Briefjes van de oprichter: Een incidentele serie waarin Mongabay-oprichter Rhett Ayers Butler analyses, perspectieven en verhaalsamenvattingen deelt.
Het vogelbekdier biedt een nuttige les in natuurbehoud: alvorens te handelen, helpt het om te weten waar het dier nog steeds leeft en waar de risico’s toenemen.
De bekendste eigenaardigheid van Australië is ook moeilijk te tellen, meldt medewerker Paul Harvey voor Mongabay. Hij voedt zich rond zonsopgang en zonsondergang, brengt een groot deel van zijn leven onder water door in rivieren en laat weinig duidelijke sporen achter. Dat maakt de achteruitgang ervan moeilijker te meten en moeilijker te beheersen. De Rode Lijst van de IUCN classificeert de soort als bijna bedreigd, gebaseerd op een schatting van ongeveer 50.000 dieren, hoewel onderzoekers zeggen dat het werkelijke aantal onzeker is.
Die onzekerheid is belangrijker geworden naarmate de druk op de rivieren toeneemt. Door droogte kunnen de poelen waar vogelbekdieren zich voeden kleiner worden. Bosbranden kunnen rivieroevers en nabijgelegen vegetatie beschadigen. Overstromingen kunnen holen overspoelen voordat dieren kunnen ontsnappen. Vervuiling door afvalwater, mijnbouw, industrie en stedelijke afvoer kan het aantal ongewervelde waterdieren, dat een groot deel van hun dieet uitmaakt, verminderen.
Er is ruimte voor optimisme omdat wetenschappers nu een raamwerk hebben ontwikkeld om te beslissen wanneer vogelbekdieren moeten worden geholpen waar ze zijn en wanneer dieren mogelijk moeten worden verplaatst. Dierentuinen bereiden zich ook voor op een duidelijkere rol in noodsituaties, waaronder tijdelijke zorg voor dieren die zijn gestrand door droogte, brand of overstromingen.
Burgerwetenschap kan helpen de informatiekloof te dichten. Projecten die waarnemingen in kaart brengen, laten zien waar vogelbekdieren nog steeds worden gezien. Omgevings-DNA, verzameld uit watermonsters, kan hun aanwezigheid detecteren zonder ze te hoeven vangen of zelfs maar te observeren. Dat maakt monitoring sneller en toegankelijker voor lokale groepen, landeigenaren en rivierbeheerders.
Voor natuurbeschermers is er een duidelijke les. Het beschermen van een moeilijk te detecteren soort begint met een kaart, een basislijn en een plan dat is gemaakt voordat het noodlot toeslaat. Voor rivierbeheerders is het beschermen van vogelbekdieren ook werk voor de riviergezondheid: het beschermen van de oevervegetatie, het in stand houden van diepe poelen en riffen, het terugdringen van de vervuiling en het verbonden houden van de waterwegen.
Het vogelbekdier is ongebruikelijk. Het antwoord op de achteruitgang ervan kan eenvoudig zijn. Betere gegevens, gezondere rivieren en eerder ingrijpen zouden dit dier een betere kans geven.
Lees het volledige verhaal van Paul Harvey hier.
Bannerafbeelding: Een vogelbekdier klaar voor vrijlating, nadat hij is gevangen, gewogen, gemeten en een gezondheidsbeoordeling heeft gekregen. Afbeelding met dank aan Gilad Bino/Platypus Conservation Initiative.
