maleisische staatsburger die zich kandidaat heeft gesteld voor een ambt in Sarawak onder de Sarawak United People’s Party. Hii fungeert ook als adviseur van de Sarawak Chinese Association en reisde in oktober 2025 met de premier van Sarawak in een delegatie naar de Chinese provincie Yunnan.
Mongabay probeerde contact op te nemen met Hii via een website die onder zijn naam vermeld stond en besprak zijn eerdere rollen in Miri. Er kon geen website voor Borneoland Timber Resources worden gevonden; noch waren gegevens over de T/9246-concessie, de locatie in het Baram-woud, beschikbaar op de website van het Sarawak-bosdepartement.
Toen Mohammad van het bosdepartement werd gevraagd om een kopie van het T/9246-concessiegebied, zei hij tegen Mongabay dat ze geen details over de concessie mochten vrijgeven zonder toestemming van de concessiehouder.
Een zaak van nationaal belang
Volgens het rapport van het Bruno Manser Fonds beweerden verschillende bewoners dat houthakkers uit Borneoland de inheemse gewoonterechten in het gebied hadden geschonden door het land te verstoren en fruitbomen te kappen die Penan en Kenyah-mensen generaties lang hadden gecultiveerd.
Joe zei dat inwoners van het dorp Long Siut eind augustus nog blokkades hadden opgeworpen, voorafgaand aan de lancering van het rapport, waarbij ze eisten dat Borneoland van hun land zou blijven.
Het rapport merkt ook op dat veel leden van de gemeenschap op verschillende manieren hebben geprobeerd om met Borneoland of de lokale overheid in contact te komen, grotendeels zonder succes.
Met name begin 2025 dienden inheemse bewoners een verzoek in om juridische herziening van het besluit van de staat Sarawak om de concessie aan Borneoland te verlenen. Hoewel de bosafdeling documentatie verstrekte, verstrekte het bedrijf niet de gevraagde informatie, en het Hooggerechtshof van Sabah en Sarawak verwierp de zaak vervolgens een jaar later.
Mohammad zei dat de beslissing van de rechtbank om de zaak te seponeren een indicatie was dat er geen onregelmatigheden waren met de houtconcessie.
“Dienovereenkomstig worden beweringen dat de concessie ten onrechte is verleend uitsluitend omdat er geen openbare aanbestedingsprocedure voor heeft plaatsgevonden, niet ondersteund door de relevante wettelijke vereisten of de bevindingen van het Hof”, zei hij.
Tegelijkertijd erkende hij dat de blokkades een teken waren dat inheemse gemeenschappen gefrustreerd waren door de concessie, maar hij zei ook dat de gevoelens over Borneoland niet ‘uniform’ waren onder de inwoners van Upper Baram.
Bannerafbeelding: Een man stuurt zijn motorboot in de buurt van een bord dat de grens afbakent van twee houtconcessies nabij het dorp Long Moh op 26 augustus 2023. Afbeelding door Danielle Keeton-Olsen) voor Mongabay.
NGO’s en functionarissen geven elkaar de schuld nu het Maleisische bosbeschermingsproject wordt geschrapt
Onthuld: Biomassabedrijf klaar om het Borneose regenwoud te zuiveren voor dubieuze ‘groene’ energie
FEEDBACK: Gebruik dit formulier om een bericht te sturen naar de redacteur die verantwoordelijk is voor dit verhaal. Als u een openbare reactie wilt plaatsen, kunt u dat onderaan de pagina doen.
